Orbita . U Z

...Ilm-fan fazosi uzra!

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Orbita.uz

Minimum qonuni (Libix qonuni)

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 16
Juda yomon!A'lo! 

Minimum qonuni
(Libix qonuni)

Yustus Libix (1803-1873)Tabiatda mavjud barcha jonivorlar, hamda, odam ham, yoki o'simliklarni, yoki hayvonlarni yeb oziqlanadi. Boshqacha aytganda, jonivorlar o'txo'r va go'shtxo'r turlarga bo'linadi. Lekin o'simliklarchi? o'simliklarning nima bilan oziqlanib, nimaning evaziga unib-o'sishi haqidagi masala ming yillar davomida odamzotni qiziqtirib kelar edi. Ushbu masalaga oydinlik kiritilishi esa, shunchaki masalaning tagiga yetish bilan cheklanmasdan, balki, insoniyatni ochlik muammosidan xalos bo'lishida ulkan xizmat qilgan kashfiyotlarga sabab bo'ldi.

o'simliklarning oziqlanishi masalasi bilan eng qadimgi faylasuflar ham qattiq qiziqishgan. o'simlik juda kichik urug'dan qanday qilib ulkan daraxtga aylanishi, bunda urug'ning boshlang'ich vazni va undan unib chiqqan o'simlikning yakuniy vazni orasidagi farq naqadar ulkan bo'lishi olimlar uchun jumboq bo'lib qolavergan. Aristotel o'simliklarning o'sishi masalasi haqida fikr bildirar ekan, "O'simliklar o'ziga kerakli moddalarni tuproqdan tayyor holda oladi, shu sababli o'simliklar tanasida moddalar almashinuvi, yoki, hazm jarayonlari bo'lmaydi, shunchaki tuproq o'zining bor vazni bilan o'simlik tanasiga aylanadi" - deb hisoblagan. Aristotelning obro'si bilan mustahkamlangan ushbu yanglish fikr o'rta asrlargacha ilm-fanda o'rnashib qolgan bo'lib, ko'pchilik bundan ortiq gap aytishga jur'at eta olmas edi.

Yangilаndi: 29.01.2025 09:02
 

Kardiostimulyator

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 6
Juda yomon!A'lo! 

Kardiostimulyator

Zamonaviy tibbiyotda yurakning ritmik faoliyati bilan bog'liq kasalliklarni davolash uchun xilma-xil usullar qo'llaniladi. Agar, bemor yuragi me'yoridan tezroq, yoki, sustroq urayotgan bo'lsa, yoinki, yurak urishi tezligi muntazam o'zgaruvchan bo'lsa, unda kardiolog vrachlar bemorga yurak urishini me'yorlovchi maxsus tibbiy asbob - kardiostimulyator tavsiya qilishadi.

Yuragimiz har soniyada butun tanamizga qonni haydab berishga xizmat qiladigan tarzda qisqarib-kengayib turadi. Ya'ni, bu jarayonni biz yurak urishi deb ataymiz. Yurak urishi ritmi inson salomatligi uchun nihoyatda muhim fiziologik parametrdir. Ritmning me'yoridan tezlashishi, yoki sustlashishi o'tkir qon-tomir kasalliklari va hatto o'limga ham sabab bo'lishi mumkin.

Yangilаndi: 08.10.2026 15:22
 

Telegraf

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 15
Juda yomon!A'lo! 

Telegraf

To XIX-asr o'rtalarigacha bir-birida uzoq shaharlarda va qit'alarda yashovchi odamlar orasida xat-xabar almashinishning yagona vositasi oddiy qog'oz maktublar bo'lgan. Qit'alararo xat tashish paroxodlar orqali amalga oshirilgan. Bunda jo'natuvchi yuborgan xat manzilga yetib borguncha haftalab va b'zan bir oylab vaqt o'tgan. Masalan, Yevropada yuz bergan biror muhim xabar haqida Amerikada faqat ikki hafta o'tib boxabar bo'lishgan. Qit'a ichkarisida esa, xat-xabar almashinuvi choparlar va poyezd orqali yo'lga qo'yilgan edi. Bu ham paroxodda pochta tashishdan unchalik ham tez emasdi. Xullas, insoniyat qandaydir tezkor, iloji boricha tez xabar almashinish vositasiga katta ehtiyoj sezardi. Biroq, elektr tokini inson xizmati uchun bo'ysundirilib, undan xat-xabar almashinishda, ya'ni, telegraf sifatida foydalanishga o'tilmagunicha, odamlar baribir oddiy qog'oz pochtadan yaxshiroq variant topa olishmadi. Telegraf ixtiro qilingach esa, bir-birida boshqa qit'alarda yashovchi odamlar ham bir necha daqiqalar ichida zarur xabarni olish imkoniga ega bo'ldilar.

Yangilаndi: 23.01.2025 07:47
 

Me'yoriy son

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 3
Juda yomon!A'lo! 

