Orbita.uz

Qora materiya

06.06.2017 13:25 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Astronomiya

Qora materiya

Koinotni tashkil qiluvchi materiyaning katta qismini biz ko'ra olmaymiz. 1932-yilda astrofizik olim Yan Oort galaktikamiz - Somon Yo'lining o'zida mavjud va kuzatish mumkin bo'lgan moddalari miqdoriga mos bo'lmagan tarzda, juda shiddat bilan aylanayotganini aniqladi. Ko'p o'tmay, yana bir astrofizik Frits Svikki shunga o'xshash effektni boshqa galaktikalar harakatida ham kuzatdi va ushbu, ko'zga ko'rinmas materiyani dunkle materie deb nomladi. Avvallari ushbu terminni "yashirin massa" deb tarjima qilinar edi. Lekin, yaqin-yaqindan beri endi ilm-fan kishilari uni "qora materiya" deb nomlashmoqda.

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 14.02.2025 10:47

Arximed qonuni

29.11.2017 09:27 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Tabiat qonunlari

Arximed qonuni

Suyuqlik yoki gazga botirilgan har qanday jismga shu jism siqib chiqargan suyuqlik yoki gaz og'irligiga teng gidrostatik (gazlarda aerostatik) "ko'tarish kuchi" ta'sir qiladi.

Afsonaga ko'ra, hammomdan qip-yalang'och chiqa solib, saroy tomon yugurarkan, qadimgi yunon olimi Arximed "Evrika!" - deb xitob qilgan ekan. Yunon tilida bu so'zning ma'nosi "Topdim!" degani bo'ladi. o'sha afsonada aytilishicha, qadimgi Yunoniston podshosi Geron II olimga, o'z tojining sof oltindan yasalganmi, yo'qmi, aniqlash vazifasini topshirgan ekan. Shartga ko'ra, olim, tojni o'ziga ziyon yetkazmasdan (ya'ni, buzmay va sindirmay) turib, uning metalli sof tilladanmi, yoki, biror boshqa arzonroq metall, masalan, mis yoki, kumush qo'shilganmi - shuni aniqlashi lozim edi. Tojni tarozida tortib ko'rish Arximedga qiyinchilik tug'dirmagan. Lekin, masalani hal qilish uchun shuning o'zi yetarli emasdi. Shuningdek, olim tojning hajmini ham o'lchashi va bu orqali metallning zichligini aniqlab, natijada, uning sof oltindan ekanini bilib olishi mumkin bo'lgan.

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 30.01.2025 08:27

Buyumlar interneti - bu nima degani o'zi?

05.09.2018 12:57 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Maqolalar

Buyumlar interneti - bu nima degani o'zi?

Insoniyat o'z tarixida uchta axborot inqilobini amalga oshirgan. Birinchisi - yozuvning kashf etilishi bo'lgan bo'lsa, ikkinchisi - kitob bosishning ixtiro qilinishi edi. Uchinchi axborot inqilobi esa Internet bo'lgan.

Hozirda internet orqali yozishmalar, videoqo'ng'iroqlar va hatto savdo ishlarining bajarilishi hamma uchun odatiy holga aylandi. Hatto hukumat ham o'z funksiyalarining muayyan qismini internet orqali bajarmoqda. Lekin, global tarmoqning imkoniyatlari bu bilan ham cheklanib qolayotgani yo'q. Qizig'i shundaki, internetdan foydalanishni endi nafaqat odamlar, balki, buyumlar ham "uddalaydigan" zamonga qadam qo'ymoqdamiz.

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 14.02.2025 08:46

Ajoyib kvadratlar

01.05.2018 08:54 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Qiziqarli matematika

Ajoyib kvadratlar

Afsonalarg ko'ra, ajoyib kvadratlar o'yinini qadimgi Xitoyda o'ylab topishgan ekan. Ushbu g'oyat qiziq matematik o'ying bag'ishlangan ilk qo'lyozm ma'lumotlar esa, eramizdan avvalgi 2200-yillarg taalluqli bo'lib, Imperator Yu zamonasidagi shunday kvadratlar haqid so'z yuritadi. Ajoyib kvadrat N² sondagi kataklardan iborat bo'lib, kataklarning har biriga, boshqasida takrorlanmaydigan butun sonlar yozilgan. Sonlarning kataklarda joylashuv tartibi shunday bo'lishi kerakki, ularni istalgan yo'nalishda - xoh gorizontal, xoh vertikal v xoh diagonal yo'nalishda qo'shib chiqilsa, barch taraflarda yig'indi bir xil chiqishi kerak.

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 20.02.2025 10:11

Elektrostatikaning asosiy qonuni

19.08.2013 21:20 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Kashfiyotlar tarixi

Elektrostatikaning asosiy qonuni

Elektr hodisalari o'zining dastlabki xarakteri - tarqoq holda tadqiq qilinayotgan va alohida olingan qandaydir g'ayritabiiy hodisalar sifatidagi nuqtai nazarlardan tobora holi bo'lib borib, mavjud nazariy va amaliy bilimlarni asosiy tamoyillar bo'yicha yagona g'oya atrofiga birlashtirilayotgan vaqt XVIII asrning o'rtalari edi. Elektr hodisalarini o'rganishda va amaliy tajribalar olib borishda son o'rniga sifat asosiy ko'rsatkichga aylanayotgan vaqt yetib kelgandi.

Bunday yo'nalishdagi faoliyat Peterburglik akademik F. Epinusning (1724-1802) tadqiqotlarida yorqin namoyon bo'ladi.

Epinus o'zining tekshirishlarida quyidagi tamoyillarga tayanadi: har qanday jism, o'zining tabiiy holatida doimo ma'lum elektr miqdoriga ega bo'ladi. Elektr flyuidi zarrachalari o'zaro bir birini itarishadi va odatiy moddalarga tortishadi. Elektr effektlari, jismdagi elektr flyuidning miqdori tabiiy holatdagidan ko'proq yoki kamroq bo'lib qolganida yuzaga chiqadi.

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 22.01.2025 11:34

Mavzuga oid boshqa mаqоlаlаr...