Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Xalqaro Birliklar Tizimi - SI
Fizik kattaliklarning xalqaro birliklari tizmi - SI

Bu bo'limda Siz hozirgi kunda fan-texnikaning turli sohalarida amal qilib kelayotgan Xalqaro Birliklar tizimi va uning tarkibiy birliklari bilan tanishasiz...



Qadimgi yunonistonning ishonchli Draxmasi.

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 3
Juda yomon!A'lo! 

Qadimgi yunonistonning ishonchli Draxmasi.

Eramizgacha bolgan XI asrda Yunoniston hududlarida istiqomat qilgan Doriyar qabilasi temirdan foydalanishni yaxshi bilishgan. Bizga yaxshi malumki, aynan metallarni qayta ishlash va ularning oldi sotdisi munosabatlari natijasida, dastlabki tarozilarga ehtiyoj paydo bolgan va bunday tarzoilar kelib chiqishiga sabab bolgan. Keyinroq esa metall pullar tangalar (eramizgacha bolgan VII asr) paydo boldi.

Yunonistondagi qadimgi har bir shahar davlat oz tanga pullarini zarb qilgan va ular boshqa shahar davlatlarnikidan maxsus yorliq belgilari oziga xos tamgalari bilan ajralib turgan. Masalan, Afina pullarining asosiy belgisi boyqush bolgan ekan. Makedoniya esa oz tangalarini tulporlar tasvirlari bilan zarb etgan. Osha zamonlarda (xatto yaqin otgan asrlarda ham) otliq qoshin, umuman ot bilan bogliq barcha narsa strategik muhim ahamiyatga molik hisoblangan. Makedoniyalik Iskandarning otasi Filipp (ismi ham otlarni sevuvchi manosini anglatgan) tomonidan uyushtirilgan va kopincha ozi ha ishtirok etgan dabdabali ot poygalari haqida afsonalar mavjud.

Argoss ibodatxonalaridan esa yaqindagina topilgan, nisbatan eng qadimgi yunon tanga pullari jamlanmasi esa, Egina oroli podshosi Fidon nomi bilan bogliq bolib, bu podsho, oz davri uchun dastlabki yagona olchov birliklarini joriy etgan hukmdor sifatida ham metroligiya tarixidan joy olgan.Bu haqida qadimgi qolyozma hujjattlardan biri Paross solnomasi dalolat berib turibdi.

Yangilаndi: 25.01.2014 04:43
 

MKSA tizimi.

E-mail Chop etish PDF

MKSA tizimi.

II-Jahon urushidan keyin jahon miqiyosida elektr energiyasi ishlab chiqarish hajmi keskin ortdi. Xalq xojaligi va sanoatda elektr energiyasi va elektronikaning ahamiyati hal qiluvchi tasir korsata boshladi. Bazi mamlakatlarda bu soha xalq xojaligiga yetkazib beriladiga energiya hajmining deyarli 100% ulushini tashkil qilardi. Elektron lampalar va tranzistorlarning kashf etilishi, axborot texnologiyalari va axborot almashinuvi jarayonlarini ham toliq spektrda qamrab olinishiga zamin yaratdi. Elektrotexnika yana metrologik unifikatsiyaning yangi shakllariga ehtiyoj seza boshladi.

Elektrotexnika uchun MTS tizimining jiddiy noqulaylilari mavjud edi. Chunki MTSda, elektr birliklari uchun juda katta miqdorlar belgilangan bolib, amalida qollash uchun mushkulliklar keltirib chiqargan. SGS tizimida esa, elektr birliklari katta qiymatlarda ifodalanardi. Sonlarning kop xonali bolishi, hisoblashlarning matematik qismini murakkablashtirib yuborgan. Shu sabali, XX asrning 50-yillarida, italyan olimi J. Jorji tavsiya qilgan Elektr va magnetizm sohalari bilan bogliq kattaliklarni olchash uchun alohida birliklar tizimi MKSA (metr, kilogramm, soniya, amper asosida) tizimi yana maydonga chiqdi.

Jorji tizimida asosiy birlik sifatida amperni qollash kozda tutilgan. Amperni elektr sohasi uchun asosiy birlik sifatida qabul qilish allaqachon 1881 yildayoq Britaniya elektr etalonlari qomitasi tomonidan ilmiy jamoatchilikka tavsiya etilgan edi. 1893 yilda esa amaliy elektr birliklari tarkibida rasman tasdiqlangan

MKSA esa 1950 yilda Xalqaro elektrotexnika komissiyasi tomonidan qabul qilingan. Aytib otilganidek, bu tizim uchun asosiy birlik qilib, amper, kilogram, soniya va metr qabul qilingan edi. Bu tizimda quvvat birligi Joul taqsim soniya, kuch birligi esa Nyuton, bolib, mazkur birlik Amerika Elektrotexnika jurnali tomonidan, buyuk olimning nomini abadiylashtirish maqsadida taklif qilingan edi.

Umuman olganda MKSA tizimi SIga juda yaqin. 1960 yilga kelib, MKSA birmuncha takomillashgan korinishda dunyo boylab keng tarqaldi. U anchagina vaqt davomida oz qulayligi va hisoblashlar uchun soddaligi bilan amaliy ahamiyatini saqlab qoldi. Shuni aytib otish kerakki, vaqt otishi bilan MKSA ning turli variantlari ham kopayib ketdi. Masalan MKSM (asos uchun magnit kattaliklari), MKSY (yoruglik kattaliklari uchun), MKSG, MSS va ho kazo shakllari paydo bolib, ular ham bazi davlatlarda milliy standartlar tarkibiga kiritilib yuborildi.

