Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Xalqaro Birliklar Tizimi - SI
Fizik kattaliklarning xalqaro birliklari tizmi - SI

Bu bo'limda Siz hozirgi kunda fan-texnikaning turli sohalarida amal qilib kelayotgan Xalqaro Birliklar tizimi va uning tarkibiy birliklari bilan tanishasiz...



Ilk Bobil Talantlari.

E-mail Chop etish PDF

Ilk Bobil Talantlari.

 

Tarozudek benazir innovatsiya va vazn o’lchovi vositasini qadimdagi eng qimmatbaho material – metall ishlab chiqaruvchilari ixtiro qilishgan. Qadimda metall qazib olish juda o'g'’ir mehnat bo’lgan va olingan har bir metall parchalari o’ta qadrlangan. Aynan o’shalar bu metall parchalariga raqam yoki boshqa belgilar vositasida uning vaznini ifodalovchi belgilar qo’ya boshlaganlar. Xuddi o’sha belgi qo’yilgan metall parchalari tanga pullarning eng dastlabki, sodda ko’rinishdagi namumansi hisoblanadi.

Vaznni o’lchashdan maqsad, biror bir jismdagi moddaning miqdorini aniqlashdir. Jismning massasini undagi modda miqdori hammadan ham aniqroq ifodalaydi. Lekin, hattoki bizga yaqin XIX asrda ham jismning vazni va og’irligini farqiga unchalik borishmagan. Biz keyinchalik,  vaznni aniqlashning turli usullari haqida so’z yuritganimizda, aslida jismning massasini aniqlashni nazarda tutamiz. Kundalik tajribada odatda, «tortib ko’rish» tushunchasi ostida buyum yoki mahsulotning massasini biror bir vazndagi etalon bilan taqqoslab ko’rish tushuniladi. Biz ham an’anaga ko’ra qadimgi dunyo xalqalrining o’lchov tizimlari haqida so’z borganda, o'g'irlik va vazn oolchov birliklarini bir biridan alohida, aniq chegara asosida ko’rib chiqamiz.

Yangilаndi: 26.07.2013 09:11
 

Bobil mili, Rim mili…

E-mail Chop etish PDF

Bobil mili, Rim mili…

 

O’lchov birliklarining aniq tasdiqlar orqali ma’lum bo’lgan eng qadimgilari qadimgi Bobilga tegishli. Bobilliklar ham ularni o’z ajdodlari – Shumerlardan meros qilib olishgan bo’lishsa kerak.  Lekin, aynan Shumerga tegishli arxeologik topilmalar juda kam.

Qadimgi Bobilda uzoq masofalarni mil o’lchov birligida ifodlashgan. Bir mil 30 qo’shqadam (ya’ni ham o’ng ham chap oyoqda bosilgan ikkala qadam) masofasida o’lchangan. Shu sababga ko’ra bir Bobil mili tahminan 11650~11660 metrga teng bo’lgan. Ko’rib turibmizki bu bizning kilometrlarimiz yoki inglizcha quruqlik milidan ko’ra ancha katta masofa. Bu holatda «mil» so’zi shartli ravishda qo’llaniladi. Sababi hozirda hech qaysi tarixiy manbada qadimgi Bobildagi bu o’lchov birligi aslida qanday atalganiligini aniq ko’rsata olmaydi. Bu sohaga oid yechimini kutayotgan va balki hech qachon yechilmaydigan lingvistik muammolardan biri hisoblanadi. Bizgacha faqat bir necha bobil qo’lyozmalaridagi ushbu birliklarga mos  keluvchi ierogliflargina saqlanib qolgan holos.

Rim birliklari borasida esa, Lotin yozuvi va tilining ilmiy tasarrufda hozirgacha saqlanib kelayotganligi munosabati bilan, tarixchilar ishonch bilan tadqiqotlar olib borishlari mumkin. Masalan, Rim mili nomlanishining etimlogiyasi unga tegishli miqdoriy son qiymati – 1000 bilan bog’liq. Rimliklar to’la qurollangan Rim legionerining 1000 ta qo’shqadami masofasini «Mile passus» deb atashgan. Uning uzunligi 1481 metr bo’lgan deb hisoblanadi. Rim jangchisining qo’shqadami demak 148.1 santimetr bo’lgan.

Yangilаndi: 22.07.2013 05:13
 

O’lchov va tarozilar xalqaro qo’mitasi hamda, Metr Konvensiyasi.

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 6
Juda yomon!A'lo! 

O’lchov va tarozilar xalqaro qo’mitasi hamda, Metr Konvensiyasi.

