Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Olimlar
Olimlar

Insoniyat va uning tasarrufidagi ilm-fan qadimgi Misr va Bobil yodgorliklaridan boshlab, murakkab Atom elektrostansiyalari, kosmik parvozlar va lazer nurlarigacha bo‘lgan mashaqqatli va sharafli yo‘ni bosib o‘tdi. Odatda ilm-fanning zamonlar osha avlodlardan avlodlar o‘tib, taraqqiy etib, boyib va mukammallashib borishi haqida gapiriladi. Bu - to‘g‘ri mulohaza. Evklid va Arximedsiz - Nyuton, Nyutonsiz - Eynshteyn va Nils Borlarning ilmiy ishlari umuman bo‘masligi ham mumkin edi. Lekin, umuman olganda hamma zamonlarda ham, ilm fan taraqqiyoti jarayoning eng zarbdor yetaklovchi kuchi bu o‘z sohasining asl bilimdoni bo‘gan tafakkur sohiblari - olimlar hisoblanadi. Noyob aql zakovat egalarining ilmiy mulohazalari, amaliy tajribalari va eng muhimi, o‘zlaridan qoldirgan qimmatli ilmiy meroslar - kitob va ilmiy ishlari, butun bashariyatning eng qimmatbaho boyligidir. Zero yer yuzini obod qilgan ham, odamzot hayotini farovon va obod qilgan ham bu ilm fan va olimlardir. "Olim" va "Ilm" so‘zlari bir-biriga o‘zakdosh va egizakdir.

Saytimizning ushbu bo‘imida, ilm uyini obod qilgan buyuk olimlar, alloma vatandosh - ajdodlarimiz va jahon ilm fani osmoni yulduzlari haqida suhbatlashamiz. Ularning hayoti, faoliyati, va ilm fanga qo‘shgan hissasi haqida ma'lumotlar almashinamiz.



Uilyam Rankin

E-mail Chop etish PDF

Uilyam Rankin

Uilyam Jon Makuorn Rankin [Renkin] (inglizcha William John Macquorn Rankine) shotland fizigi, mexanik-muhandis, muhandislik termodinamikasi asoschilaridan biri, Edinburg universiteti professori. 1820 yilning 5 iyulida, Britaniya Imperiyasi, Shotlandiya davlatining Edinburg shahrida, tugilgan. U 1836-1838 yillarda Edinburg universitetida tahsil olgan, biroq, tang moliyaviy ahvoli tufayli oqishni toliq tamomlay olmagan. 1849 yilda, Klauziusdan mustaqil ravishda, mexanik energiya va issiqlik miqdori ekvivalentligining umumlashtiruvchi tenglamasini keltirib chiqarishga erishgan. Uning asosiy ishlari, gazlarning termodinamik xususiyatlarining tadqiq qilishga bagishlangan bolib, 1850 yilda Rankin, suv buglarining turli haroratlardagi xossalarini ifoda etuvchi jadvallarni elon qilgan edi. Ushbu jadvallar keyingi davrlarda, ayniqsa bug qozonlari qollanadigan sohalarda keng foydalanilgan. Rankin 1859 yilda, bug mashinalarining toliq nazariy bayonini keltirib chiqaradi; xususan u, bug dvigateli uchun ideal siklni ishlab chiqadi, bu sikl keyinchalik uning nomi bilan ataladi. Aynan shu yili Uilyam Rankin tomonidan, Glazgo universiteti uchun yozilgan, Bug mashinalari haqida qollanma kitobi, termodinamika tarixidagi ilk darslik-oquv qollanmasi hisoblanadi.

Uilyam Rankin, Riman, Dopler, Max va Gyuginiolar bilan bir qatorda, gaz dinamikasining asoschilaridan biri sifatida etirof etiladi. Unda olim, zarba tolqinlarini organish orqali, Gyuginiodan 17 yil avval yorilish sirti yuzaga kelishining togri shartlarini (ya'ni, muayyan yorilish yuzasidan otishda, fizik kattaliklarning sakrash bilan ozgarishi shartlarini) keltirib chiqadi.

Uilyam Rankin, mexanika va termodinamikada keng qollaniladigan, potensial energiya, adiabatik va izotermik jarayonlar kabi tushunchalarni ilm-fanga joriy etgan. Zarba tolqinlari nazariyasida, Rankin-Gyuginio adiabatasi tushunchasi bilan mashhurdir. Shuningdek, Rankin ishlab chiqqan harorat shkalasi va Rankin termodinamik gradusi ham bazi mamlakatlarda hali hanuz amalda qollanadi.

 

Uilyam Tomson (lord Kelvin)

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 2
Juda yomon!A'lo! 

