Orbita.uz

Ralf Govard Fauler

05.11.2014 02:45 Muzaffar Qosimov Olimlar - Horijiy olimlar

Ralf Govard Fauler

Ralf Govard Fauler (inglizcha Sir Ralph Howard Fowler) - ingliz fizik-nazariyotchisi, astrofizik, matematik. Nazariy astrofizikaga tamal toshini qo'ygan ilk olimlardan biri. Uning ilmiy ishlari asosan, statik mexanika, kvant nazariyasi, matematika hamda, termodinamika fanlariga bag'ishlangandir.

Ralf Fauler, 1889-yil 17-yanvar sanasida, Buyuk Britaniyaning Esseks grafligidagi, Roydon yerida, ishbilarmon va sportchi oilasida tug'ilgan. Boshlang'ich ta'limni 10 yoshigacha uyda, yollanma murabbiy nazoratida olgan. Keyinchalik esa, Horris Hill o'rta maktabiga o'qishga o'tgan. o'rta ta'limni, 1902-1908 yillar davomida Vinchester maktabida tamomlagan. Ralf Faulerning iste'dodi, maktab yillaridayoq yuzaga chiqqan bo'lib, u Vinchester maktabidagi o'quvchilik yillaridayoq, tabiiy fanlar va ayniqsa, matematika bo'yicha bir necha nufuzli mukofotlarni qo'lga kiritgan. U 1906-yilda, Kembrij universitetining maxsus stipendiyasiga sazovor bo'lib, universitetda o'qish uchun yo'llanmaga ega bo'lgan. 1908-yilda maktabni bitirgach, Fauler, Kembrijga, matematika yo'nalishiga o'qishga kiradi va mazkur oliygohni 1911-yilda bakalavr darajasi bilan tamomlaydi. 1913-yilda, uning matematika borasidagi ilmiy yutuqlari uchun Relay mukofotin bilan taqdirlanadi va universitet qoshidagi Triniti kollejiga ishga qabul qilinadi. Fauler, 1915-yilda, Kembrij universiteti magistri diplomiga ham ega bo'ladi. Bu vaqtda u, ikkinchi darajali differensial tenglamalarni yechishning o'ziga xosliklari masalalarida ilmiy izlanishlarni boshlagan edi.

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 29.01.2025 16:08

Hijriy taqvim haqida

10.06.2015 20:36 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Maqolalar

Hijriy taqvim haqida

Musulmon olami muqaddas Ramazon oyini qarshilash arafasida turibdi. Kunning yorug' qismida yeyish-ichishdan tiyilib, ibodatga yanada kuchli rag'bat qilinadigan ushbu oy joriy milodiy 2015-yilda 18-iyun sanasidan kirib kelmoqda.

Ramazon ro'zasining shartlari, tarixi va boshqa tegishli xos jihatlari haqida yurtimiz diniy-ma'rifiy manbalarida yetarlicha ma'lumot topish mumkin. Shu sababli biz ushbu maqolada ko'pchlikni aynan Ramazon kirib kelishi bilan bog'liq holda qiziqtiruvchi jihatga - uning har yili avvalgi yildagidan 11-12 kun erta kelishiga qaratmoqchimiz.

Aslida ushbu maqolaning tayyorlanishiga sabab ham, ijtimoiy tarmoqlarda do'stalrimdan birining "Ramazon har yili 12 kun erta keladi" - degan jumlasi sabab bo'ldi.

"Erta keladi" iborasi bu o'rinda biroz mubolag'a bilan aytiladi. Sababi Ramazon ham, umuman har qanday boshqa diniy sanalar ham aslida har yili o'z o'rnida keladi. Gap shundaki, islomiy taqvim aslida Yerning yagona tabiiy yo'ldoshi bo'lmish Oyning Yer atrofi orbitasi bo'ylab harakatiga asoslanadi. Bunday taqvimni "Qamariy taqvim" deyiladi. Keling hammasini bir boshdan boshlasak:

Eng qadimgi odamlar ham Oyning osmon sferasi bo'ylab muayyan tartib-nizom asosida harakat qilishiga e'tibor qaratishgan bo'lsa kerak. Oy yangi chiqqan o'roq shaklidan borgan sari kattalashib boradi va 14 kun ichida to'lishib, to'linoy shakliga kiradi. Keyin yana kichrayib boradi va yana boshlang'ich holatiga qaytadi. Bunday davriylik har 29 kecha kunduzda takrorlanaveradi. Ushbu davrni esa biz "Oy" deb ataymiz. (Ba'zan bunday davriylikni boshqacha oylardan ajratib ko'rsatish uchun "tabiiy oy" deb yuritiladi, chunki nutqimizda boshqacha oylar ham mavjud. Masalan "kalendar oyi" kabi).

