Orbita.uz

Torichelli quvuri

07.02.2017 17:38 Muzaffar Qosimov Ma'lumotnomalar - Matematika

Torichelli quvuri

Tasavvur qiling, sizga ma'lum bir hajmga ega idishda bo'yoq berib, u bilan cheksiz yuzani bo'yashni taklif etishmoqda. Siz nima qilgan bo'lardingiz? Albatta bu ilojsiz narsa ekanini aytib, taklifni rad etishingiz ehtimoli ko'proq, to'g'rimi?

Biroq, matematikada shunday bir nazariy obyekt borki, u Torichelli quvuri deb nomlanadi. Torichelli quvuri - sur ko'rinishidagi fazoviy jism bo'lib, u f(x)=1/x funksiyaning x∈[1,∞) dagi holatida x o'qi atrofida aylanishidan hosil bo'ladi. Matematik analizga oid standart uslublarni qo'llash orqali amalga oshirilgan tahlillar shuni ko'rsatmoqdaki, Torichelli quvuri - aynan shunday g'alati obyektlardan biridir. Ya'ni u hajmi chegaralangan va lekin, yuzasi cheksiz obyektdir.

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 26.02.2025 08:59

Integral mikrosxemalar

02.05.2017 09:35 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Ixtirolar tarixi

Integral mikrosxemalar

Elektrotexnika va ayniqsa elektronika rivojlanib borar ekan, integral mikrosxemalarning ixtiro qilinishi zamonning inkor etib bo'lmas jiddiy talabiga aylanib bordi. Deyarli bir vaqtning o'zida bir-biridan bexabar ikki muhandis ixtirochi - Jek Sent-Kler Kilbi (1923-2005) va Robert Norton Noys (1927-1990) integral mikrosxemani ixtiro qilishgan.

Mutaxassislar integral mikrosxemalarni qisqartirib IMS deb yuritishadi. IMS bu - juda kichik o'lchamga keltirilgan elektr zanjiri bo'lib, u turli xil yarimo'tkazgichlarni qo'llash asosida tayyorlanadi. Ba'zan IMSni oddiygina qilib mikrochip ham deyiladi. Shunday IMS-mikrochiplar hozirgi kunda deyarli barcha turdagi elektron uskunalarda - oddiy choy qaynatuvchi elektr choynakdan tortib, murakkab kosmik apparatlarda ham keng qo'llanilmoqda.

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 23.01.2025 07:45

Kvant nazariyasi uchun 3 daqiqadan

04.01.2018 00:00 Muzaffar Qosimov Kutubxona - Ilmiy ommabop adabiyotlar

Kvant nazariyasi uchun 3 daqiqadan

Tan olish kerak, bizga maktabda o'rgatiladigan fizika odatda anchayin zerikarli bo'ladi. Maktab fizika kursining asosiy qismini asosan XIX-asrga taalluqli ulug'vor fizika mavzulari tashkil qiladi va bu fizikada, tasodiflarga, hamda, tan olingan haqiqatlarga nisbatan shubhaga borishga o'rin yo'q. Taassufki, biz maktab yoshidagi bolalarni fizikaning eng qiziqarli va maftunkor qismi - kvant fizikasi bilan deyarli tanishtirmaymiz.

Ushbu kitob, kvant fizikasiga qiziquvchan kishilarni ilm-fanning mazkur judag'aroyib, ta'bir joiz bo'lsa, aql bovar qilmas, lekin, o'ta muhim sohasi bilan tanishtirishni maqsad qilgan. Kitobda kvant fizikasiga oid 50 ta eng muhim va eng qiziqarli hodisalar haqida 3 daqiqadan, lo'nda-lo'nda tarzda hikoya qilinadi. Mavzuni yoritishning ushbu formati, mutolaachi uchun, bayon qilingan ilmiy fenomenni tushunishda qo'l keladi degan umiddamiz.

Diqqat! Kitobxonlardan kitob haqidagi mulohazalarni va xatolarimiz ko'rsatilgan konstruktiv-tanqidiy fikrlarni kutib qolamiz.

Batafsil... Mulohaza va fikrlar (3)

Yangilаndi: 14.04.2025 07:41

MRT

08.12.2017 12:41 Muzaffar Qosimov Bu-qiziq - Bu qanday ishlaydi?

MRT

1970-yillar boshida AQSHlik olimlar Reymond Damian, Pol Loterbur hamda, Angliyalik fizik Piter Mensfild birgalikda, magnit rezonans vositasida tana a'zolarining tasvirini olish va qayta ishlash uslubini ixtiro qilishdi. Aniqrog'i, magnit rezonansi yordamida odam a'zolarini tomografiya qilish g'oyasi, dastlab 1971-yilning 2-avgust sanasida, kimyo professori Pol Loterburdan chiqqan edi. Uning bu boradagi tadqiqotlari bayon qilingan "Induksiyalangan mahalliy o'zaro ta'sir vositasida tasvir hosil qilish; magnit rezonansiga asoslangan misollar" - deb nomlangan ilmiy maqolda "Nature" jurnalida chop etilgan. Bugungi kunda tibbiyot muassasalarining eng asosiy tibbiy uskunalaridan bo'lmish MRT shu tarzda ommalasha boshlagan.

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 27.01.2025 09:00

Farrux Fattoyev

23.05.2018 18:10 Muzaffar Qosimov Minbar - Olim yurtdoshlarimiz minbari

Farrux Fattoyev

Assalomu alaykum Orbita.Uz saytining muhtaram mushtariylari. Bugun anchadan buyon murojaat qilinmagan, lekin, biz uchun muhim bo'lgan ruknimiz - "Minbar" ruknidan yana bir o'zbek olimi bilan suhbatimizni e'tiboringizga havola qilamiz.

Xabaringiz bo'lsa, yaqinda kun.uz saytida O'zbekistonlik olim Farrux Fattoyev tomonidan muhim ilmiy kashfiyot qilingani haqida xabar bosilgan edi. Albatta, ushbu sayt asosan yangiliklar tarqatishga ixtisoslashgani sababli, o'sha maqolada kashfiyotning mohiyati va uni amalga oshirgan yurtdoshimiz haqida batafsil ma'lumot berilmagan. Qolaversa, kashfiyotni o'zi haqida ham biroz chalkash (tushunarsiz) va biroz hissiyotga berilgan tarzda ma'lumot keltirilgan edi. Ochig'ini aytaman, avval Farrux aka bilan tanish bo'lmaganman. Ushbu olim haqida eshitmagan ham edim. Shunga qaramay, gravitatsion to'lqinlar masalasi bugungi kun fizikasida kun tartibidagi mavzu ekanligini e'tiborga olib, ayniqsa bu boradagi tadqiqotlarda bizning yurtdoshimiz ham bosh qo'shganini bilgach, ushbu inson bilan tanishish va orbita.uz uchun qisqa bo'lsa-da intervyu olish niyati paydo bo'ldi.

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 06.10.2026 09:14

Mavzuga oid boshqa mаqоlаlаr...