Orbita . U Z

...Ilm-fan fazosi uzra!

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Xalqaro Birliklar Tizimi - SI
Fizik kattaliklarning xalqaro birliklari tizmi - SI

Bu bo'limda Siz hozirgi kunda fan-texnikaning turli sohalarida amal qilib kelayotgan Xalqaro Birliklar tizimi va uning tarkibiy birliklari bilan tanishasiz...



Astronomiyada qo‘llaniladigan masofa birliklari

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 7
Juda yomon!A'lo! 

Astronomiyada qo‘llaniladigan masofa birliklari

 

Astronomiyada juda katta masofalarni o‘lchash va ifodalash uchun quyidagi maxsus masofa birliklari qo‘llaniladi: Astronomik birlik, Yorug‘lik Yili, hamda, Parsek.

 

  • Astronomik birlik (a.b.) - Yer va Quyosh o‘rtasidagi masofa.
  • Yorug‘lik Yili (yor.yil.) - yorug‘likning bir tropik yil muddatda bosib o‘tadigan yili.
  • Parsek[1] (pk) - yillik parallaksi bir soniyaga teng bo‘lgan (boshqacha aytganda, yer orbitasining o‘rtacha radiusi bir sekund burchak ostida ko‘rinadigan masofa) masofa.

Jadvalada ushbu birliklar orasidagi munosabatlar keltirilgan.

Yangilаndi: 26.11.2018 10:05
 

Bosqich va tirsaklar doimo biz bilan.

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 2
Juda yomon!A'lo! 

Bosqich va tirsaklar doimo biz bilan.

Bulutsiz quyoshli kunduzning songgi bosqichi kirib, quyosh ufqqa bosh qoydi Siz shoshmasdan qadam tashlab yurganingizda, quyosh botgunicha bosib otib oladigan yol bir bosqich masofaga teng. Aslida mazkur eng sodda va qadimgi masofa olchov birligi dunyoning koplab qadimiy xalqalrida mavjud bolsa-da, etimologik nuqtai nazardan, boshqa tillardan kora, ozbek tilida bu misol, soz ozagidan ham yaqqol namiyon boladi. Bosqich bosish, bosib otish sozlari bilan aloqadir ekanligini darhol payqash mumkin. Bunday masofani bosib otishga tahminan 2 daqiqa vaqt ketadi. Bosqich bu eng qadimiy olchov birliklaridan biridir. Tushunarliki, u doimiy bolishi qiyin, yoki, mumkin eham emsa. Chunki qadam va tezlik hamma odamlarda har hil. Uning aniq masofaviy qiymati 185 dan (Rim bosqichi) 195 metrgacha qiymatlarda ozgarv turgan (masalan, 192 qadimgi yunon olimpiya bosqich masofasi). Umuman olganda, bosqichlar qadimgi Bobilda, bundan uch ming yillar muqaddam, hozirgi Iroq hududlarida gullab yashnagan podsholikda dunyoga kelishgan. U yerda bosqichni 360 tirsak uzunligidagi masofa sifatida aniqlashgan. Odamlarning ortacha tirsak uzunliklari esa tahminan 53-54 sanimetr deb hisobga olsak, qadimgi Bobil bosqichi masofa uzunligi tahminan 190 194 merlar orasida bolgan.

Yangilаndi: 21.07.2013 04:37
 

Harorat shkalalari

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 12
Juda yomon!A'lo! 

Harorat shkalalari

Lord Kelvin

Termometrik moddaga bog‘liq bo‘lmagan harorat shkalasi "Termodinamik harorat shkalasi" (ba'zan uni "Mutloq harorat shkalasi" yoki "Kelvin shkalasi" deb ham atashadi). Bu shkala ingliz fizigi

U. Tomson (Lord Kelvin) tomonidan XIX-asr o‘rtalarida fanga tavsiya etilgan. Kelvin termodinamik harorat shkalasi bitta asosiy tayanch nuqtaga - suvning qattiq, suyuq va gaz fazalaridagi holatlarining termodinamik mutanosiblashgan nuqtasi - suvning uchlanma nuqtasiga asoslanadi. Termodinamik harorat - T belgisi bilan ifodalanadi. Termodinamik harorat birligi - Kelvin, K belgisi bilan ifodalanadi. Suvning uchlanma nuqtasining termodinamik harorati 273.16 K ga teng. 1 kelvin esa, suvning uchlanma nuqtasi termodinamik haroratining 1/273.16 qismiga teng. Suvning uchlanma nuqtasi termodinamik harorati maxsus laboratoriyalarda, bug‘, muz va suyuq holatdagi suvni germetik ampulada termodinamik mutanosiblash yordamida amaliy tajribalarda aniqlanadi.

