Tezkor zarrachalarning energiyasi va impulsi

Yangilikni bayon qilishda, avvaldan ma'lum bilimga suyanish kerak. O'quvchi E=Mc² formulani biladi deb qabul qilamiz.

Bu formulani Eynshteyn kashf qilgan. Endilikda biz, tezkor zarrachalarning energiyasini qanday hisoblashni yoki shunchaki yerda yotgan toshda ham, foydalanilmay yotgan behisob energiya zaxiralari mavjudligini aynan u tufayli bilamiz. U mazkur formula amaliyotda birinchi marta zarur bo'lishidan ancha avval (1919-yilda birinchi marta yadroviy parchalanish qayd etilishidan ancha avval) keltirib chiqargan edi. 1905-yildayoq Eynshteyn, tezkor zarrachalarning energiyasi va impulsini odatiy formulalar E=mv²/2 yoki P=mv bilan hisoblab bo'lmasligini isbotlab bergan edi. U yana ko'plab narsalarni isbotlab berdi, u bizning asosiy tushunchalar: zamon, makon, harakat, Yorug'lik va massalar haqidagi tasavvurlarimizni tom ma'noda o'zgartirib yubordi. Lekin biz uchun hozircha uning energiya va impuls haqida nimalar degani muhimroq.

Eynshteyn kashfiyotinining mohiyatini tahminan shunday bayon qilish mumkin. Olamda Yorug'likdan tezkorroq hech narsa yo'q. Va bir Yorug'lik boshqasidan tezroq bo'lishi mumkin emas. Har qanday Yorug'lik (bo'shliqda) domiy bir xilda tezlik bilan harakatlanadi. Shu tufayli ham Yorug'lik tezligini birlik uchun qabul qilish qulay. Boshqa har qanday harakat, masalan biror jismning harakati Yorug'likning tarqalish tezligidan yuqori bo'lishi mumkin emas, ya'ni, har qanday jismning tezligi doimo birdan kichik.

Barbara Mak-Klintok

(1902 - 1992)

Barbara Mak-Klintok genetika sohasining eng yuksak ilmiy salohiyatga ega olima va tadqiqotchisi bo'lib, u genetika sohasidagi ilmiy izlanishlari natijasida 1983-yilda fiziologiya va tibbiyot yo'nalishlaridagi Nobel mukofotiga loyiq topilgan.

Barbara Mak-Klintok 16-mart 1902-yilda AQSHning Konnektikut shtati, Xartford shahri tavallud topgan. Keyinchalik ularning oilasi Nyu Yorkka ko'chib o'tdi va Barbara Bruklindagi o'rta maktabda o'qiy boshladi. Uning onasi Barbaradagi tabiiy fanlarga bo'lgan qiziqishni ma'qullamas edi. Lekin baribir, uning 1919-yilda Nyu York shtatidagi Itake shahri, Kornell universitetiga o'qishga kirishiga to'sqinlik qilmadi. U mazkur universitetda Botanikadan chuqur ta'lim oldi. 1923-yili bakalavr diplomini qo'lga kiritdi. Bir yil avval u genetika bilan jiddiy qiziqib qolgan edi. 1927-yilga kelib Barbara Mak-Klintok fan doktori ilmiy unvoniga sazovor bo'ldi. Lekin, o'sha vaqtda Kornell universitetida ayollarning genetika bilan shug'ullanishi qat'iy ta'qiq ostida bo'lgani uchun, Barbara Mak-Klintokning ilmiy unvoni rasman Botanika yo'nalishida qayd etilgan edi. Shu yildan e'tiboran olima ayol, o'zi ta'lim olgan universitetda Botanika fanidan o'qituvchi bo'lib ishlay boshladi. Olimaning mazkur o'quv yurtidagi O'qituvchilik faoliyati 1931-yilgacha davom etdi.