2006 yilda chop etilgan, 8- tahrirdagi (hozircha so'nggi) SI broshyurasi asosida.

 

O’lchov va Tarozilar Xalqaro Qo’mitasi (O’TXQ) 1875 yilning 20 may kunida, 17 davlat delegatlari ishirokidagi Metr diplomatik Konferensiyasining yakuniy qaroriga ko’ra Metr Konvensiyasiga binoan ta’sis etilgan. Konvensiyaga 1921 yilda o’zgartirish va tuzatishlar kiritilgan.

O’TXQ, faran hukimati tomonidan ajartilgan,  Parij yaqinidagi Pavillon de Breteuil (Parc de Saint-Cloud) dagi 43 520 m2 maydonda joylashgan shtab – kvartirasida faoliyat yuritadi va Metr Konvensiyasining a’zo davlatlari[1] tomonidan moliyalashtiriladi.

Yangilаndi: 10.08.2013 14:59
 

Astronomiyada qo’llaniladigan masofa birliklari

E-mail Chop etish PDF

Astronomiyada qo’llaniladigan masofa birliklari.

 

Astronomiyada juda katta masofalarni o’lchash va ifodalash uchun quyidagi maxsus masofa birliklari qo’llaniladi: Astronomik birlik, Yoruglik Yili, hamda, Parsek.

 

  • Astronomik birlik (a.b.) – Yer va Quyosh o’rtasidagi masofa.
  • Yorug’lik Yili (yor.yil.) – yorug’likning bir tropik yil muddatda bosib o’tadigan yili.
  • Parsek[1] (pk)yillik parallaksi bir soniyaga teng bo’lgan (boshqacha aytganda, yer orbitasining o’rtacha radiusi bir sekund burchak ostida ko’rinadigan masofa) masofa.

Jadvalada ushbu birliklar orasidagi munosabatlar keltirilgan.

Yangilаndi: 22.07.2013 04:59
 

Bosqich va tirsaklar doimo biz bilan.

E-mail Chop etish PDF

Bosqich va tirsaklar doimo biz bilan.

Bulutsiz quyoshli kunduzning so’nggi bosqichi kirib, quyosh ufqqa bosh qo’ydi… Siz shoshmasdan qadam tashlab yurganingizda, quyosh botgunicha bosib o’tib oladigan yo’l bir «bosqich» masofaga teng. Aslida mazkur eng sodda va qadimgi masofa o’lchov birligi dunyoning ko’plab qadimiy xalqalrida mavjud bo’lsa-da, etimologik nuqtai nazardan, boshqa tillardan ko’ra, o’zbek tilida bu misol, so’z o’zagidan ham yaqqol namiyon bo’ladi. Bosqich – bosish, bosib o’tish so’zlari bilan aloqadir ekanligini darhol payqash mumkin. Bunday masofani bosib o’tishga tahminan 2 daqiqa vaqt ketadi. Bosqich – bu eng qadimiy o’lchov birliklaridan biridir. Tushunarliki, u doimiy bo’lishi qiyin, yoki, mumkin eham emsa. Chunki qadam va tezlik hamma odamlarda har hil. Uning aniq masofaviy qiymati 185 dan (Rim bosqichi) 195 metrgacha qiymatlarda o’zgarv turgan (masalan, 192 – qadimgi yunon olimpiya bosqich masofasi). Umuman olganda, bosqichlar qadimgi Bobilda, bundan uch ming yillar muqaddam, hozirgi Iroq hududlarida gullab yashnagan podsholikda dunyoga kelishgan. U yerda bosqichni 360 tirsak uzunligidagi masofa sifatida aniqlashgan. Odamlarning o’rtacha tirsak uzunliklari esa tahminan 53-54 sanimetr deb hisobga olsak, qadimgi Bobil bosqichi masofa uzunligi tahminan 190 – 194 merlar orasida bo’lgan.

Yangilаndi: 21.07.2013 04:37
 


Maqolaning 4 sahifasi, jami 7 sаhifа
Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

УлыбаюсьУлыбаюсьУлыбаюсь

Horijlik sayyoh samarqandlik matematik olimdan so'rayapti (ko'chada):

-kechirasiz, Registon maydonini qanday topsam bo'ladi?

-eni va bo'yini ko'paytirasiz, ya'ni, S=ab...


Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 374
Kiritilgan mаqolalar soni : 762
O'qilgan sahifalar soni : 2517327

Tafakkur durdonalari

Hitoydan bo'lsa ham ilm o'rganinglar.

Hadis