Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Orbita.uz

Butun olam tortishish qonuni

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 33
Juda yomon!A'lo! 

Butun olam tortishish qonuni

 

Jismalrning yerga tushishiga sabab yer sharining tortish kuchi ekanligi haqidagi fikr yangilik bo’lmagan: buni qadimgilar ham, masalan Platon bilgan. Lekin bu tortishishning  kuchini qanday o’lchash kerak? Yer sharining hamma joyida u kuch bir xilmi?  - ushbu savollar, Butun olam tortishish qonuni muallifi Nyutongacha bo’lgan olim va faylasuflarni birdek ajablantirib, o’ylantirib va shubhaga solib kelgan.

Kepler o’zining uchinchi qonunini ochganida shunday ahvolga tushdiki, u o’zining to’g’ri fikrlayotganidan shubhalanib qoldi. 1619 yilda Kepler e’lon qilgan o’zining mashhur «Olam tuzilishi garmoniyasi» asarida mazkur savollarga javobni qisman bergan va muhim qonunni ochishga juda yaqin kelgan edi. Lekin u o’zi qilgan mulohazalardan to’liq ratsional xulosa chiqara olmadi. Bundan tashqari Kepler sayyoralar harakatini qandaydir o’zaro tortishish kuchlariga bog’ladi, va «kvadrat prportsiyalar» (ya’ni, ta’sir, masofalar kvadratiga teskari proportsonalligi) qonunini qabul qilishga ham tayyor edi. Lekin u ko’p o’tmay, bu qonundan voz kechdi va uning o’rniga tortishish kuchi sayyoralar orasidagi masofa kvadratiga emas, balki masofaning o’ziga teskari proportsional degan xulosaga keldi. Keplerga sayyorlar harakitining mexanik asoslariga taaluqli, o’zi ochgan qonuniyatlarni ilmiy asoslash nasib etmadi.

Yangilаndi: 26.07.2013 09:23
 

15 o‘yini yoki Taken.

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 26
Juda yomon!A'lo! 

15 o‘yini yoki Taken.

(Mumtoz matematik maqolalar turkumidan)

 

Ya.I.Perelmanning «Qiziqarli matematika» (1938) kitobidan tarjima.

 

Raqamlangan 15 ta kvadrat shashka teriladigan qutichaning qiziq tarixi borligini ko‘pchilik bilmasa kerak. Bu haqida, tarixchi-tadqiqotchi V.Arens so‘zi bilan hikoya qilamiz.

XIX asrning 70-yillarida, AQSHda «15» o‘yini paydo bo‘ldi; u tez tarqaldi va bu o‘yin ishqibozlari hisobsiz darajada ko‘payib ketganligidan, u chinakam ijtimoiy ofatga aylandi.

Okeanning berigi tarafida, ya’ni Yevropada ham ahvol shunday edi. Bu yerda ko‘nkalarda (ot qo‘shilgan aravadan iborat yo‘lovchi tashuvchi shahar ichi temir yo‘l transporti, tramvayning ajdodi) ham yo‘lovchilar qo‘lida 15 ta shashkali qutichalarni ko‘rish mumkin edi. Idoralarda va do‘konlarda xo‘jayinlar o‘z xizmatchilarining o‘yinga berilib ketib, ishni tashlab qo‘yganliklari sababidan g‘azablanib, ish va savdo vaqtida bu o‘yinni o‘ynashni ta’qiqlab qo‘ydilar. O‘yin-kulgi muassasalarining egalari, odamlarning bu o‘yinga bo‘lgan katta qiziqishdan foydalanib, yirik turnirlar uyushtirar edilar.

O‘yin hatto Germaniya Reyxstagining muhtasham zallariga ham kirib bordi. Reyxstagda oppoq sochli mo‘ysafidlarning o‘z qo‘llaridagi kvadrat qutichaga termulib o‘tirganlarini hali ham ko‘z oldimdan ketmaydi» – deydi o‘sha vaqtlarda Reyxstag deputati bo‘lgan mashhur geograf va matematik Zigmund Gyunter.

Yangilаndi: 31.08.2014 18:10
 

Soniya.