Yangilаndi: 17.01.2019 14:24
 

Yorug‘lik va u bilan bog‘liq bo‘lgan elektromagnit nurlanishlarga oid hosilaviy birliklar

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 4
Juda yomon!A'lo! 

Yoruglik va u bilan bog‘liq bo‘lgan elektromagnit nurlanishlarga oid hosilaviy birliklar

B I R L I K L A R

Kattalik Nomi

Birlik nomi

Belgilanishi

Ta'rifi

O‘zb.

Xalq.

Yorug‘lik va u bilan bog‘liq bo‘lgan elektromagnit nurlanishlar

1.

Nurlanish energiyasi

Joul

J

J

1 joul ishga ekvivalent bo‘lgan nurlanish energiyasi.

2.

Energetik ekspozitsiya

Joul taqsim metr kvadrat

J/m2

J/m2

1m2 1 J energiyaga teng bo‘lgan nurlanish beradigan energetik ekspozitsiya.

3.

Nurlanish oqimi,

Nurlanish quvvati

Vatt

Vt

W

1 Vt mexanik quvvatga ekvivalent bo‘lgan nurlanish oqimi.

4.

Nurlanish oqimining sirt zichligi.

Vatt taqsim metr kvadrat

Vt/m2

W/m2

1 Vt nurlanish oqimini 1m2 sirtdan nurlantiruvchi (yoki yutuvchi) nurlanish oqimining sirt zichligi.

5.

Energetik yorituvchanlik. (nurlanuvchanlik)

?

6.

Energetik yoritilganlik (nurlantirilganlik)

?

7.

Energetik yorug‘lik kuchi

(nurlanish kuchi)

Vatt taqsim steradian

Vt/sr

W/sr

1 Vt nurlanish oqimini 1sr fazoviy burchakda nurlantiruvchi nuqtaviy manbaning energetic yorug‘lik kuchi.

8.

Energetik ravshanlik

Vatt taqsim steradian metr kvadrat

Vt/sr·m2

W/sr·m2

Energetik yorug‘lik kuchi 1 Vt/sr bo‘lganda, o‘ziga perpendikulyar bo‘lgan 1m2 yassi sirtni bir tekis nurlantiruvchi rnergetik ravshanlik.

9.

Yorug'lik oqimi

Lyumen

lm

lm

Yorug'lik kuchi 1 kd bo‘lganda 1 sr fazoviy burchakdagi nuqtaviy manbadan tarqaladigan yorug'lik oqimi.

10.

Yorug'lik energiyasi

Lyumen-soniya

lm·sek

lm·sec

1 soniya davomida ta'sir qiladigan 1 lm yorug'lik oqimining yorug'lik energiyasi.

11.

Ravshanlik

Kandela taqsim metr kvadrat

Kd/m2

Cd/m2

Yorug'lik kuchi 1 kd bo‘lganda 1 m2 sirtni yoritadigan ravshanlik.

12.

Yorituvchanlik

Lyumen taqsim metr kvadrat

Lm/m2

Lm/m2

1 lm yorug'lik oqimi taratadigan 1m2 sirtning yorituvchanligi.

13.

Yoritilganlik.

Lyuks

lks

lx

1 lm yorug'lik tushadigan 1m2 sirtning yoritilganligi.

14.

Yorug'lik ekspozitsiyasi

Lyuks-soniya

lks·sek

lx·sec

1 lk yoritilganlikda 1 soniya davomida hosil bo‘ladigan yorug'lik ekspozitsiyasi.


Bizni ijtimoiy tarmoqlarda ham kuzatib boring:

Feysbukda: https://www.facebook.com/Orbita.Uz/

Tvitterda: @OrbitaUz

Google+ : https://plus.google.com/104225891102513041205/posts/

Telegramdagi kanalimiz: https://telegram.me/OrbitaUz

Yangilаndi: 24.05.2019 09:26
 

Mexanikaga oid hosilaviy birliklar

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 4
Juda yomon!A'lo! 

Mexanikaga oid hosilaviy birliklar

Kattalik Nomi

Birlik nomi

O‘zb.

Xalq.

Ta'rifi

1.

