Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Ixtirolar va Kashfiyotlar
Ixtiro va kashfiyotlar tarixi.

Aerostat

E-mail Chop etish PDF

Aerostat

Juda qadim zamonlardanoq odamlar xuddi qushlar kabi parvoz qilishni, osmonu falakka ko’tarilishni, oddiyroq aytganda esa uchishni orzu qilishgan. Ammo, lekin, biroq... Qushlarnikiga o’xshatib sun’iy yasalgan qanotlardan foydalanib bajarilgan ko’p sonli urinishlar doimo bir xil natijani beravergan – har qancha urinmasin, odamzot yerdan oyoq uzib uchib keta olmagan, qaytanga yiqilib mayib majruh bo’lganlari ham bisyor bo'lgan.

O’rta asrlarga kelib, iliq havoning yengil jismlarni yuqoriga ko’tara olishi xususiyati ochilganida, undan odamni yuqoriga ko’tarish uchun foydalanish haqidagi g’oyalar paydo bo’la boshladi. XVI-XVII asrlar davomida, turli olimlar tomonidan aerostatning bir necha xildagi konstruksiyalari taklif etildi. Lekin amalda bu g’oyalar faqat XVIII asr oxiriga kelib ro’yobga chiqa boshladi.

1766 yilda Kavendish vodorodni kashf etdi. Vodorod havodan 14 marta yengil edi. 1781 yili italyan fizigi Kavello vodorod bilan to’ldirilgan sovun pufakchalari ustida tajribalar o'tkazdi. Shunday qilib aerostatning ishlash mohiyati ishlab chiqildi. Endilikda uning qobig’i uchun munosib material topish zarur edi. Bu oson bo’lmadi. An’anaviy matolarning ko’pi aerostat uchun og’irlik qilardi, yoki o’zidan vodorodni o’tkazib yuborar edi. Muammoni Parijlik professor Sharl yechishga muvaffaq bo’ldi. u aerostat uchun qobiqni kauchuk bilan to’yintirilgan (ya’ni kauchukka botirib olingan) shoyi matodan tayyorlash loyihasini amalga tadbiq qildi. Lekin, Sharl o’zining aerostatini havoga ko’tarishidan avvalroq, Anone shahrilik qog’oz ishlab chiqaruvchi fabrika xo’jayining o‘g’lilari, aka-uka Jozef va Etyen Mongolfyelar o’z aerostatlarini osmonga chiqarishga muvaffaq bo’lishdi.

Yangilаndi: 23.01.2014 03:57
 

Elektrodinamika. Andre-Mari Amper.

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 16
Juda yomon!A'lo! 

Elektrodinamika

 

Erstedning kashfiyotidan keyinroq, fiziklarda, o'tkazgichdan elektr toki o’tganida u magnitga aylanib qoladi degan tasavvur paydo bo’ldi. Bunday tushuntirishni Arago hamda Bio tomonidan qabul qilingan edi.

Bio 1820 yilda quyidagicha taklif kiritdi: «To'g'ri chiziq bo’ylab harakatlanayotgan tok, magnit molekulasiga ta’sir ko’rsatganida, bu ta’sir kuchining tabiati, o'tkazgich yoniga ma’lum yo’nalishda qo’yilgan magnitlangan strelkaga bo’lgan ta’sir kabi, volt toki yo’nalishiga nisbatan doimiy bo'ladi ».

Bio va uning tarafdori bo'lgan boshqa fiziklar, elementar magnitlarning o’zaro ta’sirlashuvining elektrodinamik xususiyatlarini tushuntirishda, tok o’tayotgan har qanday o'tkazgich magnit trubkasiga aylanib qoladi degan yanglish fikrni ilgari surganlar.