Uilyam Tomson (lord Kelvin)

Uilyam Tomson, Lord Kelvin (inglizcha William Thomson, 1st Baron Kelvin) - buyuk ingliz fizigi, mexanik. Termodinamikaning fan sifatida shakllanishi va rivojlanishiga ulkan hissa qoshgan olimlardan biri. 1824-yilning 26-iyun kuni, Britaniya Imperiyasi, Irlandiya davlatining Belfast shahrida, bir vaqtning ozida ham fermer ham Belfast Akademik Instituti matematika oqituvchisi bolgan, Jeyms Tomson (1776-1849) oilasida dunyoga kelgan. Uilyam Tomson, avvaliga Shotlandiyaning Glazgo ixtisoslashtirilgan kollejida ta'lim olgan, keyingi oqishini Kembrijdagi avliyo Peter kollejida davom ettirib, uni 1845-yilda tamomlagan.

1846-yilda, 22-yoshli Uilyam Tomson, Glazgo universitetining nazariy fizika kafedrasida dars bera boshlaydi. U talabalik yillaridayoq, Furye qatorlarini fizikaning issiqlik bilan bogliq masalalariga tadbiqi boyicha olib borgan ajoyib tadqiqotlari bilan, ilmiy doiralarda oziga xos nufuzga erishgan edi. U ozining 1842-yilda nashrdan chiqqan Issiqlikning bir jinsli jismdagi harakati va uning matematik elektr nazariyasi bilan bogliqligi nomli ilmiy tadqiqotida, elektr toki va issiqlikning tarqalishi hodisalari orasidagi oxshashliklarni tekshirib chiqqan edi. Uning ushbu tadqiqoti Kembrij matematika jurnalida chop etilgan. Aynan shu yildagi Issiqlikning chiziqli harakati nomli boshqa bir ishida u, geologiya masalalariga Yerning issiqlik xossalarini kora tahlil qilish orqali yondoshib, unda Yerning va tirik organizmlarning paydo bolishi evolyutsiyasi haqida, biolog va geologlar bilan bahs boshlaydi. Shuningdek u, 1845-yildan e'tiboran, Parijdagi nufuzli ilmiy jurnallarda, ozining elektrostatikaga bagishlangan turkum maqolalari bilan muntazam chiqish qila boshlaydi.

Yangilаndi: 12.09.2018 12:03
 

Gemfri Devi

E-mail Chop etish PDF

Gemfri Devi

Gemfri Devi (inglizcha: Humphry Davy) ingliz fizigi, kimyogari, geolog. Elektrokimyoning asoschilaridan biri. Koplab kimyoviy elementlarning ochilishida ishtirok etganligi, shuningdek, buyuk olim Faradeyning ilm-fanga kirib kelishida ustozlik qilganligi bilan mashhur. London Qirollik jamiyati azosi va uning prezidenti lavozimlarida ishlagan.

Devi, 1778 yilning 17-dekabrida, Angliya janbiy-garbidagi Penzans nomli kichik shaharchada, yogoch oymakori ustasi oilasida tugilib osgan. 1794 yilda, otasi vafot etgach, Tonkin shaharchasiga onasi tomondan bobosi uyiga kochib otib, mahalliy dorixonachiga shogird tushgan. Aynan dorixonadagi faoliyat uni kimyo fanlariga qattiq qiziqtirib qoygan. 1798 yilda, Pnevmatika institutida oddiy kimyogar, 1801 yildan esa, assistent lavozimlarida ishlagan. 1802 yilda esa, u Qirollik institutiga kimyo fanlari professori unvoni bilan ishga tayinlangan.

 

Rudolf Yulius Emmanuil Klauzius

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 1
Juda yomon!A'lo! 

Rudolf Yulius Emmanuil Klauzius

Rudolf Yulius Emmanuil Klauzius (nemischa: Rudolf Julius Emanuel Clausius) asl ismi Rudolf Gottlib (Rudolf Gottlieb) olmon fizigi, mexanik, matematika. Termodinamika fani asoschilaridan biri.

U 1822 yilda, Germaniya imperiyasining Kyoslin (hozirgi Koshalin) shahrida tugilgan. Oliy malumotni Berlin universitetida olgan. Klauziusning dastlabki ilmiy ishi 1850 yilda nashrdan chiqqan bolib, Issiqlikning harakatlantiruvchi kuchi va undan issiqlik nazariyasi uchun keltirib chiqarish mumkin bolgan qonunlar haqida deb nomlangan. Unda Klauzius, Karnoning issiqlikni ishga aylantirish haqidagi hamda, Mayer va Gelmgoltslarning energiyaning saqlanish qonuni borasidagi fikrlarini tizimlashtirilgan shaklda tahlil qilib, mazkur masalalarni ozining koplab yangicha nazariy goyalari bilan boyitadi. Xususan, uning ozi issiqlik aksiomasi deb atagan va fanda, termodinamikaning ikkinchi bosh qonunining eng dastlabki korinishidagi tariflaridan biri bolgan issiqlik sovuq jismdan harorati balandroq jismga oz-ozidan otishi mumkin emas tarzidagi tasdigini keltiradi. Hozirda bu tarif Klauzius tarifi deb yuritiladi. Keyingi bir nechta asarlarida, Klauzius, oz tarifini yanada aniqlashtirdi va boshqa muhim faktlar bilan oz nazariyasini yanada boyitdi.