E-mail Chop etish PDF

Soniya.

SI ning asosiy birliklaridan yana biri bu – soniyadir. Uning amaldagi ta’rifi 1967 yilda qabul qilingan bo‘lib, unga ko‘ra, soniya – Seziy-133 atomining ikkita o‘ta nozik sathlari orasidagi bir-biriga o‘tishiga muvofiq keladigan yorug‘lik nurlanishining 9 192 631 770 davriga teng ekanligi belgilangan. Seziy-133 atomining o‘ta nozik sathlari orasidagi kvant o‘tishi deganda, asosiy holat S1/22 uchun, F=4, mF = 0 ‒ F=3, mF = 0 qo‘zg‘almas o‘tish nazarda tutiladi.

Shuni ta’kidlash kerakki, vaqt birligining mazkur ta’rifi, huddi metrniki kabi, uzoq yillar davomida, turli variantlardagi aniqlash va ta’riflash usullariing murakkab evolyutsion bosqichlardan o‘tib kelishi natijasida shakllangandir. Vaqtning o‘lchov birligini aniqlash, uzunlik va masofa o‘lchov birliklarini aniqlashga nisbatan birmuncha murakkabliklarga ega, chunki, metr va kilogrammlar uchun bir marotaba mukammal etalon tayyorlab olib, uni ishonchli joyda saqlash va zaruriyat bo‘lganda, undan namunalar olish mumkin. Biroq vaqt esa, doimiy harakatda bo‘lib, uning o‘lchov birligini aniqlashda, nisbiy solishtirish ishlarini bajarish kerak bo‘ladi.

Yangilаndi: 15.10.2014 21:02
 

Termodinamik harorat birligi – Kelvin

E-mail Chop etish PDF

Termodinamik harorat birligi – Kelvin.

Termodinamik haroratning ta’rifi 10-O‘TXK (1954 yil, Rezolyutsiya 3; CR 79) tomonidan tasdiqlangan bo‘lib, fundamental qiymat sifatida suvning uchlanma nuqtasi termodinamik haroratining 1/273.16 qismiga teng deb aniqlangan. 13-O‘TXK (1967/68, Rezolyutsiya 3; CR 104 va Metrologia 1968, 4, 43) «Kelvin gradusi» atamasi va °K belgisi o‘rniga, Kelvin va K belgisidan foydalanishni joriy etdi va Termodinamik harorat ta’rifini quyidagicha qilib belgiladi. (1967/68, Rezolyutsiya 3; CR 104 va Metrologia 1968, 4, 43).

Kelvin – termodinamik harorat birligi. U suvning uchlanma nuqtasi termodinamik haroratining 1/273.16 ulushiga teng.

Bundan kelib chiqadiki, suvning uchlanma nuqtasining termodinamik harorati 273.16°K ga teng ekan.

2005 yilda O‘TXI quyidagini ma’qulladi: (Ya’ni, O‘TXQ suvning izotop tarkibiga nisbatan aniq talab qo‘ydi.)

Yangilаndi: 29.09.2014 02:58
 

Differensial tenglamalar

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 16
Juda yomon!A'lo! 

Dlfferensial tenglamalar

 

Mualliflar: R.S. Guter, A.R. Yanpolskiy

Tematik yo‘nalishi: Oliy matematika,

Tarixi: Toshkent, «O‘qituvchi» nashriyoti, 1978 yil.

Orbita.Uz taqdim etayotgan elektron nusxa: .Djvu va .pdf formatlaridagi variantlarda, sifatli skanerlangan.

Grafikasi: O‘zbek tili kirill alifbosida.

 

Yangilаndi: 27.11.2014 03:07
 


Maqolaning 1 sahifasi, jami 77 sаhifа

Orbital latifalar :) :)

"Dohiyona" qisqartirish:

СмешноУлыбаюсьПодмигиваю


Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 374
Kiritilgan mаqolalar soni : 738
O'qilgan sahifalar soni : 2126350

Tafakkur durdonalari

Farzandlarimiz bizdan ko'ra kuchli, aqlli va baxtli bo'lishlari shart...

I. Karimov