Tamomila boshqacha taklifni Amper tavsiya qildi... Keling avval uning tarjimai-holi bilan tanishib olamiz:

Andre-Mari Amper (1775—1836) Lion yaqinidagi otasiga qarashli, katta bo’lmagan Polemye yer-mulkida tavallud topdi. Amperning iste’dodi ancha erta namoyon bo’la boshlagan. U hali maktabga bormay turib ham o’qish va arifmetikani mustaqil o’zlashtirib olgan ekan. U otasining kutubxonasida nimaiki topsa, bir boshdan o’qib chiqavergan. 14 yoshida esa «Farang ensiklopediyasi»ning barcha 28 jildini o’qib bo’lgan. Amper fizika va kimyo fanlariga alohida qiziqish bilan yondoshgan. Lekin aynan shu fanlarga oid kitoblar otasining kutubxonasida mavjud emas edi. Shu sababli Andre Amper Lion kollejining kutubxonasiga borib, o’sha yerda buyuk fizik va matematiklarning asarlarini mutolaa qilishga kirishdi.  Bo’lajak olimning tengsiz iqtidoridan shu narsa ham dalolat berib turibdiki, manbalarda qayd etilishicha Andre-Mari Amper 13 yoshidayoq Lion akademiyasiga o’zining matematikaga oid ilk ishlarini taqdim qilgan ekan.

Yangilаndi: 23.12.2013 17:20
 

Gey – Lyussak qonuni

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 2
Juda yomon!A'lo! 

Gey – Lyussak qonuni

Gazlarning hajmiy nisbatlarining qonuniyatlarini ifodalovchi, Jozef Lui Gey-Lyussak tomonidan ochilgan va uning sharafiga atalgan qonun, nazariy kimyo fanining yanada ilg’or qadam tashlashiga katta turtki berdi. Gey-Lyussak qonuni, o’sha vaqtlarda endigina kashf qilingan Dalton qonuni bilan birgalikda kimyoviy birikmalar nazariyasining asosini tashkil qildi.

Gey-Lyussak, XIX asrning birinchi yarmida, mumtoz kimyo fanining poydevorini qurgan, buyuk kimyogar olimlar sirasiga kiradi. Jozef Lui Gey-Lyussak (1778—1850) Farangistonning Limuzen grafligiga qarashli kichik San-Leonar shaharchasida tug’ilgan. Bolaligida, qat’iy intizom va tartib-qoidalarga asoslangan katolik maktabida ta’lim olib, 15 yoshida esa Parijga ko’chib o’tadi. Parijda Gey-Lyussak San’sye pansionida o’qishni davom ettirib, tez orada ajoyib matematik iqtidori bilan bachaning nazariga tushadi. 1797 – 1800 yillarda u Parij politexnika maktabida ta’lim oladi. Politexnika maktabida kimyo fanidan iste’dodli kimyogar, o’qituvchi va olim Klod Lui Bertole dars berar edi. Aynan Bertole, yetishib chiqayotgan yosh olimning kimyo faniga bo'lgan qiziqishlariga va keyingi ilmiy yo’nalishini tanlashiga katta ta’sir o’tkazgan. Ta’lim jarayoni va undan keyingi hayotlarida ham bu ikki inson juda qalin do’st bo’lib, ilmiy mulohaza va fikrlarini doimiy o’zaro muhokama qilib borishgan. Politexnika maktabida o’qishni tamomlagach, Gey-Lyussak bir qancha kimyo korxonalarida mehnat qilib chiqdi. 1802 yildan e’tiboran esa, u yana o’zining jonajon o’quv yurti – Parij politexnika maktabiga qaytib, u yerda assistent bo’lib ishlay boshladi.

Yangilаndi: 23.12.2013 17:23
 

Bug’ mashinasi.

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 15
Juda yomon!A'lo! 

Bug’ mashinasi.

XVIII asrning ikkinchi yarmiga qadar odamlar ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun asosan suv dvigatellaridan foydalanishar edi.  Lekin, suv g’ildiragidan mexanik harakatni uzoq masofalarga uzatish imkoni bo’lmaganligidan, barcha fabrikalarni daryo qirg’oqlariga qurishga majbur bo’linar edi. Bu har doim ham qulay bo’lmagan. Bundan tashqari, suv dvigatelining samarali ishlashi uchun, to‘g’onlar yoki sun’iy havzalar qurish,  katta hajmdagi qo’l mehnati va anchayin qimmatga tushadigan tayyorgarlik ishlari talab qilinar edi.  Suv g’ildiraklarida boshqa kamchiliklar ham yetarlicha bo’lib, masalan ular kam quvvatli, sozlash murakkab va yil fasllariga bog’liq holda ishlardi. Asta sekinlik bilan, ko’p quvvatli, arzon, oson boshqariladigan va inson aralashuvisiz o’zi ishlay oladigan dvigatelga bo'lgan ehtiyoj ortib bordi.  Aynan shunday dvigatel sifatida esa, sanoat uyg’onishi davri ibtidosida bug’ dvigateli katta sahnaga chiqdi.