Ushbu asarning oziyoq, u muallifning ilk ilmiy ishi bolishiga qaramasdan, Klauziusga katta shuhrat keltirdi. Uni, asar nashrdan chiqqan yilning ozida Berlin Qirollik Artilleriya va Harbiy Muhandislik maktabiga, professor ilmiy unvoni bilan ishga tayinlanadi. 1855 yildan esa, Shveytsariya Politexnika maktabining matematik fizika kafedrasi professori bolib ishlay boshlaydi.

 

German Lyudvig Ferdinand fon Gelmgolts

E-mail Chop etish PDF

German Lyudvig Ferdinand fon Gelmgolts

German Lyudvig Ferdinand fon Gelmgolts (nemischa: Hermann Ludwig Ferdinand von Helmholtz ) buyuk olmon vrachi, fizik, psixolog va fiziologi. 1821 yilning 31 avgustida, Berlin yaqinidagi Potsdam shaharchasida tugilgan. Boshlangich talimni Potsdam gimnaziyasida olgan va 17 yoshida, gimnaziyani tamomlab, Qirollik tibbiyot-jarrohlik institutiga oqishga kirgan. Institutni 1842 yilda, doktorlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli himoyasi bilan tamomlagan. Qirollik tibbiyot-jarrohlik instituti bitiruvchilari uchun, mamlakatda majburiy 8 yillik harbiy xizmat mavjud bolib, Gelmgolts 1843 yildan boshlab, Potsdamning ozida harbiy vrach bolib xizmat qila boshlaydi. 1847 yilning 23 iyulida, Berlin fizika jamiyati majlisida, ozining mashhur Kuchning saqlanishi haqida nomli maruzasini oqiydi. U keyinchalik alohida risola tarzida ham chop etilgan. Mazkur risolada u, Joul, Mayer va Karnolarning ishlarida yoritib berilgan, energiyaning saqlanish tamoyilini umumlashtirib, oz goya va xulosalari bilan boyitib, tarixda birinchi marta energiyaning saqlanish tamoyili termodinamikaning birinchi bosh qonunini tariflab beradi. Shundan song, 1848 yilda, Aleksandr Gumboldtning tavsiyasiga kora unga harbiy xizmatdan muddatidan avval ozod etiladi. U Berlindagi Badiiy Akademiyaga anatomiya oqituvchisi bolib ishga kiradi; bir vaqtning ozida, anatomiya muzeyida assistent bolib ishlay boshlaydi. Mazkur yillar davomida u, mustaqil ravishda, nerv tolalarining rivojlanish jarayonlari, korish va eshitish organlarining fiziologiyasini tadqiq qiladi. 1849 yilda uni, ustozining tavsiyasiga kora, fiziologiya va umumiy anatomiya professori unvoni bilan Kyoningsbergga yuboriladi. 1855 yilda u Bonnga kochib otib, anatomiya va fiziologiya kafedrasining mudiri lavozimiga tayinlanadi. 1858 yilda esa, Geydelbergdagi fiziologiya kafedrasi rahbarligi ham unga topshiriladi.1871 yilda, u Berlin universitetining fizika kafedrasiga, fizika professori lavozimiga tayinlandi. Gelmgolts ishga kirishgach, hukumat bilan hamkorlikda, mazkur kafedra bazasida yangicha ilmiy muassasa - Fan saroyi (hozirda Berlin universitetining fizika instituti) tashkillaydi va uning oyoqqa turishiga katta mehnatlar sarflaydi. U mazkur muassasaga 1788 yilgacha rahbarlik qilgan. 1788 yilda, mamlakat parlamentining hamkorligida, Sharlottenburgda Imperial fizika-texnika idorasi tashkil etiladi va unga Gelmgolts prezident etib saylanadi. U yangi lavozimga otgach, Berlin fizika institutida maruzalar oqishda davom etadi.

 


Maqolaning 4 sahifasi, jami 8 sаhifа
Banner

Buyuk alloma ajdodlarimiz

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

Massaning saqlanish qonuni


Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 784
O'qilgan sahifalar soni : 3660242

Tafakkur durdonalari

Farzandlarimiz bizdan ko'ra kuchli, aqlli va baxtli bo'lishlari shart...

I. Karimov