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 17.02.2025 07:58

Sintetik suyuq yoqilg'i

22.06.2016 11:50 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Qiziqarli kimyo

Sintetik suyuq yoqilg'i

"Sintetik yoqilg'i" atamasining o'zi g'alati. Odatda, biror mahsulotni neft, yoki, neft mahsulotlaridan tayyorlangan bo'lsa, uni sintetik mahsulot deyiladi. Agar mahsulot aytaylik yog'ochdan, yoki xullas neftga aloqasi bo'lmagan biror narsadan tayyorlangan bo'lsa, uni tabiiy mahsulot deyiladi. Biroq, nimagadir yoqilg'i haqida gapirilganda bu qoida teskarisiga o'zgarib ketadi. Ya'ni, agar yoqilg'i neftdan tayyorlangan bo'lsa, u - tabiiy, aksincha, neftdan boshqa narsadan tayyorlangan yoqilg'ilarni sun'iy, ya'ni, sintetik deb ataladi.

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 09.10.2026 13:28

Hisoblangan Neptun

21.06.2016 11:47 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Astronomiya

Hisoblangan Neptun

Neptunning 1846 yilda, osmonning qaysi qismida ekanii ko'rsatilgan diagramma Neptun sayyorasi - Quyosh tizimining eng chetki sayyorasi bo'lib, uni qurollanmagan ko'z bilan ko'rishning imkoni yo'q. Shu sababli, odamlar ushbu sayyorani faqat teleskoplar ixtiro qilinganidan keyingina payqashgan.

Tarixiy faktlarga qaraganda, Neptunni birinchi bo'lib, teleskopsozlikning tamal toshini qo'ygan olimlardan biri - Galiley ko'rgan bo'lishi mumkin. Biroq, uning aynan sayyora ekanligini tasdiqlanishi uchun, astronomiyaning o'zi ojizlik qildi va unga matematika yordamga keldi.

Galileyning qaydlariga qaraganda, u 1612-yilning yanvarida Neptunni ko'rgan bo'lishi mumkin. Lekin u mazkur sayyoraning harakatini ilg'ay olmagan, chunki, aynan o'sha paytda Neptun retrograd harakat qila boshlagan. Ya'ni, bu holda Neptun osmondagi ko'rinib turgan joyida avval harakatdan to'xtaydi va keyin orqaga qarab harakatlana boshlaydi. Albatta, aslida real voqe'lik bunday bo'lmaydi. Neptunning bunday harakati, uning unga nisbatan tezroq aylanadigan Yer sayyorasidan turib kuzatayotganimiz natijasidan hosil bo'lgan aldanish effektidir. Shu sababli ham Galiley garchi Neptunni ko'rgan bo'lsa-da, lekin uni qo'zg'almas yulduzlardan biri deb o'ylagan bo'lsa kerak.

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 31.01.2025 08:53

Ko'pburchaklarni bo'lish bo'yicha Eyler masalasisi

16.11.2016 10:55 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Qiziqarli matematika

Ko'pburchaklarni bo'lish bo'yicha Eyler masalasi

1751-yilda Leonard Eyler o'zining Prussiyalik hamkasbi, o'z davrining yana bir yetuk matematik olimi Kristian Goldbaxga (1690-1764) quyidagicha masala taklif qilgan edi: tekislikda burchaklari soni E_n ga teng bo'lgan qavariq n-burchakni necha xil usul bilan uchburchaklarga ajratish mumkin? Soddaroq qilib aytadigan bo'lsak, Eyler taklif qilgan masalani quyidagicha talqin qilish mumkin: ko'pburchak shaklidagi tortni pichoqni faqat u burchakdan bu burchakkacha tortib kesish orqali, necha xil usul bilan uchburchak shaklidagi bo'laklarga bo'lib tarqatish mumkin? Bunda kesish chiziqlari bir-biri bilan uchrashmasligi kerak (ya'ni, tort aniq teng uchburchaklarga taqsimlanishi kerak). Masala yuzasidan Eylerning o'zi quyidagicha formula taklif qilgan:

Batafsil...

Yangilаndi: 29.01.2025 16:22

Mavzuga oid boshqa mаqоlаlаr...