Yangilаndi: 23.12.2013 17:07
 

Elektr va Magnetizm hodisalalrining bog'liqligi. Ersted qonuni.

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 5
Juda yomon!A'lo! 

Elektr va Magnetizm hodisalalrining bog'liqligi. Ersted qonuni.

Elektr va magnetizm hodisalarining o'zaro uzviy bog’liqligi, parranda pati va hayvon junining qahraboga, temir qirindilarining magnitga tortilishi kabi oddiy fizik jarayonlar orqali,butun Yevropaning eng yuksak zehn zakovat egalarining farazlarida mavjud edi. Ilmiy adabiyotlarda po’lat ignaning elektr uchqunlari bilan magnitlanib qolganligi hamda, kompas magnit strelkasining chaqmoq ta’sirida magnit xususiyatidan mosuvo bo'lganligi haqida faktlar allaqachon mavjud edi. Galvanizm bo’yicha risolasida (1804 yil) Aldini, Volt ustuni tufayli magnitlanib qolgan po’lat igna haqida, Romanozi esa, magnit strelkasining Volt ustuni ta’sirida magnitsizlanib qolganligi haqida yozgan edi. Lekin, bu faktlarning barchasi tasodifiy kuzatuvlar shaklida bo’lib, ular umumlashtirilmagan va mufassal yoritilmagan edi.

Bu hodisalarning mohiyati va ahamiyatini birinchi bo’lib, Daniyalik fizik olim, Hans Xristian Ersted angladi va unga butun dunyo olimlarining diqqatini jalb etdi.

«Daniyalik olim, professor, - deb yozgan edi Amper, - o’zining buyuk kashfiyoti bilan fiziklar uchun yangi tadqiqotlar yo’lini ochib berdi. Bu tadqiqotlar o’z samarasini bermay qolmadi; ular, taraqqiyotning keyingi yo’nalishiga befarq bo’lmagan insonlar uchun e’tiborga molik bo'lgan ko’plab faktlarning ochilishiga turtki bo'ldi.»

Hans Xristian Ersted (1777 – 1851) Daniyaga qarashli Langeland orolidagi kichik Ryudkobing shaharchasida, o’rtahol dorixonachi oilasida tug’ildi. Oilaning moliyaviy holati, Hans va uning akasi Anderslarga boshlang’ich ta’limni uzluksiz olishga imkoniyat bermagan. Shu sababli, ularning o’qishi betartib ravishda, to'g'ri kelgan joyda davom etgan. 12 yoshidan boshlab Hans, otasining dorixonasida sotuvchi bo’lib ishlay boshlagan. Aynan shu davrda uning istiqboli uchun tibbiyot birinchi o’ringa chiqib, adabiyot, kimyo, tarix va boshqa sohalarni ikkinchi darajaga surib qo’ygan edi. U Kopengagen universitetiga kirganida, aynan tibbiyot sohasining mutaxassisi bo’lishni reja qilgan edi. Lekin u talabalik yillaridayoq, tibbiyot bilan birgalikda, birvarakayiga fizika, astronomiya, falsafa va she’riyat sohalarini ham puxta o’zlashtirib bordi.

Yangilаndi: 25.11.2013 15:30
 


Maqolaning 3 sahifasi, jami 5 sаhifа
Banner

Ixtiro va Kashfiyotlar

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

СмешноУлыбаюсьПодмигиваю

Agar arktangens shimoliy yarimsharda mavjud bo'lsa,
demak, janubiy yarimsharda

Antarktangens ham mavjuddir!!!


Mavzuga oid boshqa materiallar

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 374
Kiritilgan mаqolalar soni : 762
O'qilgan sahifalar soni : 2517351

Tafakkur durdonalari

Hitoydan bo'lsa ham ilm o'rganinglar.

Hadis