Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Olimlar
Olimlar

Insoniyat va uning tasarrufidagi ilm-fan qadimgi Misr va Bobil yodgorliklaridan boshlab, murakkab Atom elektrostansiyalari, kosmik parvozlar va lazer nurlarigacha bogan mashaqqatli va sharafli yoni bosib otdi. Odatda ilm-fanning zamonlar osha avlodlardan avlodlar otib, taraqqiy etib, boyib va mukammallashib borishi haqida gapiriladi. Bu - togri mulohaza. Evklid va Arximedsiz - Nyuton, Nyutonsiz - Eynshteyn va Nils Borlarning ilmiy ishlari umuman bomasligi ham mumkin edi. Lekin, umuman olganda hamma zamonlarda ham, ilm fan taraqqiyoti jarayoning eng zarbdor yetaklovchi kuchi bu oz sohasining asl bilimdoni bogan tafakkur sohiblari - olimlar hisoblanadi. Noyob aql zakovat egalarining ilmiy mulohazalari, amaliy tajribalari va eng muhimi, ozlaridan qoldirgan qimmatli ilmiy meroslar - kitob va ilmiy ishlari, butun bashariyatning eng qimmatbaho boyligidir. Zero yer yuzini obod qilgan ham, odamzot hayotini farovon va obod qilgan ham bu ilm fan va olimlardir. Olim va Ilm sozlari bir-biriga ozakdosh va egizakdir.

Saytimizning ushbu boimida, ilm uyini obod qilgan buyuk olimlar, alloma vatandosh - ajdodlarimiz va jahon ilm fani osmoni yulduzlari haqida suhbatlashamiz. Ularning hayoti, faoliyati, va ilm fanga qoshgan hissasi haqida ma'lumotlar almashinamiz.



Maykl Faradey

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 3
Juda yomon!A'lo! 

Maykl Faradey

Faradey oz umri davomida shunchalik kop ixtiro va kashfiyotlar qilganki, ular asosida yana boshqa onlab olimlar oz nomini fan tarixiga muhrlashi mumkin edi.

Maykl Faradey 1791-yilning 22-sentyabrida Londonda tavallud topdi. U tugilgan joy Londonning eng qashshoq mahallalaridan biri edi. Faradeyning otasi oddiy temirchi usta, onasi esa uy bekasi bolgan. Ular otxona ustiga qurilgan bostirma uyda yashashgan. Faradeyning bolalik yillari shunday ogir sharoitda, moddiy nochor ahvolda otgan. U muttasil toyib ovqatlanmaslik va yupun kiyinishga majburligi tufayli juda nozik bola bolgan.

Maykl Faradey maktab yoshiga yetgach, ota-onasi unga boshlangich talim berish uchun yaqin oradagi maktabga berishadi. Maktabda esa kambagal oila farzandlari uchun moljallangan eng birlamchi minimum oquv dasturi bilan cheklanilgan. Shunga kora, Maykl oqishni, yozishni va sanashni organib olishi bilan uni yana maktabdan chiqarib yuborishgan. Boshqa bilimlar, xususan, matematika, biologiya, tarix singari jiddiy fanlarni ozlashtirishga maktabda imkon berilmasdi va buning uchun pullik maktablarga borsh kerak edi. Lekin bunga Faradeylar oilasining moddiy imkoni yetmasdi.

Yangilаndi: 22.09.2018 10:53
 

Enriko Fermi

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 4
Juda yomon!A'lo! 

Enriko Fermi
(1901-1954)

Aslida Fermini XX-asrning eng buyuk fizigi desak ham aslo xato bolmaydi. Chunki, garchi uning dovrugi Eynshteyn singari mashhurlikka erishmagan bolsa-da, lekin, boshqa koplab jihatlari bilan, ayniqsa, olingan ilmiy natijalarni dadillik bilan amaliyotga tadbiq qila olishga qaratilgan jiddi-jahdiga kora, Fermi Eynshteyndan birmuncha ustun ham bolgan. Uning shogirdlari, Fermi shunchaki Eynshteynning soyasida qolgandi - deyishardi.

Haqiqatan ham, Fermi ilmiy faoliyati va shaxsiyatiga diqqat qaratilsa, u fan-texnika mislsiz inqiloblar bilan taraqqiy etgan XX-asr ham favqulodda noyob shaxs ekaniga amin bolasiz. Bu asrda fanlar juda-juda tor ichki yonalishlarga bolinib ketdi va osha tor fan sohasini ozlashtirishning ozi ham kishidan katta ilmiy zehn va salohiyat talab qiladigan boldi. Masalan, endi bu paytga kelib, shunchaki fizik olim degan gap otmay qolgandi. Uning orniga yadro fizikasi, optik fizika, astrofizika va shu singari ho kazo alohida fundamental fanlar shakllandi. Bu nafaqat fizikada, balki barcha aniq va tabiiy fanlar sohasida shunday boldi. Shunday sharoitda, ilm-fanning deyarli barcha zamonaviy tendensiyalari bilan hamnafas bolgan, istalgan fan sohasidagi yetakchi olim bilan tengma-teng bahslasha oladigan universial olim - Enriko Fermi dahosi - ilm-fan ayvoni uchun haqiqiy fenomen edi. Chunonchi fiziklar oz ixtiyorlari bilan, ozlari nazariyotchi fizik va amaliyotchi fizik (yoki, fizik-eksperimentator) kabi qutblarga bolinib olgan bir zamonda, Fermi ham nazariy fizikaga, ham uning amaliyotga tatbiqiga mislsiz jonbozlik korsatgan olimdir. U ta'bir joiz bolsa, bir tanaga joylashgan ham buyuk nazariyotchi fizik, ham buyuk muhandis bolgan. Undan tashqari, olimning astrofizika, struktura kimyosi, hamda matematika sohalariga qoshgan favqulodda katta hissasini ham tasavvur qilishning ozi qiyin.