Me'yoriy son

π soni singari sonlarda verguldan keyin keladigan cheksiz raqamlar ketma-ketligidan muayyan davriylik qonuniyatlarini qidirish matematiklar uchun eski ermaklardan biri hisoblanadi. Matematiklar π soni bu - "me'yoriy" son deb taxmin qiladilar. Ya'ni, bunda davriylikning istalgan tugal ketma-ketligi, mutlaq tasodifiy ketma-ketlik uchun qanday ehtimollik kutilgan bo'lsa, xuddi shunday ehtimollik bilan takrorlanadi. XX asrning eng mashhur fantast-yozuvchilaridan biri Karl Sagan qalamiga mansub "Kontakt" romanida, Koinotdan kelgan ongli mavjudotlar doira tasvirini aynan π sonidagi davriy ketma-ketlik tarzida kodlab ifodalashadi. Bu - geometrik shakllarni raqamlar vositasida "chizish" borasidagi eng oddiy va mashhur misollardan biridir. Bunday me'yoriy sonlar borasida shuningdek ayrim falsafiy-teologik mulohazalar ham yuzaga kelganki, ular oddiy kitobxonlarni ham va mutaxassislarni ham birdek qiziqtiradi va o'yga toldiradi. Bunday mulohazalarda ularni yoqlovchilar tomonidan, π soni kabi fizik konstantalarda insoniyat uchun yuborilgan qandaydir "ilohiy" mujdalar yashiringan emish.

Yangilаndi: 07.02.2025 09:07
 

Enriko Fermi

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 9
Juda yomon!A'lo! 

Enriko Fermi
(1901-1954)

Aslida Fermini XX-asrning eng buyuk fizigi desak ham aslo xato bo'lmaydi. Chunki, garchi uning dovrug'i Eynshteyn singari mashhurlikka erishmagan bo'lsa-da, lekin, boshqa ko'plab jihatlari bilan, ayniqsa, olingan ilmiy natijalarni dadillik bilan amaliyotga tadbiq qila olishga qaratilgan jiddi-jahdiga ko'ra, Fermi Eynshteyndan birmuncha ustun ham bo'lgan. Uning shogirdlari, "Fermi shunchaki Eynshteynning soyasida qolgandi" - deyishardi.

Haqiqatan ham, Fermi ilmiy faoliyati va shaxsiyatiga diqqat qaratilsa, u fan-texnika mislsiz inqiloblar bilan taraqqiy etgan XX-asr ham favqulodda noyob shaxs ekaniga amin bo'lasiz. Bu asrda fanlar juda-juda tor ichki yo'nalishlarga bo'linib ketdi va o'sha tor fan sohasini o'zlashtirishning o'zi ham kishidan katta ilmiy zehn va salohiyat talab qiladigan bo'ldi. Masalan, endi bu paytga kelib, shunchaki "fizik olim" degan gap o'tmay qolgandi. Uning o'rniga "yadro fizikasi", "optik fizika", "astrofizika" va shu singari ho kazo alohida fundamental fanlar shakllandi. Bu nafaqat fizikada, balki barcha aniq va tabiiy fanlar sohasida shunday bo'ldi. Shunday sharoitda, ilm-fanning deyarli barcha zamonaviy tendensiyalari bilan hamnafas bo'lgan, istalgan fan sohasidagi yetakchi olim bilan tengma-teng bahslasha oladigan universial olim - Enriko Fermi dahosi - ilm-fan ayvoni uchun haqiqiy fenomen edi. Chunonchi fiziklar o'z ixtiyorlari bilan, o'zlari "nazariyotchi fizik" va "amaliyotchi fizik" (yoki, fizik-eksperimentator) kabi "qutb"larga bo'linib olgan bir zamonda, Fermi ham nazariy fizikaga, ham uning amaliyotga tatbiqiga mislsiz jonbozlik ko'rsatgan olimdir. U ta'bir joiz bo'lsa, bir tanaga joylashgan ham buyuk nazariyotchi fizik, ham buyuk muhandis bo'lgan. Undan tashqari, olimning astrofizika, struktura kimyosi, hamda matematika sohalariga qo'shgan favqulodda katta hissasini ham tasavvur qilishning o'zi qiyin.

Siz bu so'zlarni o'qib, orbita.uz oshirib yubormadimikin? - deb o'ylayotgandirsiz? Maqolani batafsil o'qib chiqsangiz, buning hecham mubolag'a emasligiga ishonch hosil qilasiz deb o'ylayman.

Yangilаndi: 22.01.2025 11:21
 


Maqolaning 29 sahifasi, jami 110 sаhifа
Banner

Orbital latifalar :) :)

СмешноУлыбаюсьПодмигиваю

Tram-tramiston kimyo lug'ati;

Ekstarktor - sobiq traktor;

Polimer - uy polini o'lchash asbobi;

Xlorofill - xlorparast kimsa


Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 886
O'qilgan sahifalar soni : 14135083

Tafakkur durdonalari

Xitoydan bo'lsa ham ilm o'rganinglar.

Hadis