Maqolalar

π sonini cheksiz qator yig'indisi sifatida ifodalanishi

03.09.2020 13:46 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Qiziqarli matematika

π sonini cheksiz qator yig'indisi sifatida ifodalanishi

Cheksiz qator yig'indisi cheksiz sonlar to'plamining yig'indisidan iborat bo'ladi. Bu qatorlar matematikada muhim ahamiyatga ega. 1+2+3+... ko'rinishidagi qatorlarda, qator uzoqlashuvchi ekani aytiladi. Ifoda almashinuvchi qatorlarda esa har bir ikkinchi hadning ishorasi manfiy bo'ladi. Shundayin, ifoda almashinuvchi qatorlardan keltiriladigan bir misol, mana bir necha asrdan buyon matematiklarning diqqatini o'ziga jalb qilib kelmoqda.

Yunoncha π harfi bilan ifodalanadigan «pi» soni, aylana uzunligining uning diametriga nisbatini ifodalaydi. Uni ko'rinishidagi oddiy formula orqali ifodalash mumkin. Shuningdek, trigonometriyadagi arktangens funksiyasini ham formulasi bilan ifodalash mumkin. Agar bu formulada arktangens uchun x=1 qiymatni qo'ysak, unda, natijada cheksiz qatorga ega bo'lamiz va uning yig'indisi π/4 ga teng bo'ladi.

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 21.01.2025 07:54

Organik sintez

02.09.2020 08:23 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Kashfiyotlar tarixi

Organik sintez

Gey-Lyussakning shogirdi bo'lgan farang kimyogari Teofil Jyul Peluz (1807-1867) tomonidan 1834-yilda kaliy sianid ta'sirida alkilsernokislota tuzlari orqali sianidli alkillarni tayyorlashga muvaffaq bo'ldi. O'sha yilning o'zida Jan Batist Dyuma (1800-1884) tomonidan o'yuvchi kaliy ta'sirida xloroformdan chumoli kislotasi hosil bo'lishi aniqlandi. Shu tariqa, Dyuma galogen hosilalaridan gidroliz usuli bilan kislotalarni olish yo'lini topgan edi.

1842-yilda ishqoriy metallarning amalgammasi orqali galogen hosilalarini tiklash usulini Melzens ismli kimyogar taklif qildi. Oradan besh yil o'tib, 1848-yilda bir guruh olimlar - Jan Batist Dyuma, Malaguti, Leblan, Frankland hamda, Kolbyelar tomonidan kam uglerodli birikmalardan nitrillar vositasida kislotalarni olish usuli taklif qilindi. Shu paytning o'zida, olmon kimyogari Erxald Micherlix (1794-1863), tarixda birinchi marta, to'yingan azot kislotasi va oltingugurt kislotasi aralashmasi orqali, nitrobenzol va benzol moddalarini sintez qilishga muvaffaq bo'ldi.

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 21.01.2025 07:56

6766 yilda bir keladigan noyob kometa Samarqandlik astronom tomonidan suratga olindi

23.07.2020 12:38 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Astronomiya

6766 yilda bir keladigan noyob kometa Samarqandlik astronom tomonidan suratga olindi

Ilmiy manbalarda C/2020 F3 (NEOWISE) nomi bilan qayd etilayotgan kometani shu kunlarda shimoliy yarimsharda shom oqqandan keyin kuzatish imkoni mavjud bo'lmoqda. Kometa ancha xiraligi sababli uni oddiy ko'z bilan ko'rish qiyin.

Mazkur kometaning o'ziga xosligi shundaki, u juda cho'zinchoq parabolik orbitaga ega bo'lib, juda uzoq davriylikda - har 6766 yilda bir marta qaytar ekan. Shu yilning 27-mart kuni kashf qilingan mazkur kometani Samarqandlik havaskor astronom Ma'ruf Karaev suratga olishga muvaffaq bo'ldi. Quyida ushbu fotosuratlarni taqdim etamiz:

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 21.01.2025 09:01

Gertsshprung-Rassel diagrammasi

15.07.2020 18:37 Muzaffar Qosimov Maqolalar - Astronomiya

Gertsshprung-Rassel diagrammasi

Agar yulduzlarni fizik xossalariga ko'ra diagrammaga terib chiqilsa, ular o'z evolyutsion bosqichiga muvofiq, yaqqol namoyon bo'luvchi guruhlarga ajraladi

Yulduzlarning turlari ko'p. Diametri Quyoshnikidan 30 barobar katta bo'lgan yulduzlar ham bor va shuningdek, yerdagi yirik bir shahar kattaligicha keladigan o'lchamdagi yulduzlar ham bor. Shu darajada qaynoq yulduzlar borki, ularning nurlanish spektridagi asosiy rang - binafsharang bo'ladi; qolaversa, yana shu darajada «sovuqroq» yulduzlar ham borki, ular spektrda to'q-qizil rang bilan namoyon bo'ladi va juda xira tortib qolgan bo'ladi. XIX-asrda astronomiyada tub burilish sodir bo'ldi. Olimlar mumtoz falakkiyotshunoslik ilmi - klassik astronomiyadan chetlashib, astrofizika sohasiga qadam qo'ya boshladilar. Agar mumtoz astronomiyada markaziy savollar «Qayerda? qanday va qayoqqa harakatlanyapti?» qabilida qo'yilgan bo'lsa, endi, astrofizikada masalaning mohiyatini ochishi kerak bo'lgan savollar «Bu nima o'zi? Qanday kelib chiqqan va qanday tuzilgan?» - tarzida yangray boshladi. Bu boradagi qilinishi kerak bo'lgan birlamchi vazifalardan biri, yulduzlarni hech bo'lmaganda, tashqi qiyofasiga ko'ra tasniflash masalasi edi. Aynan shu masala ustida bir-biridan mustaqil ravishda bosh qotirgan ikki olim - Daniyalik Eynar Gertsshprung (1873-1967) va AQShlik Genri Rassel (1877-1957) tomonidan hozirda astrofizikada keng qo'llaniladigan va fanda «Gertsshprung-Rassel diagrammasini» deb yuritiladigan yulduzlar diagrammasi yaratilgan. Yozilishi va talaffuzi biroz qiyin bo'lgani sababli, Gertsshprung-Rassel diagrammasini ko'pincha «GR diagrammasi» deb qisqartiriladi.

Batafsil... Mulohaza bildiring

Yangilаndi: 21.01.2025 09:02

Mavzuga oid boshqa mаqоlаlаr...

«
birinchi
avvаlgi
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
kеyingi
so'nggi
»

Maqolaning 3 sahifasi, jami 32 sаhifа

Orbita . U Z

π sonini cheksiz qator yig'indisi sifatida ifodalanishi

π sonini cheksiz qator yig'indisi sifatida ifodalanishi

Organik sintez

Organik sintez

6766 yilda bir keladigan noyob kometa Samarqandlik astronom tomonidan suratga olindi

6766 yilda bir keladigan noyob kometa Samarqandlik astronom tomonidan suratga olindi

Gertsshprung-Rassel diagrammasi

Gertsshprung-Rassel diagrammasi

Ko'p o'qilganlar

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Bizning statistika

Orbital latifalar :) :)

Bo'limdagi yangi maqolalar

Mavzuga oid boshqa materiallar

Birliklar Konvertori

Kontent statistikasi

Tafakkur durdonalari