Siz bu sozlarni oqib, orbita.uz oshirib yubormadimikin? - deb oylayotgandirsiz? Maqolani batafsil oqib chiqsangiz, buning hecham mubolaga emasligiga ishonch hosil qilasiz deb oylayman.

Yangilаndi: 25.08.2018 13:04
 

Leonard Eyler

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 8
Juda yomon!A'lo! 

Leonard Eyler
(1707-1783)

Eylerning nomini tanimagan yoki eshitmagan matematik albatta yoq. Matematikaga oid chop etilgan kitoblarning deyarli barchasida hech bolmasa bir marta Eylerning nomi albatta qayd etiladi. Hozirgi zamonda orta maktablarda otiladigan trigonometriya va logarifmlarga oid qoidalar va hisob-kitob usullarini ham aynan Eyler ishlab chiqqan izchillik asosida tushuntiriladi.

Leonard Eyler - matematika rivojiga eng salmoqli hissa qoshgan olimlardan biridir. U oz ilmiy ishlarida cheksiz kichik miqdorlar analizi usullarini eng birinchi bolib tadbiq qilgan bolib, olimning bu boradagi uch jilddan iborat fundamental ilmiy ishi, zamonaviy matematik analizning tamal toshini qoyib bergan edi. Osha uch jild asar quyidagicha nomlangan: Analizga kirish, Differensial hisob, hamda, Integral hisoblash. Eylerning ushbu asarlari hozirda insoniyat tafakkuri yaratgan eng yuksak ilmiy asarlar qatoriga kiradi. Aynan shu ishlar tufayli, analiz sohasi matematikada oziga xos mustaqil fan sifatida shakllanib chiqdi.

Yangilаndi: 25.08.2018 13:42
 

Karolina Lukretsiya Gershel (1750-1848)

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 1
Juda yomon!A'lo! 

Karolina Lukretsiya Gershel (1750-1848)

Biz foydalanadigan yulduzlar xaritalari aksariyat hollarda real voqe'likka unchalik ham togri kelmaydi: chunki, odatda biz samoni faqat tunda va qurollanmagan koz bilan kuzatamiz. Aslida esa, har soniya, har lahzada koinotda ulkan, favqulodda ulkan miqyosli tomoshalar ijro etiladi: ota yangi yulduzlar portlaydi; qora tuynuklar materiyani oz komiga tortadi; koz ongimizda hayratlanarli rang va shakllarga ega ulkan galaktikalar namoyon boladi. Lekin ushbu beqiyos va favqulodda gozal tomoshani faqat kam sonli mutaxassis kishilar - kuchli va sifatli teleskoplarga ega astronomlargina kuzatishadi. Qurollanmagan koz bilan esa deyarli hech narsani korib bolmaydi.

Yangilаndi: 27.08.2018 08:46
 

Amaliya (Emmi) Nyoter - matematikaning toj-taxtsiz qirolichasi

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 3
Juda yomon!A'lo! 

Amaliya (Emmi) Nyoter - matematikaning toj-taxtsiz qirolichasi

Zamonamizning saralangan eng yetuk matematiklarining fikricha,
ayollar uchun oliy ma'lumot eshiklari ochilganidan
buyon dunyoga kelganlar orasida Emmi Nyoter
eng yuksak matematik ijodiy iste'dod sohibasi bolgan.

Albert Eynshteyn.

Eynshteyn haq edi. Emmi Nyoter (1882-1935) haqiqatan ham, hayratlanarli darajada ota iste'dodli ajoyib matematik olima bolgan. Eynshteyn Emmi Nyoter bilan Prinston Istiqbolli Tadqiqotlar Institutida birga ishlashni istagandi. Biroq, XX asr fizikasi dahosining bu niyati amalga oshmagan. Ular birgalikda, hamkasb bolib ishlashga muvaffaq bolishmadi. Bunga sabab, Emmi Nyoterning bevaqt olimi bolgan edi.

Yangilаndi: 28.08.2018 20:23
 


Maqolaning 1 sahifasi, jami 8 sаhifа
Banner

Buyuk alloma ajdodlarimiz

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Mendeleev ham, o'z xotiniga, birinchi o'rinda xotin emas, balki aynan Vodorod turishi kerakligini juda uzoq tushuntirishga majbur bo'lgan...


Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 780
O'qilgan sahifalar soni : 3595014

Tafakkur durdonalari

Dunyoda ilmdan o'zga najot yo'q va bo'lmagay! (Imom Buxoriy)