Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Orbita.uz - Ilm-fan fazosi uzra!

Ionizatsiya potentsiali

E-mail Chop etish PDF

Ionizatsiya potentsiali

Ionizatsiya potentsiali (yoki, ionizatsion potentsial) deb, elektronning atom yoki molekuladan chiqib (uzoqlashib) ketishi uchun zarur bolgan V potentsialga aytiladi. Ionizatsiya potentsialining voltlarda ifodalanuvchi son miqdoriy qiymati ionizatsiya energiyasiga (yani elektronning atom yoki iondan chiqib ketishi uchun zarur energiyaga) teng va u elektrinvolt birligida ifodalanadi. Ionizatsiyaning birinchi potentsiali V0 ning son miqdoriy qiymati, elektronning neytral atomdan chiqib ketishi uchun zarur energiya miqdoriga teng. Keyingi, ikkinchi elektron endilikda neytral bolmay qolgan atomdan chiqib ketadi, yani undan avval chiqib ketgan birinchi elektronga kora atom, bir zaryadli musbat ionga aylanib qolgan boladi. Shu tufayli ionizatsiyaning ikkinchi potentsiali V2 birinchisidan katta boladi – (V2>V0). Uchinchi, tortinchi va ho kazo elektronning mos ravishdagi ikki zaryadli, uch zaryadli va ho kazo iondan chiqib ketishi uchun muqobil miqdordagi yanada katta ionizatsiya potentsiali zarur boladi.

Quyidagi jadvalda 20 ta kimyoviy element uchun dastlabki tort ionizatsiya potentsiallari keltiriladi:

Yangilаndi: 22.09.2018 13:40
 

E-mail Chop etish PDF

Matematikadan masalalar toplami (Skanavi)

Mazkur kitob otgan asrning 70-90 yillarida oily oquv yurtlariga kirish imtihonlari uchun matematikadan yozma va ogzaki misol va masalalar toplamidan iborat qollanma sifatida chop etilgan. Katta avlod vakillari bu kitobning ahamiyati va qadrini juda yaxshi bilishadi. Nisbatan nashr eskirgan bolsa-da, ammo uning ahamiyati va dolzarbligi hech qachon yoqolmagan. Aksincha fanda oziga xos mavqe'ga ega bolgan mumtoz qollanma darajasida bugungi kunda ham oz qadriga ega hisoblanadi. Kitobda Matematikaning barcha yonalishlari - arifmetika, algebra, trigonometriya, progressiyalar, birlashmalar nazariyasi, Nyuton binomi, algebraik tenglama va tengsizliklar, logarifmlar, matematik analiz, planimetriya, streometriya, bolimlari boyicha, har bir bolim uchun A va B guruhlarga bolingan holda 100-150 dan misol yoki masalalar keltirilgan. Kitobda jami bolib matematikaning turli yonalishlari boyicha 3000 ga yaqin turli qiyinlik darajasiga ega misol va masalalr mavjud. Mazkur kitob matematika yonalishida imtihonlar topshiruvchi abiturientlarga uzoq yillar benazir va beqiyos manba bolib ximat qilgan, hozirgi kunda ham kollej va maktab oquvchilariga mazkur kitobdagi masala va misollarni yechish orqali oz bilimlarini mustaxkamlash, zehnlarini sayqallashlarini tavsiya etamiz.

Yangilаndi: 19.09.2018 09:29
 

E-mail Chop etish PDF

Xristian Gyugens. Qadimgilar kormagan egri chiziq haqida

?risti?n Gyuyg?ns (16291695) f?nd? b?v?sit? G?lil?yning izd?shi edi. L?gr?njning sozi bil?n ?ytg?nd? G?lil?yning muhim k?shfiyotl?rni muk?mm?l?shtirish v? riv?jl?ntirish Gyuyg?nsg? n?sib etdi.

