Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Xalqaro Birliklar Tizimi - SI
Fizik kattaliklarning xalqaro birliklari tizmi - SI

Bu bo'limda Siz hozirgi kunda fan-texnikaning turli sohalarida amal qilib kelayotgan Xalqaro Birliklar tizimi va uning tarkibiy birliklari bilan tanishasiz...



Ilk Bobil Talantlari.

E-mail Chop etish PDF

Ilk Bobil Talantlari.

Tarozudek benazir innovatsiya va vazn olchovi vositasini qadimdagi eng qimmatbaho material metall ishlab chiqaruvchilari ixtiro qilishgan. Qadimda metall qazib olish juda o'g'ir mehnat bolgan va olingan har bir metall parchalari ota qadrlangan. Aynan oshalar bu metall parchalariga raqam yoki boshqa belgilar vositasida uning vaznini ifodalovchi belgilar qoya boshlaganlar. Xuddi osha belgi qoyilgan metall parchalari tanga pullarning eng dastlabki, sodda korinishdagi namumansi hisoblanadi.

Vaznni olchashdan maqsad, biror bir jismdagi moddaning miqdorini aniqlashdir. Jismning massasini undagi modda miqdori hammadan ham aniqroq ifodalaydi. Lekin, hattoki bizga yaqin XIX asrda ham jismning vazni va ogirligini farqiga unchalik borishmagan. Biz keyinchalik, vaznni aniqlashning turli usullari haqida soz yuritganimizda, aslida jismning massasini aniqlashni nazarda tutamiz. Kundalik tajribada odatda, tortib korish tushunchasi ostida buyum yoki mahsulotning massasini biror bir vazndagi etalon bilan taqqoslab korish tushuniladi. Biz ham ananaga kora qadimgi dunyo xalqalrining olchov tizimlari haqida soz borganda, o'g'irlik va vazn oolchov birliklarini bir biridan alohida, aniq chegara asosida korib chiqamiz.

Yangilаndi: 26.07.2013 09:11
 

Bobil mili, Rim mili

E-mail Chop etish PDF

Bobil mili, Rim mili

o‘lchov birliklarining aniq tasdiqlar orqali ma'lum bo‘lgan eng qadimgilari qadimgi Bobilga tegishli. Bobilliklar ham ularni o‘z ajdodlari - Shumerlardan meros qilib olishgan bo‘lishsa kerak. Lekin, aynan Shumerga tegishli arxeologik topilmalar juda kam.

Qadimgi Bobilda uzoq masofalarni mil o‘lchov birligida ifodlashgan. Bir mil 30 qo‘shqadam (ya'ni ham o‘ng ham chap oyoqda bosilgan ikkala qadam) masofasida o‘lchangan. Shu sababga ko‘ra bir Bobil mili tahminan 11650~11660 metrga teng bo‘lgan. Ko‘rib turibmizki bu bizning kilometrlarimiz yoki inglizcha quruqlik milidan ko‘ra ancha katta masofa. Bu holatda mil so‘zi shartli ravishda qo‘llaniladi. Sababi hozirda hech qaysi tarixiy manbada qadimgi Bobildagi bu o‘lchov birligi aslida qanday atalganiligini aniq ko‘rsata olmaydi. Bu sohaga oid yechimini kutayotgan va balki hech qachon yechilmaydigan lingvistik muammolardan biri hisoblanadi. Bizgacha faqat bir necha bobil qo‘lyozmalaridagi ushbu birliklarga mos keluvchi ierogliflargina saqlanib qolgan holos.

Rim birliklari borasida esa, Lotin yozuvi va tilining ilmiy tasarrufda hozirgacha saqlanib kelayotganligi munosabati bilan, tarixchilar ishonch bilan tadqiqotlar olib borishlari mumkin. Masalan, Rim mili nomlanishining etimlogiyasi unga tegishli miqdoriy son qiymati - 1000 bilan bog‘liq. Rimliklar to‘la qurollangan Rim legionerining 1000 ta qo‘shqadami masofasini «Mile passus» deb atashgan. Uning uzunligi 1481 metr bo‘lgan deb hisoblanadi. Rim jangchisining qo‘shqadami demak 148.1 santimetr bo‘lgan.

Yangilаndi: 21.06.2018 07:14
 

O‘lchov va tarozilar xalqaro qo‘mitasi hamda, Metr Konvensiyasi

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 6
Juda yomon!A'lo! 

O‘lchov va tarozilar xalqaro qo‘mitasi hamda, Metr Konvensiyasi

O‘lchov va Tarozilar Xalqaro Qo‘mitasi (O‘TXQ) 1875-yilning 20-may kunida, 17 davlat delegatlari ishtirokidagi Metr diplomatik Konferensiyasining yakuniy qaroriga ko‘ra Metr Konvensiyasiga binoan ta’sis etilgan. Konvensiyaga 1921-yilda o‘zgartirish va tuzatishlar kiritilgan.

