Orbita.uz

Rind papirusi

11.09.2018 09:00 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Fan tarixidan....

Rind papirusi

Qadimgi Misr matematikasiga oid saqlanib qolgan tarixiy ashyolar ichida Rind papirusi eng muhimi sanaladi. Eni 30 sm, uzunligi taxminan 5 m atrofida boâ€˜lgan ushbu oâ€˜rogâ€˜liq qogâ€˜oz Nil daryosining sharqiy sohilidagi Fiva shahrida joylashgan sagâ€˜analardan birida topilgan. Uni Axmes ismli odam yozgani ma'lum. Papirusda ierogliflar tizimiga oâ€˜xshash boâ€˜lgan ieratik yozuv sistemasidan foydalanilgan. Papirusning yozilgan vaqtini tarixchilar eramizdan avvalgi 1650-yillarga taalluqli deb hisoblaydilar. Shunga koâ€˜ra, Axmes matematika tarixida nomi bizgacha yetib kelgan birinchi odam ham boâ€˜lib chiqadi! Bundan tashqari, aynan ushbu papirus - yozuvda turli matematik amallarni ifodalovchi belgilar qoâ€˜llangan ilk yozma manba hamdir. Masalan, Â«qoâ€˜shishÂ» amalini ushbu papirusda bir juft oyoq koâ€˜rinishida belgilangan. Oyoqlar qoâ€˜shilayotgan qiymatga qarab turgan tarzda chizilgan.

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 21.11.2018 11:16

Zaruriyati yo'q narsani ixtiro qilmang - Edison haqida qiziq faktlar

11.02.2019 12:45 Muzaffar Qosimov Olimlar - Horijiy olimlar

Zaruriyati yo'q narsani ixtiro qilmang - Edison haqida qiziq faktlar

Tomas Alva Edison 1847-yilning 11-fevralida AQSHnig Ogayo shtatida tug'ilgan. U Kanadada tug'ilishi ham mumkin edi. Chunki, uning ota-onasi asli Kanadalik bo'lishgan. Biroq, Edisonning otasi Kanadadagi 1837-yilgi qo'zg'olonda ishtirok etgani uchun hukumat ta'qibidan qochib yurgan va qochqin oila o'shanda Ogayodagi Maylen shaharchasiga kelib o'rnashib qolgan. Tomas Edison tug'ilganida juda nimjon va tez-tez kasallanadigan nozik bola bo'lgan. Lekin, uning ziyrakligi hammani hayratda qoldiradigan darajada bo'lgan ekan. U to'qqiz yoshida, o'zining ilk ilmiy-ommabop kitobi - «Tabiiy va eksperimental falsafa» asarini o'qib chiqadi. O'zida ilm-fanga bo'lgan ishtiyoqni aynan ushbu kitob uyg'otganini u bir umr eslab yurgan. Mazkur kitobda XIX-asrning birinchi choragigacha amalga oshirilgan barcha muhim ilmiy kashfiyot va ixtirolar haqida sodda va tushunarli tilda bayon qilingan bo'lib, oddiy odamlar uy sharoitida qilib ko'rishi mumkin bo'lgan kichik ilmiy tajribalar ham keltirilgan edi. Edison kitobdagi barcha tajribalarni qilib ko'rgan va texnik ixtirolarga qattiq qiziqib qolgan. Insoniyat tarixidagi eng ko'zga ko'ringan ixtirochilardan birining tarixi shu tariqa boshlangan.

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 22.01.2025 07:57

Tasviru-tasavvurga sig'mas miqyos

04.05.2019 17:58 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Qiziqarli fizika

Tasviru-tasavvurga sig'mas miqyos

Musavvir mo'yqalami uning tasavvuriga kelgan aql bovar qilmas narsalarni ham qog'ozga tushirishga qodir. Salvador Dali, Pablo Pikasso va ho kazo rassomlar esa nafaqat sof fantaziya va xayolot mahsulini, balki, g'irt illiyuzion tasvirlarni ham chizib ko'rsatishgani bilan san'at shinavandalarini lol qoldirishgan. (Xususan, menga ko'pincha, Dali xuddi o'z gallyustinatsiyalarini ham qog'ozga tushiravergandek tuyuladi ).

Lekin, rassomning abstrakt xayoloti u yoqda tursin, ko'z ongimizda, real voqe'likda bo'lib turgan ayrim narsalar borki, ularni har qanday mohir rassom ham hech qachon qog'ozda tasvirlab, ifodalay olmasligi aniq. Shunday narsalardan biri - Quyosh sistemasini barcha sayyoralari bilan birga, real miqyosga nisbatan proporsiyasining qog'ozda tasvirlash masalasidir. Ishonavering, aynan shu masalani na eng kuchli rassom va na eng kuchli chizmachilik mutaxassisi uddalay olmaydi.

Batafsil...

Yangilаndi: 31.01.2025 10:46

Nyuton (birlik)

19.02.2019 09:00 Muzaffar Qosimov Xalqaro birliklar tizimi - SI - SI ning hosilaviy birliklari

Nyuton (birlik)

Nyuton - Xalqaro Birliklar Tizimida kuchning o'lchov birligi. O'zbekcha belgilanishi N, Кирилл алифбосида Н); xalqaro belgilanishi ham N.

Nyuton - hosilaviy birlik. U Nyutonning ikkinchi qonunidan kelib chiqqan holda:

Massasi 1 kg bo'lgan jismga yo'nalish bo'yicha 1 m/s² tezlanish beruvchi kuch sifatida aniqlanadi. Demakki, 1 N = 1 kg · m/s².

SI tizimi qoidalariga ko'ra, olimlar sharafiga nomlangan hosilaviy birliklarning nomi kichik harflarda yoziladi (ya'ni, «1 nyuton kuch» tariqasida); lekin, formulalar va tenglamalar tarkibida birlik belgisi doim katta harf bilan, ya'ni, «N» tariqasida yoziladi (N∙m).

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 29.01.2025 15:49

Metallar haqida oz-mozdan

03.10.2019 23:16 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Qiziqarli kimyo

Metallar haqida oz-mozdan

Metallar shubhasizki eng asosiy texnik xom-ashyodir. Ulardan taqinchoq, ish qurollari, texnika vositalari va ho kazolar tayyorlanadi. Kimyoviy element nuqtai nazaridan esa metallarning har biri oâ€˜ziga xos tarixi va qiziq xossalariga egaligi bilan ahamiyatlidir. Ushbu maqolada davriy jadvaldagi eng taniqli va asosiy metallar haqida qiziqarli faktlar bilan nomma-nom oâ€˜rtoqlashamiz.

Palladiy.

Tartib raqami 46. Atom ogâ€˜irligi 106,4

1802-yilda nemis astronomi Genrix Olbers eng yirik asteroidni kashf qilgan va unga Pallada deb nom bergan edi. Undan bir yil oâ€˜tib, Angliyalik kimyogar Uilyam Vollaston platina rudasini spirtda eritish orqali oâ€˜tkazilgan uzun zanjirli reaksiyadan soâ€˜ng, undan yangi kimyoviy elementni ajratib oladi va unda, oâ€˜sha Pallada asteroidi sharafiga palladiy deb nom beradi.