Zichlik

Kilogamm taqsim metr kub

kg/m3

kg/m3

Hajmi 1m3 bo‘lgan, 1 kg massaga ega bir jinsli moddaning zichligi.

2.

Solishtirma hajm

Metr kub taqsim kilogramm

m3/kg

m3/kg

Massasi 1 kg bo‘lgan, hajmi 1 m3 ga teng bir jinsli moddaning solishtirma hajmi

3.

Harakat miqdori

Kilogramm metr taqsim soniya

kg‘m/s

kg‘m/s

Massasi 1 kg bo‘lgan moddiy nuqtaning 1 m/s tezlik bilan harakatlanish miqdori.

4.

Harakat miqdori momenti

Kilogram metr kvadrat taqsim soniya

kg‘m2/s

kg‘m2/s

Radiusi 1 m bo‘lgan aylana bo‘ylab harakatlanayotgan va harakat miqdori 1 kg‘m/s ga teng bo‘lgan moddiy nuqtaning‘ harakat miqdori moment.

5.

Inersiya momenti

Kilogramm-metr kvadrat

kg·m2

kg·m2

Aylanish o‘qidan 1 m masofada joylashga massai 1 kg bo‘lgan moddiy nuqtaning inertsiya moment.

6.

Kuch

Nyuton

N

N

Massasi 1 kg bo‘lgan jismga yo‘nalish bo‘yicha 1 m/s tezlanish beruvchi kuch.

7.

Og‘irlik kuchi (og‘irlik)

Nyuton

N

N

?

8.

Kuch moment, juft kuchlar momenti

Nyuton - metr

N·m

N·m

Kuchning ta'sir chixig‘idan 1 metr masofada joylashgan nuqtaga nisbatan 1N ga teng kuch moment.

9.

Kuch impulsi

Nyuton -soniya

N·s

N·s

1N gat eng va 1 soniya ichida ta'sir etuvchi kuch impulse.

10.

Bosim

Paskal

Pa

Pa

Kuchga perpendikulyar 1m2 yuzaga tekis taqsimlangan 1N kuch hosil qilgan bosim.

11.

Me'yoriy kuchlanish

?

12.

Urinma kuchlanish

?

13.

Bo‘ylama birlik moduli

?

14.

Siljish moduli

?

15.

Hajmiy siqilish moduli

?

16.

Dinamik qovushqoqlik

Paskal-soniya

Pa·s

Pa·s

Shunday muhitning dinamik qovushqoqligiki, bu muhitda oqim laminar bo‘lganda va tezlik yo‘nalishiga me'yor bo‘yicha 1 m oraliqda joylashgan qavatlar tezliklarining ayirmasi 1 m/s gat eng bo‘landa urinma kuchlanish 1 Pa ga teng bo‘ladi.

17.

Kinematik qovushqoqlik

Metr kvadrat taqsim soniya

m2/s

m2/s

Dinamik qovushqoqligi 1 Pa·s va zichligi 1 kg/m3 bo‘lgan muhitning kinematik qovushqoqligi.

18.

Sirt taranglik

Nyuton taqsim metr

N/m

N/m

Suyuqlikning uzunligi 1m bo‘lgan erkin yuza konturi uchastkasiga qo‘yilgan hamda, konturga me'yoriy va yuzaga urinma bo‘yicha ta'sir etadigan, 1N kuch hosil qiladigan sirt tarangligi.

19.

Ish

Joul

J

J

Jismni kuch ta'siri yo‘nalishida 1m masofaga siljitadigan 1N kuchning bajargan ishi.

20.

Energiya

Joul

J

J

-

21.

Quvvat

Vatt

V

W

1 soniya ichida 1 J ish bajaradigan quvvat.

Yangilаndi: 24.05.2019 09:24
 


Maqolaning 6 sahifasi, jami 9 sаhifа
Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - may - Kimyogarlar kuni


1 - iyun - Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni


5 - iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


13 - Iyd al-Adho - Qurbon hayoti kuni (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


 

1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Bilimlar kuni.


 

1 - Oktyabr - Ustoz va murabbiylar kuni. (Dam olish kuni)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

"Dohiyona" qisqartirish:

????????????????????????


Mavzuga oid boshqa materiallar

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 876
O'qilgan sahifalar soni : 7901321

Tafakkur durdonalari

Dunyoda ilmdan o'zga najot yo'q va bo'lmagay! (Imom Buxoriy)