O‘TXQ, farang hukumati tomonidan ajratib berilgan,  Parij yaqinidagi Pavillon de Breteuil (Parc de Saint-Cloud) dagi 43 520 m2 maydonda joylashgan shtab – kvartirasida faoliyat yuritadi va Metr Konvensiyasining a’zo davlatlari tomonidan moliyalashtiriladi.

O‘TXQning asosiy vazifasi ‒ butun jahon bo‘yicha  o‘lchovlarning yagona, unifikatsiyalashgan tizimini ta’minlash;  bu borada:

  • Asosiy fizik kattaliklar uchun o‘lchov birliklarining fundamental standartlarini o‘rnatish hamda, xalqaro etalonlarni saqlash;
  • Milliy va Xalqaro standartlarni muvofiqlashtirish;
  • O‘lchov texnikalarini tegishli tartibda muvofiqlashtirish;
  • Fundamental fizik konstantalarning miqdoriy qiymatlarini va o‘lchamlarini yuqori aniqlik darajasida ishlab chiqish va  muvofiqlashtirsh;
Yangilаndi: 03.02.2018 11:47
 

Astronomiyada qo‘llaniladigan masofa birliklari

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 2
Juda yomon!A'lo! 

Astronomiyada qo‘llaniladigan masofa birliklari

 

Astronomiyada juda katta masofalarni o‘lchash va ifodalash uchun quyidagi maxsus masofa birliklari qo‘llaniladi: Astronomik birlik, Yorug‘lik Yili, hamda, Parsek.

 

  • Astronomik birlik (a.b.) - Yer va Quyosh o‘rtasidagi masofa.
  • Yorug‘lik Yili (yor.yil.) - yorug‘likning bir tropik yil muddatda bosib o‘tadigan yili.
  • Parsek[1] (pk) - yillik parallaksi bir soniyaga teng bo‘lgan (boshqacha aytganda, yer orbitasining o‘rtacha radiusi bir sekund burchak ostida ko‘rinadigan masofa) masofa.

Jadvalada ushbu birliklar orasidagi munosabatlar keltirilgan.

Yangilаndi: 13.12.2017 15:24
 

Bosqich va tirsaklar doimo biz bilan.

E-mail Chop etish PDF

Bosqich va tirsaklar doimo biz bilan.

Bulutsiz quyoshli kunduzning songgi bosqichi kirib, quyosh ufqqa bosh qoydi Siz shoshmasdan qadam tashlab yurganingizda, quyosh botgunicha bosib otib oladigan yol bir bosqich masofaga teng. Aslida mazkur eng sodda va qadimgi masofa olchov birligi dunyoning koplab qadimiy xalqalrida mavjud bolsa-da, etimologik nuqtai nazardan, boshqa tillardan kora, ozbek tilida bu misol, soz ozagidan ham yaqqol namiyon boladi. Bosqich bosish, bosib otish sozlari bilan aloqadir ekanligini darhol payqash mumkin. Bunday masofani bosib otishga tahminan 2 daqiqa vaqt ketadi. Bosqich bu eng qadimiy olchov birliklaridan biridir. Tushunarliki, u doimiy bolishi qiyin, yoki, mumkin eham emsa. Chunki qadam va tezlik hamma odamlarda har hil. Uning aniq masofaviy qiymati 185 dan (Rim bosqichi) 195 metrgacha qiymatlarda ozgarv turgan (masalan, 192 qadimgi yunon olimpiya bosqich masofasi). Umuman olganda, bosqichlar qadimgi Bobilda, bundan uch ming yillar muqaddam, hozirgi Iroq hududlarida gullab yashnagan podsholikda dunyoga kelishgan. U yerda bosqichni 360 tirsak uzunligidagi masofa sifatida aniqlashgan. Odamlarning ortacha tirsak uzunliklari esa tahminan 53-54 sanimetr deb hisobga olsak, qadimgi Bobil bosqichi masofa uzunligi tahminan 190 194 merlar orasida bolgan.

Yangilаndi: 21.07.2013 04:37
 


Maqolaning 4 sahifasi, jami 7 sаhifа
Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

Agar yakuniy natija masalani yechish usuliga bog‘liq bo‘lmasa, u matematika,

agar bog‘liq bo‘lsa u - buxgalteriya...


Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 788
O'qilgan sahifalar soni : 3195769

Tafakkur durdonalari

Xitoydan bo'lsa ham ilm o'rganinglar.

Hadis