Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Ixtirolar va Kashfiyotlar
Ixtiro va kashfiyotlar tarixi.

Butun olam tortishish qonuni

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 43
Juda yomon!A'lo! 

Butun olam tortishish qonuni

Jismalrning yerga tushishiga sabab yer sharining tortish kuchi ekanligi haqidagi fikr yangilik bolmagan: buni qadimgilar ham, masalan Platon bilgan. Lekin bu tortishishning kuchini qanday olchash kerak? Yer sharining hamma joyida u kuch bir xilmi? - ushbu savollar, Butun olam tortishish qonuni muallifi Nyutongacha bolgan olim va faylasuflarni birdek ajablantirib, oylantirib va shubhaga solib kelgan.

Kepler ozining uchinchi qonunini ochganida shunday ahvolga tushdiki, u ozining togri fikrlayotganidan shubhalanib qoldi. 1619 yilda Kepler elon qilgan ozining mashhur Olam tuzilishi garmoniyasi asarida mazkur savollarga javobni qisman bergan va muhim qonunni ochishga juda yaqin kelgan edi. Lekin u ozi qilgan mulohazalardan toliq ratsional xulosa chiqara olmadi. Bundan tashqari Kepler sayyoralar harakatini qandaydir ozaro tortishish kuchlariga bogladi, va kvadrat prportsiyalar (yani, tasir, masofalar kvadratiga teskari proportsonalligi) qonunini qabul qilishga ham tayyor edi. Lekin u kop otmay, bu qonundan voz kechdi va uning orniga tortishish kuchi sayyoralar orasidagi masofa kvadratiga emas, balki masofaning oziga teskari proportsional degan xulosaga keldi. Keplerga sayyorlar harakitining mexanik asoslariga taaluqli, ozi ochgan qonuniyatlarni ilmiy asoslash nasib etmadi.

Yangilаndi: 26.07.2013 09:23
 

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 8
Juda yomon!A'lo! 

Qogoz

Qogozni xitoyliklar kashf etishgan. Va bu tasodif emas.

Qog'oz

Birinchidan, Xitoy juda qadim zamonlardayoq ozining kitobiy sermushohada mafkurasi hamda, amaldorlardan doimiy hisobot talab etuvchi murakkab rasmiyatchilik tizimi bilan dong taratgan. Shu tufayli, bu yerda doimo, ixcham va arzon yozuv vositasi va materialiga talab yuqori bolgan. Qogoz ixtiro qilingunicha Xitoyliklar bambuk taxatachalari yoki shoyi matolarga yozishgan. Lekin shoyi doimo ota qimmat, bambuk esa, noqulay va o'g'ir bolgan. Masalan bitta bambuk taxtachaga ortacha 30 ieroglif siqqan. Endi tasavvir qiling, bitta ortacha hajmdagi kitob yozish uchun bunday taxtachadan qancha zarur bolgan ekan? Bunday Bambukli kitobni kotarib yurish uchun butun boshli arava darkor bolgan.

Yangilаndi: 26.07.2013 08:54
 

YELKAN va KEMA

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 1
Juda yomon!A'lo! 

YELKAN va KEMA

Yelkanning ajdodi juda qadimdayoq, odam endigina qayiqlar yasab, degizga chiqishga jurat etgan zamonlardayoq paydo bolgan deb hisoblanadi. Dastavva yelkan sifatida yogochlarga maxkamlab boglangan hayvon terisi hizmat qilgan. Qayiqda turgan odamga uni doimiy qolda tutib turishga va shamol yonalishiga muofiq burib sozlab borishga togri kelgan. Odamlar yelkanlarni maxkamlash uchun machta va tosinlardan foydalanishni qachon ixtiro qilgani nomalum. Lekin, davrimizgacha yetib kelgan qadimgi Misr malikasi Xatshepsut kemalarining tasvirlaridayoq yogochdan ishlangan kema machtasi va tosinlarini, shuningdek shtag (machtani orqasiga aganab ketishidan tutib turuvchi chilvir arqonlar) hamda, yelkanni kotarib, tushirishga moljallangan moslamalrni korish mumkin. Shu tufayli Yelkanli kemalarning paydo bolishini ham jufa qadim zamonlarga boglash orinli. Bu borada ilmiy jamoatchilikning aniq fikri yoq.

