Orbita.uz

Dinamit

14.01.2016 10:56 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Qiziqarli fizika

Dinamit

Fan tarixchisi Stiven Baun shunday yozadi: "O't ochuvchi qurollarda va portlatish maqsadlarida qo'llangan porox haqiqatan ham tarixda katta burilish yasagan ixtirolardan biridir. Zero u jamiyatda muayyan ijtimoiy o'zgarishlarga asos bo'ldi. Uning vositasida feodalizm barbod qilindi va tamomila yangicha harbiy strukturalar vujudga keldi. Shunday bo'lsa-da, biroq portlatish texnikasida haqiqiy tub burilish yasagan modda porox emas, balki dinamit sanaladi".

Dinamit shved kimyogari va hozirda eng nufuzli ilmiy mukofot sanaluvchi Nobel xalqaro mukofoti ta'sischisi Alfred Bernxard Nobel (1833-1896) tomonidan ixtiro qilingan.

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 06.02.2025 07:52

Ionizatsiya potentsiali

30.06.2013 18:31 Muzaffar Qosimov Ma'lumotnomalar - Fizika

Ionizatsiya potentsiali

Ionizatsiya potentsiali (yoki, ionizatsion potentsial) deb, elektronning atom yoki molekuladan chiqib (uzoqlashib) ketishi uchun zarur boâ€˜lgan V potentsialga aytiladi. Ionizatsiya potentsialining voltlarda ifodalanuvchi son miqdoriy qiymati ionizatsiya energiyasiga (ya'ni elektronning atom yoki iondan chiqib ketishi uchun zarur energiyaga) teng va u elektrinvolt birligida ifodalanadi. Ionizatsiyaning birinchi potentsiali V₀ning son miqdoriy qiymati, elektronning neytral atomdan chiqib ketishi uchun zarur energiya miqdoriga teng. Keyingi, ikkinchi elektron endilikda neytral boâ€˜lmay qolgan atomdan chiqib ketadi, ya'ni undan avval chiqib ketgan birinchi elektronga koâ€˜ra atom, bir zaryadli musbat ionga aylanib qolgan boâ€˜ladi. Shu tufayli ionizatsiyaning ikkinchi potentsiali V₂birinchisidan katta boâ€˜ladi â€“ (V₂>V₀). Uchinchi, toâ€˜rtinchi va ho kazo elektronning mos ravishdagi ikki zaryadli, uch zaryadli va ho kazo iondan chiqib ketishi uchun muqobil miqdordagi yanada katta ionizatsiya potentsiali zarur boâ€˜ladi.

Quyidagi jadvalda 20 ta kimyoviy element uchun dastlabki toâ€˜rt ionizatsiya potentsiallari keltiriladi:

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 04.01.2025 07:46

Shoshiltiruvchilar...

27.07.2014 15:09 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Qiziqarli kimyo

Shoshiltiruvchilar...

Ko'plab kimyoviy ishlab chiqarishlarda, texnologik jarayonlarning asosini KATALIZ tashkil etadi. o'z tanamizdagi fermentlar haqida eslab ko'rsak esa, katalizatorlar, tirik organizmlar hayoti uchun ham eng va o'ta muhim moddalar hisoblanadi. Ushbu maqolada, aynan katalizator moddalarning qanday qilib kimyoviy reaksiyalarni tezlashtirishi hamda, ularning ta'sir mexanizmlari haqida ma'lumot beramiz. Maqolada qiziqarli tarixiy ma'lumotlarga ham ega bo'lishingiz mumkin.

Kimyoga ixtisoslashgan oliy o'quv yurtlarida talabalarning laboratoriyalarda olib boradigan ilk mustaqil kimyoviy tajribalaridan biri - Bertolle tuzini qizdirish orqali kislorod olishdan iborat. Agar tajribada faqat Bertolle tuzini qizdirish bilan cheklanib qolinsa ham, albatta kislorod hosil bo'laveradi, biroq, buning uchun ancha yuqori harorat, demakki ko'p energiya, hamda, uzoq muddat sarflanishi lozim bo'ladi. Shu sababli ham yosh kimyogar, yoki ustozidan, yoki qo'llanmalardan, reaksiyani tezlatish maqsadida, jarayonga marganes ikki oksidini ham jalb etish haqida ko'rsatma oladi. Ushbu aralashma reaksiyaga jalb qilingach, kislorod ajralib chiqishi tezroq, ko'proq va nisbatan past haroratlarda yuz bera boshlaydi.

