Karantin
Biz o'zbeklarda "chilla" tushunchasi bor. Chaqaloq tug"ilganidan boshlab qirq kun mobaynida chilla saqlanadi, ya'ni, uni begona ko'zlardan pana tutiladi. Yangi kelin-kuyov ham to'ydan keyin qirq kun ichida chillali bo'ladi deyiladi. Bu ularning baxtiga ins-jinslarning yomon nazari tushmasligi uchun qilinadi. Yoz chillasi - saraton va qish chillasi qahratonni ham siz yaxshi bilasiz. Bularning hammasi qirq kun davom etadi. o'zbek udumlarida chilla qachon va qanday paydo bo'lganini bilmayman. Har holda, buning o'tmishi juda uzoq ekani aniq. Va albatta bu, xalqimizning uzoq asrlar mobaynida tajribasidan o'tgan, amalda o'z nafini bergan amaliyot ekaniga ham men ishonaman. Chilla - qirq kun davom etadigan jarayondir. Shu sababli, uning ma'nosi ham fors-tojik tilidagi "qirq" ma'nosini beruvchi chilla so'zidan kelib chiqqan. Marg"ilondagi Childuxtaron mahallasi nomi "qirq qiz" degan ma'noda tarjima qilinadi. Chiltor - qirqta tor, chilyosin qilish esa, Hazrati Yosin surasini qirq marta o'qib dam solishdan iborat bo'ladi.
Yangilаndi: 03.02.2025 09:21
Pandemiya, epidemiya
Siz "demografiya" va "demokratiya" so'zlarini eshitgansiz albatta. Bu so'zlar bilan "pandemiya" hamda "epidemiya" terminlarining qanday aloqasi bo'lishi mumkin, hech o'ylab ko'rganmisiz?
Sezganingizdek, hammasining o'zagida "demos" qismi mavjud. Demos - qadimgi yunon tilida "xalq" va "aholi" degan ma'nolarni bildirgan. Yana ham aniqroq aytsak, bu - hur fuqaro degan ma'noni bildirgan. Bilasizki, qadimgi Yunonistondan quldorlik tuzumi mavjud bo'lgan va shu sababli, o'zi kimgadir qul bo'lmagan, aksincha quldor bo'lishi mumkin bo'lgan, erkin, ozod, hur kishilar qatlami aynan "demos" deyilgan. Keyinchalik, bu atama umuman, xalqni, butun fuqarolik jamiyatini ifodalaydigan ma'noga ko'chgan.
Yangilаndi: 03.02.2025 09:18
Snelliusning sindirish qonuni
Snellius qonuni nurning (yoki, boshqa to'lqinlarning) bir muhitdan ikkinchisiga o'tishidagi sinishi, yoki, boshqacha aytganda, yo'nalishini o'zgartirishini bayon qiladi. Masalan, yorug'lik nuri havo orqali o'tib kelib, shishaga tushganda, u sinadi va yo'nalishini o'zgartiradi. Nur yo'nalishining o'zgarishi, ushbu muhitdagi to'lqin tezligining farq qilishi bilan bog'liqdir. Siz Snellius qonunini juda oddiy tajriba orqali tekshirib ko'rishingiz mumkin. Buning uchun, shaffof shisha stakandagi suvga qalamni solib qo'yib, yon tomondan qarasangiz, qalam sizga sinib qolgandek ko'rinadi.
Yangilаndi: 22.01.2025 11:43
Do'stona sonlar uchun Sobit formulasi
Qadimgi yunon matematiklari va xususan, pifagorchilar "do'stona sonlar" haqidagi g'oyani mahkam tutgan edilar. Do'stona sonlar deganda, shunday sonlar juftligi tushuniladiki, ulardan har biri, ikkinchisining o'zidan boshqa barcha bo'luvchilarining yig'indisiga teng bo'ladi. Shunday do'stona sonlar juftligining eng kichigi bu 220 va 284 sonlari juftligidir. Chunki, 220 soni 1, 2, 4, 5, 10, 11, 20, 22, 44, 55 va 110 sonlariga qoldiqsiz bo'linadi (bu sonlar 220 sonining bo'luvchilari deyiladi). Ushbu bo'luvchilar yig'indisi esa, 284 chiqadi. Xuddi shuningdek, 284 sonining bo'luvchilari 1, 2, 4, 71 va 142 larning yig'indisi 220 ni beradi.
Yangilаndi: 07.02.2025 09:01
|