Orbita.uz

Paroxod

04.03.2016 16:55 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Ixtirolar tarixi

Paroxod

O'zi harakatlanadigan va shamol yo'nalishiga qarshi suza oladigan kema haqidagi fikrlar, to'g'rirog'i, orzular odamlarda juda qadimdan mavjud bo'lgan. Bunday kemalarga ayniqsa, daryolarda oqimga qarshi suzib qatnaydigan kema boshqaruvchilari ko'proq intizor bo'lishgan. Notekis o'zan bo'ylab yuqori tomon suzishda yelkan yoki, eshkakchilar kuchidan foydalanish juda murakkab bo'lib, ko'pincha bunday suzishning imkoni deyarli bo'lmagan. Kemalarni, yoki, yuklarni oqimga qarshi tortish uchun burloqlar mehnatidan foydalanishga to'g'ri kelardi. Lekin burloqlar bu ishni juda sekin bajarishardi. Shunday muammolar tufayli, ayniqsa daryo transportida oqimga qarshi suzish uchun yelkan va eshkak vositasini istisno qiluvchi, lekin kemani oldinga bemalol harakatlantira oladigan yurituvchi kuchga ehtiyoj kuchli bo'lgan. Bunday shamol kuchi va qo'l mehnatidan mustaqil harakatlana oladigan kemaning ilk loyihasini o'rta asrlarda yashagan mexaniklar taklif qilishgan. Taxminan 527 yilga oid bo'lgan qadimgi qo'lyozmalarning birida suv tegirmoni vositasida harakatlantirilishi ko'zda tutilgan kema modeli tasvirlangan. Faqat unda suv tegirmonni kemaga o'rnatilgach, baribir uni yoki odam, yoki hayvon kuchi evaziga aylantirib turish zarur bo'lgan.

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 23.01.2025 13:58

Albert Eynshteyn hayoti fotosuratlarda (40 ta rasm)

13.03.2016 09:15 Muzaffar Qosimov Olimlar - Horijiy olimlar

Albert Eynshteyn hayoti fotosuratlarda (40 ta rasm)

XX-asrning shubhasiz eng buyuk fiziklaridan bo'lmish Albert Eynshteynning umr lahzalarini tarixga muhrlagan ushbu oq-qora fotosuratlar, uninng yorqin va murakkab hayot yo'li haqida tilsiz guvohlik berib turibdi. Quyidagi fotosuratlar, Eynshteyn siymosi, uni o'rab turgan muhit va olimlar davrasi haqida yorqin tasavvurlar hosil qilishga ko'maklashadi degan umiddamiz...

Batafsil... Mulohaza va fikrlar (1)

Yangilаndi: 18.02.2025 08:18

Gravitatsion to'lqinlar bu olamda oltin qayerdan paydo bo'lishi sirini ochib berdi

13.11.2017 12:18 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Qiziqarli fizika

Gravitatsion to'lqinlar bu olamda oltin qayerdan paydo bo'lishi sirini ochib berdi

Oltin olma duo ol... yoxud Koinot ismli alkimyogarning hunarlari haqida...

Xalqimizda ajoyib bir maqol bor: "Oltin olma duo ol..." deyishadi. Biz hozir falsafaga yo'grilgan odobnoma darsi o'tmoqchi emasmiz. Shunchaki, Koinotda oltin aslida qayerdan olinishini ilmiy isbotlangani haqida ma'lumot bermoqchimiz .

Xabaringiz bor, 2016-yilda gravitatsion to'lqinlarni qayd etgani bilan dunyoga tanilgan LIGO rasadxonasi olimlari fizika bo'yicha Nobel-2017 mukofotiga loyiq ko'rildilar. Aslida, o'sha 2016-yilgi kashfiyot, ya'ni, gravitatsion to'lqinlarning aniqlanishi shunchaki ularning mavjudligini tasdiqlashdangina iborat emasdi. Balki, uning ahamiyatini yanada oshiradigan jihat ham borki, u ham bo'lsa, LIGO rasadxonasi, astronomiyada mutlaqo yangi yo'nalish - gravitatsiya to'lqinlari vositasida Koinotni kuzatish usulini ham ochib bergani bo'lgan. Ya'ni, mazkur rasadxona olimlari, Koinotdagi favqulodda yirik obyektlarning, masalan, qora tuynuklar, yoki, neytron yulduzlarning to'qnashishi natijasida, butun Koinot bo'ylab yoyilgan fazo-vaqt kontinuumining (zamon-makon uyg'unligining) tebranishlarini "eshitish"ga muvaffaq bo'lishdi.

Batafsil... Mulohaza va fikrlar (1)

Yangilаndi: 31.01.2025 08:59

Silashi ko'pyog'i

19.10.2016 15:53 Muzaffar Qosimov Ma'lumotnomalar - Matematika

Silashi ko'pyog'i

Ko'pyoq deb, yoqlari tekisliklardan va qirralari to'g'ri chiziqdan iborat bo'lgan uch o'lchovli jismlarni aytiladi. Kub, to'g'ri tetraedr singari ko'pyoqlarni deyarli hamma yaxshi taniydi. To'g'ri tetraedr bu - teng yonli uchburchaklardan yasalgan to'rt tomonli piramidadir. Ko'pyoqni "to'g'ri ko'pyoq" deb atash uchun, ushbu ko'pyoqning hamma yoqlari teng bo'lishi kerak.

Silashi ko'pyog'ini 1977-yilda vengr matematigi Layosh Silashi tomonidan aniqlangan. Silashi ko'pyog'i geometriyada geptaedr, ya'ni, yettiyoq deb yuritiladi (ya'ni, uning yettita yoqlari mavjud). Yetti yoqlarning har biri oltiburchaklardan iborat bo'lib, 21 ta qirra va 14 uchga va bitta tirqishga ega. Silashi ko'pyog'i 180° lik simmetriyaga ega. Yoqlarning uch jufti o'zaro kongruentdir. Ya'ni, ular bir xil o'lcham va shaklga egadirlar. Qolgan yoqlar esa o'zaro simmetrik oltiburchaklardan iborat.

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 26.02.2025 09:00

Oltingugurt - sariq element

21.02.2018 07:44 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Qiziqarli kimyo

Oltingugurt - sariq element

16-raqamli element hammaga yaxshi tanish. Odamzot oltingugurtni juda qadim zamonlardan yaxshi biladi. Lekin, oltingugurt mustaqil kimyoviy element sifatida faqatgina 1777-yilga kelib tan olingan. Oltingugurtni alohida kimyoviy element ekanligini isbotlagan olim mashhur farang kimyogari Antuan Lavuaze (1743-1794) bo'ladi.

Oltingugurtning lotincha nomlanishi, ya'ni, "sulfur"ning kelib chiqish ildizi ma'lum emas. o'zbek tilidagi biz bilgan nomlanishi esa turkiy tildagi "oltin" va forscha "gugurt" so'zlarining qo'shilishidan yasalgan. Uning "yonish", "olov" so'zlariga aloqadorligi taxmin qilinadi. Oltingugurt haqiqatan ham yaxshi yonadi va bejizga u forslarda gugurt bilan qiyoslanmagan. Rus tilida oltingugurtni sera ("ÑÐµÑ€Ð°") deyiladi. Qadimgi rus tilida har qanday yonuvchan moddani sera deyilgan. Element nomi ham shundan kelib chiqqan bo'lishi mumkin.

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 23.01.2025 14:23

Mavzuga oid boshqa mаqоlаlаr...