Orbita.uz

Orbital stansiyalar

13.09.2016 09:11 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Astronomiya

Orbital stansiyalar

XX-asrning 60-yillari oxirida NASA Oyni o'zlashtirish bilan mashg'ul ekan, SSSR kosmik dasturlari o'z oldidagi ustuvor maqsadlarni qayta ko'rib chiqdi. Sobiq Ittifoq kosmik muhandislarining fikricha, basharti odamzot koinotni o'zlashtirishni maqsad qilgan ekan, unda, koinotning shafqatsiz sharoitlarida yashashni o'rganishi va ko'nikishi lozim edi. Shu maqsadda, 1971-yilda tarixda ilk kosmik stansiya orbitaga chiqarildi. U orbitada Yer atrofida aylanib, ilk kosmik tadqiqot-sinovlari o'tkazilishida boshpana bo'lib xizmat qildi.

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 12.02.2025 08:49

Vodorod - eng yengil element

05.11.2016 17:05 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Qiziqarli kimyo

Vodorod - eng yengil element

Kimyoviy elementlar ichida eng oddiysi - vodorod hisoblanadi. Vodorod - davriy jadvaldagi 1-elementdir. Bizga ma'lum atomlar ichida vodorod atomi o'lchamlariga ko'ra eng kichik, eng yengil va eng sodda tuzilgan atomdir. Balki shu sababdandir, vodorod - Koinotda eng ko'p tarqalgan element sanaladi. Kosmologlar va Astrofiziklarning fikricha, Koinotda mavjud atomlarning 90% qismini vodorod tashkil qilar emish.

Masalan, bizning yulduzimiz - Quyosh ham asosan vodoroddan tashkil topgan. Boshqa yulduzlar ham xuddi shunday. Vodorod - yulduzlarni barpo qilish uchun eng mos va eng qulay qurilish materialidir.

Biroq, Yerda vodorod unchalik ham ko'p uchramaydi. Yer qobig'idagi atomlardan atiga 3% qismigina vodorod hissasiga to'g'ri keladi. Yer qa'ridagi boshqa chuqur qatlamlarda bu ko'rsatkich yanada kam. Shunga qaramay, olimlarning fikricha, Yer ham avvaliga butun Koinot tashkil topgan moddadan, demakki, asosan vodoroddan tashkil topgan bo'lishi kerak. Unda Yerdagi qolgan vodorod qayoqqa keti ekan?

Batafsil... Mulohaza va fikrlar (1)

Yangilаndi: 06.02.2025 07:51

Taxionlar

07.02.2017 18:22 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Qiziqarli fizika

Taxionlar

Siz fizika fani orqali tabiatda hech narsa yorug'lik tezligidan kattaroq tezlikka erisha olmasligini ko'p eshitgansiz va bu faktni yaxshi bilasiz albatta. Lekin, fizikada taxionlar deb ataluvchi gipotetik, ya'ni, faqat farazlarda, tasavvurlarda mavjud bo'lgan bir zarracha borki, u yorug'lik tezligidan kattaroq tezlikda harakatlanadi deb taxmin qilinadi. Albatta, hozirgi zamon fizikasi taxionlarning haqiqatan ham mavjudligi ehtimolini, qorboboning haqiqatan mavjudligi ehtimoli bilan teng ehtimollikka ega deb baholaydi. Ya'ni, u kimlarningdir xayoloti mahsuli bo'lib, amalda bo'lishi mumkin emas. Shunga qaramay, o'z vaqtida ushbu gipotetik zarralarni aniqlash yuzasidan o'tkazilgan tadqiqotlarni ham butunlay behuda ketgan besamar izlanishlar bo'lgan deyish qiyin. Gipotezaga ko'ra, agar ushbu zarralar haqiqatan ham mavjud bo'lsa, ular yorug'lik tezligidan tezroq uchish orqali o'tmishga sayohat qilishi mumkin bo'ladi. Ayni mulohaza yuzasidan elektronika mutaxassisi, professor Pol Nain ajoyib bir kesatiq zaharxanda qilgan edi. Nainning fikricha, agar mabodo qachonlardir taxionlar haqiqatan ham kashf etilsa, unda ushbu kashfiyot haqidagi xushxabar gazetalarda bir kun avval chiqishi kerak va u taxminan "Ertaga taxion kashf etiladi" qabilidagi sarlavhaga ega bo'lishi lozim .

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 11.02.2025 07:37

Molekulyar-kinetik nazariya

24.01.2017 16:10 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Tabiat qonunlari

Molekulyar-kinetik nazariya

Gazning termodinamik xossalari, ushbu gazni tashkil qiluvchi atom yoki molekulalar harakatining o'rtacha tezligiga bog'liq.

Gaz tarkibidagi molekulalar bir-biridan ancha uzoq masofada erkin harakatlanadi va faqat o'zaro to'qnashgan lahzadagina o'zaro ta'sirlashadi. Shu sababli molekula bunday to'qnashuvlar orasida, to'qnashuvdan keyin o'z yo'nalishini keskin o'zgartirish sodir bo'lgan holatlardagina qisqa muddat to'g'ri chiziqli harakat qiladi. Gaz molekulasining to'g'ri chiziqli harakat qiladigan qisqa masofasi o'rtacha erkin masofa deyiladi. Gazning zichligi qancha katta bo'lsa, tabiiyki, uning molekulari orasidagi masofa shunga monand ravishda qisqa bo'ladi.

Batafsil...

Yangilаndi: 30.01.2025 08:38

Cheksiz kichik miqdorlarni hisoblash. Koshi

28.03.2017 07:56 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Qiziqarli matematika

Cheksiz kichik miqdorlarni hisoblash. Koshi

AQSHlik matematik Uilyam Uoterxaus o'zining ilmiy-ommabop maqolalaridan birida Koshi haqida shunday yozadi: "XIX-asr boshlarida matematik analiz ajib bir holatda edi. Matematik analizning haq ekaniga olimlarda zarracha ham shubha yo'q edi. Chunki, barcha iste'dodli va iqtidorli matematiklar so'nggi yuz yillik mobaynida matematik analiz usullaridan muvaffaqiyatli foydalanib kelmoqda edilar. Lekin, uning aslida qanday ishlashini hech kim tuzuk-quruq bilmasdi... Keyin esa Koshi paydo bo'ldi". Koshining asosiy ilmiy asarlaridan biri 1823-yilda dunyo yuzini ko'rgan bo'lib, u "Cheksiz kichik miqdorlarni hisoblashga oid darslar to'plami" deb nomlangan (fransuzchasiga "Resume des lecons sur le calcul infinitesimal"). o'ta samarador ilmiy faoliyat bilan yashab o'tgan Ogyusten Koshi, ushbu asarida matematik analiz nazariyasini rivojlantirib, unga shakl-shamoyil beradi. Matematik analizga oid eng muhim tushunchalarni ta'riflaydi va muhim teoremalarga isbotlar keltiradi. Chunonchi, matematik analizning ikki ustuni deyiladigan asosiy yo'nalishlari - differensial va integral hisoblashlarni umumlashtiruvchi "analizning asosiy teoremasi"ni aynan Koshi isbotlagan..

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 30.01.2025 09:00

Mavzuga oid boshqa mаqоlаlаr...