Yangilаndi: 14.08.2013 19:28
 

Xalqaro Birliklar Tizimi - SI ning paydo bo'lishi

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 8
Juda yomon!A'lo! 

Xalqaro Birliklar Tizimi - SI ning paydo bo'lishi

XIX asr oxiri va XX asr boshida SGS, MTS, MKSA, MKKGS kabi bir necha xil birliklar tizimlari paydo bo'ldi. Shu tahlit, xalqaro miqiyosda qabul qilingan birliklar tizimlari kopayib ayni bir kattalikka tegishli qiymatni turli tizimlarda turlicha ifodalash, kattalikni ozini esa har xil tariflashga majbur bolinadigan vaziyat yuzaga keldi. Bundan tashqari amalda kop qollaniladigan lekin tizimlashmagan nostandart birliklar, hamda koplab davlatlarda mahalliy ijtimoiy tuzumda uzoq asrlardan beri muqim ornashib qolgan milliy birliklarning ham amaliy ahamiyati yuqoriligicha qolgan bolib, bu holat hisoblashlarda, xalaqaro savdo munosabatlarida va ilmiy natijalarni ifodalashda bir qancha murakkabliklarni keltirib chiqarar edi. Xususan, biror birlikni bir tizimdan ikkinchi tizimga otkazishda kattaliklar qiymatlarining oldiga otkazish koefitsientlarini qoyish, bir qancha matematik amallarni qoshimcha bajarishga majbur bolinardi. Natijada, fizik kattaliklarning metrik tizimiga asoslangan yagona xalqaro tizimini ishlab chiqish va dunyo miqiyosida joriy etish, kun tartidagi dolzarb masalaga aylandi. Bu tizimga qoyiladigan asosiy talablarga binoan, qabul qilinishi lozim bolgan yangi tizim, amaldagi barcha tarqoq xalqaro birliklar tizimlarining va tizimlashmagan nostandart birliklarning ornini butunlay bosa olishi hamda, amaliy foydalanishga qulay bolishi shart edi.

 

MTS tizimi

E-mail Chop etish PDF

MTS tizimi.

MKKGS ning asosiy birliklari kundalik turmushda birmuncha qulay bolishiga qaramay u faqat mexanika sohasi uchungina tadbiq qilinar edi. Lekin XIX XX asrlar chegarasida dunyo boylab avj olgan ulkan miqiyosdagi qurilishlar, osmonopar binolar va inshootlar, xalqaro savdo va ishlab chiqarish hajmlarining keskin ortishi natijasida, yanada kattaroq olchamlarda ish yuritishga togri kela boshladi. MTS tizimi aynan shu zaruriyat yuzasidan dunyoga keldi. MTS MetrTonnaSoniya asosiga qurilgan tizim bolib, anglaganingizdek, bunda massa birligi sifatida tonna korsatilmoqda.

MTS tizimini hosilaviy birliklariga misol qilib, zichlik birligi tonna/m3; kuch birligi sten (sn); bosim birligi peza (pz); va ish birligi kilojoul (kj) ni keltirish mumkin.

Tonnaga asoslanganligi uchun bu tizimda 1 massasi tonna jismga yonalish boyicha 1 sm/soniya2 tezlanish beradigan kuchga teng. bi birlikni sten deb atashdi. Sten SI da esa, tushunarliki, 1000 N gat eng boladi. MTS da quvvatni soniyasiga-sten metrlarda olchashgan. Bu ham SI dagi 1 kilovattga to'g'ri keladi.

 

SGS tizimi. (mutloq tizim)

E-mail Chop etish PDF

SGS tizimi. (mutloq tizim)

Olchov birliklarini xalqaro miqiyosda yagona tizimga keltirish goyasi XIX asrda paydo boldi. Nemis olimi Karl Fridrix Gauss tomonidan ishlab chiqilgan va Santimetr Gramm Soniya birliklariga asoslangan SGS (asosiy birliklarning bosh harflaridan yigma akronim) tizimi 1832 yilda xalqaro tizim sifatida fanga taklif etilgan edi. SGS tizimini mutloq tizim deb ham nomlashgan. 1881 yilda, osha davr uchun yangi va istiqbolli soha hisoblangan elektr sohasi mutaxassislarining I Xalqaro kongresida SGS tizimi rasman qabul qilindi. SGSni joriy etishdan asosiy maqsad eng muhim elektrotexnik hisoblashlar uchun yagona va unifikatsiyalangan birliklarni xalqaro miqiyosda qabul qilish bolgan.

SGS tizimi Britaniya elektrotexnika etalonlari qomitasi tomonidan 1862 1870 yillarda ishlab chiqilgan. U hozirgi amaldagi SI tizimi tarkibiga toliq kirmaydi, lekin, fizika fani uchun professional tizim sifatida juda qulay va ozining turli korinishlari SGSE, SGSM kabilar orqali ilm fanning turli sohalarida keng qollanilgan.

Yangilаndi: 10.08.2013 15:10
 


Maqolaning 3 sahifasi, jami 7 sаhifа
Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Kimyo o'qituvchisi Boltavoyga savol beryapti:

-Boltaviy, doskada qaysi moddaning formulasi yozilgan?

Boltavoy vaziyatdan chiqmoqchi bo'lib:

-Domla, shu tilimni uchida turibdiyu, aytolmayapman-da!

Shunda domla rangi oqarib, titroq ovoz bilan:

-Tez tupurib tashla! Axir bu zaharli kislota-ku!!!


Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 788
O'qilgan sahifalar soni : 3195769

Tafakkur durdonalari

Xitoydan bo'lsa ham ilm o'rganinglar.

Hadis