Qadimgi Misr kemasiKop faktlarning guvohlik berishicha dastlabki yelkanli kemalar qadimgi Misrda paydo bolgan va Nil daryo transport qatnovi rivojlanishiga yol ochgan ilk daryo bolgan. Har yili iyuldan noyabrgacha bu azim daryo oz qirgoqlaridan toshib chiqib, chor atrofni suvga bostirgan. Qishloq va shaharlar huddi orollar misol bir birlaridan uzilgan holatga tushib qolganlar. Shu tufayli qadimgi Misr aholisi uchun kemalar hayotiy zaruratga aylangan. Kishilar xojalik faoliyati munosabatlarida suv transporti gildirakli transportlardan kora muhimroq ahamiyatga ega bolgan. Shunday Misr kemalaridan biri, eramizdan avvalgi 5 ming yillikda paydo bolgan - Barka hisoblanadi. U zamonaviy olimlarga bir necha namunalarda malum bolib, bu namunalar asosan ehromlar ichkarisida ornatilgan nusxalardan olingan. Misr yogoch yetishtirish mumkin bolgan ormonlarga boy emas. Shu sababli, Misrliklar kemasozlikda asosiy qurilish ashyosi sifatida Papirusdan foydalanishgan. Mazkur xom ashyoning fizik xususiyatlari misrliklar kemalarining konstruktsiyasini belgilab bergan. Bu papurus boglamlaridan iborat, yoysimon shakldagi, quyruq va tumshuqlari yuqoriga keskin qayrilgan korinishdagi suv transporti bolgan. Kemaning mustaxkamligini oshirish uchun, chilvirlar bilan kondalangiga boglab chiqilgan. Keyinroq, Misr va Finikiya ortasida muntazam savdo aloqalari yolga qoyilganidan song, mamlakatga Livanqaragayi yetkazib keltirila boshladi va kemasozlikda yogochdan keng kolamda foydalanish imkoniyati yuzaga keldi.

Yangilаndi: 22.07.2013 05:23
 

Bronza

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 2
Juda yomon!A'lo! 

Bronza

Milodgacha bolgan uchinchi ming yillikdayoq insonlar oz xojalik faoliyatlarida metallardan keng miqiyosda foydalana boshladilar. Toshdan yasalgan mehnat qurollaridan metal asboblarga otish jarayoni insoniyat tarixida juda ulkan va mislsiz ahamiyatga ega bolgan. Aytish mumkinki, inoniyatning ijtimoiy taraqqiyotiga boshqa hech bir ixtiro bu darjdagi tasir korsatmagan.

Keng miqiyosda qollanila boshlagan birinchi metal mis bolgan. Mis ajratib olish uchun zarur tosh madanlarni doimiy izlash jarayonida qadimgi odamlar misning qizgish-yashil yoki, yashil-kulrang ranglardagi tabiiy yaxlit namunasiga etibor qaratishgan. Qoyatoshli sohillar boylab ular mis kolchedan va qiliz misli ruda (kuprit)lar duch kelishgan. Avviliga odamla ularni oddiy toshlarga ishlov bergandek qayta ishlab foydalanishgan. Tez orada ular mis bolagining toshbolga zarbalari bilan urib ishlov berilganidan song, uning qattiqlik xususiyati sezilarli darajada ortgani va yanada qulayroq asboblar yasash uchun yaroqli holatga kelganini payqashdi.

Yangilаndi: 21.07.2013 04:13
 

Boyl - Mariott qonuni

E-mail Chop etish PDF

Boyl - Mariott qonuni

 

Buyuk ingliz olimi Robert Boylning tadqiqotlari Kimyo fanining yangi bosqichga ko‘tarilishi va mustaqil fan sifatida shakllanishiga asos bo‘lib hizmat qildi. U kimyoni alohida fan sifatida ajratib, uning muammolarini, mustaqil maqsad vazifalarini va ularni yechishning alohida, tibbiyotdagidan farq qiluvchi xususiy yo‘nalishlari zarur ekanligini ko‘rsatib berdi. Ko‘p sondagi rang reaksiyalari hamda cho‘kish reaksiyalarini tizimli ravishda tadqiq qilib borib, Boyl analitik kimyoga asos soldi. U endigina yuzaga kelib, tartiblanib borayotgan fizik-kimyo faning dastlabki qonunlaridan birini ochdi va u orqali fan tarixiga o‘z nomini abadiy muhrlab qo‘ydi. Robert Boyl (1627-1691) qirolich Yelizavetta zamonida yashagan omadli va o‘tkir xarakterli amaldor - Korkning birinchi gertsogi Richard Boylning 14 ta farzandi orasidagi o‘n uchinchisi bo‘lgan. Uning otasi ko‘plab yurishlarda ishtirok etib, katta miqdorda yer-mulklar va boyliklar orttirgan edi. Robert Boyl ham otasining yerlaridan biri - Irlandiyadagi Lismor Kasle hududida tug‘ilgan va butun bolaligini o‘sha yerda o‘tkazgan. U o‘z uyida, malakali murabbiylardan nihoyatda yaxshi darajada ta'lim olgan va 8 yoshida Iton universiteti talabasiga aylangan. U yerda to‘rt yil ta'lim olgach, oatsining yangi yer muklaridan yana biri - Stolbridjga yo‘l oladi.

Yangilаndi: 14.02.2018 11:25
 


Maqolaning 5 sahifasi, jami 5 sаhifа
Banner

Ixtiro va Kashfiyotlar

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

"Dohiyona" qisqartirish:

????????????????????????


Mavzuga oid boshqa materiallar

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 374
Kiritilgan mаqolalar soni : 767
O'qilgan sahifalar soni : 2749205

Tafakkur durdonalari

Ilm-Fan Taraqqiyotni yetaklovchi kuchdir!