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 29.01.2025 09:39

Mendeleyev haqida 11 fakt

25.05.2014 10:19 Muzaffar Qosimov Olimlar - Horijiy olimlar

Mendeleyev haqida 11 fakt

Mendeleyev - jahon ilm-fani taraqqiyotiga ulkan hissa qo'shgan buyuk olimlardan biri. Ko'pchiligimiz uni odatda, maktab kimyo xonasidagi sersoqol portreti hamda, uning nomi bilan ataluvchi, kimyoviy elementlar davriy jadvali orqali bilamiz. Ushbu maqolamizda esa, mashhur kimyogarning hayotiga oid biz bilmagan yana boshqa qirralari haqida fikr almashamiz...

Oilada 17-chi farzand.

Dmitriy Mendeleyev, Tobol shahri gimnaziyasining direktori lavozimida ishlagan Ivan Pavlovich Mendeleyev oilasidagi 17-farzand bo'lgan. o'sha vaqtlarda, bunchalik ko'p bolali oilaga ega bo'lish, rus ziyolilari orasida nihoyatda kam urf bo'lgan hodisa sifatida qaralgan. 17 ta farzand deganda, ajablanib yoki, hayratlanib qarashdan oldi, Ivan Pavlovichning Dmitriydan oldingi nechta farzandi yashab ketganiga ham e'tibor qaratish zarur: 17-chi farzanddan avvalgilaridan faqat ikki o'g'il va 5 qiz hayotda yashab ketgan. Dmitriydan avvalgi 8 ta aka-opalari chaqaloqligidayoq o'lib ketgan, ulardan uchtasi esa, o'lik tug'ilgan ekan...

Batafsil...

Yangilаndi: 22.01.2025 07:52

Kvant fizikasining tug'ilgan kuni

14.12.2015 10:12 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Qiziqarli fizika

Kvant fizikasining tug'ilgan kuni

14-dekabr zamonaviy va mumtoz fizika o'rtasida aniq chegara o'tkazilgan sana hisoblanadi. Ya'ni bu kun - kvant fizikasining tavallud kunidir. 1900 yilning 14-dekabr sanasida buyuk olmon olimi Maks Plank (1858-1947) Berlin fizika institutining navbatdagi majlisida ishtirok etdi va nutq so'zladi. o'sha kuni uning nutqida fizik olimlar o'zlariga notanish so'z bo'lgan "kvant" so'zini ilk bora eshitib bir-birlariga xayron qarashgandi. Shu tarzda ilm-fan uchun tamomila yangi olam - kvant dunyosi eshiklari ochilgan edi. Jahon ilmiy jamoatchiligi bu yil 14-dekabr sanasida kvant nazariyasining 115-chi yubileyni nishonlamoqda.

Plank aslida mutlaqo yangi fan sohasini barpo qilishni o'ziga maqsad qilgan emasdi. U aslida mumtoz fizika sohasining qonunlari orqali aniq bir masalaning aniq bir xususiy holini tekshirmoqchi edi. U mutlaq qora jism deb ataluvchi faraziy qattiq jism modelini tadqiq qilgan. Bunday qora jism nazariy jihatdan qaralganda, o'zining sovuq holatida sirtiga kelib tushayotgan barcha nurlanishlarni yutishi, qiziganda esa, o'zidan barcha diapazonda nurlanish taratishi lozim edi. Plankkacha ham qora nurlanish nazariyasini barpo qilishga bo'lgan urinishlar ko'p uchragan, lekin ularning barchasi oqibatda barbod bo'lgan edi. Qisqa to'lqinli nurlanishlar sohasini o'ta aniqlik bilan bayon qiluvchi formulalar (masalan Vin formulasi) uzun to'lqinli nurlanishlar sohasiga tadbiq qilinganida nihoyatda beo'xshov xatoliklar berardi. Va aksincha, uzun to'lqinli nurlanishlar sohasini mufassal bayon qiluvchi formula (Reley-Jins formulasi) qisqa to'lqinli nurlanishlar sohasi uchun umuman yaramas edi.