Gyuyg?ns birinchi m?rt? G?lil?yning g?yal?ri bil?n q?nd?y t?nishg?ni h?qid? hik?ya m?vjud: 17 yoshli Gyuyg?ns yuq?rig? ?tilg?n jism p?r?b?l? boyl?b h?r?k?t qilishini isb?tl?m?qchi bol?di, ?mm? G?lil?yning kit?bid? isb?tini korib, G?m?rd?n song Ili?d?ni yozishni ist?m?di. G?lil?yning ilmiy yoli, qiziqishl?ri Gyuyg?nsg? q?nch?lik yaqinligi kishini h?yr?tg? s?l?di. B?z?n yosh?rg?n G?lil?y ozining kuz?tish trub?sini muk?mm?ll?shtir?yotg?nd?k, qirq yil ?ldin to?t?tilg?n ?str?n?mik kuz?tishl?rni d?v?m ettir?yotg?nd?k tuyul?di. U ?nch? kuchli t?l?sk?p yord?mid? ucht? birl?shg?n yulduz k?bi korinuvchi S?turn sirini ?chm?qchi bol?di v? nih?yat, 92 m?rt? k?tt?l?shtiruvchi t?l?sk?pd? (G?lil?yniki 20 k?rr?li edi) kuz?tib, yonid?gi yulduzl?r d?b S?turnning h?lq?si q?r?lg?nini p?yq?ydi. U yan? 1610 yili kond?l?ng qilib qoyilg?n m?s?l? y?r v? Yupit?rd?n f?rqli s?yyor?l?rd? yold?shl?r m?vjudmi d?g?n m?s?l?g? q?yt?di. U v?qtd? G?liliy M?dichig? b?shq? s?yyor?l?rd? yold?shl?r t?pilm?ydi, M?dichi uyid?n (Yupit?rning yold?shl?ri uning sh?r?fig? qoyilg?n edi) b?shq? bir?rt? h?m sh?h uyi ?ususiy yulduzg? eg? bolishni ?rzu qilm?s? h?m bol?di,d?b yozg?n edi. Gyuyg?ns 1655 yili S?turnning yold?shi Tit?nni k?shf etdi. Ehtim?l, d?vr ozg?rg?ndir, Gyuyg?ns ozi k?shf etg?n yold?shni bir?vg? s?vg? t?rzid? t?klif etm?di.

Yangilаndi: 19.09.2018 09:55
 

Harorat shkalalari.

E-mail Chop etish PDF

Harorat shkalalari

Lord Kelvin

Termometrik moddaga bogliq bolmagan harorat shkalasi ermodinamik harorat shkalasi (bazan uni Mutloq harorat shkalasi yoki Kelvin shkalasi deb ham atashadi). Bu shkala ingliz fizigi

U. Tomson (Lord Kelvin) tomonidan XIX asr ortalarida fanga tavsiya etilgan. Kelvin termodinamik harorat shkalasi bitta asosiy tayanch nuqtaga - suvning qattiq, suyuq va gaz fazalaridagi holatlarining termodinamik mutanosiblashgan nuqtasi - suvning uchlanma nuqtasiga asoslanadi. Termodinamik harorat - T belgisi bilan ifodalanadi. Termodinamik harorat birligi - Kelvin, K belgisi bilan ifodalanadi. Suvning uchlanma nuqtasining termodinamik harorati 273.16 K ga teng. 1 kelvin esa, suvning uchlanma nuqtasi termodinamik haroratining 1/273.16 qismiga teng. Suvning uchlanma nuqtasi termodinamik harorati maxsus laboratoriyalarda, bug, muz va suyuq holatdagi suvni germetik ampulada termodinamik mutanosiblash yordamida amaliy tajribalarda aniqlanadi.

Yangilаndi: 19.09.2018 09:09
 

Shamol tezligini vizual baholash uchun Bofort shkalasi

E-mail Chop etish PDF

Shamol tezligini vizual baholash uchun Bofort shkalasi.

Jadvalda shamol tezligining yerdagi jismlarga yoki ochiq dengizdagi tolqinlarga tasiriga qarab tahminiy baho berishning Butunjahon meteorolgiya tashkiloti tomonidan qabul qilingan on ikki balli Bofort shkalasi keltirilgan. Shamolning ortacha tezligi ochiq va tekis yuzadan standart 10 metr balandlikda korsatilgan.

Yangilаndi: 18.09.2018 08:57
 

Kosmik tezliklar. Yer sayyorasi uchun qiymatlar

E-mail Chop etish PDF

Kosmik tezliklar

Birinchi kosmik tezlik - jismning sayyora tortish kuchini yengib chiqib, uning sun'iy yoldoshiga aylanishi uchun berilishi zarur bolgan eng kichik boshlangich tezlik. Ba'zan Birinchi kosmik tezlik jumlasi orniga aylanish tezligi jumlasi qollaniladi.

Ikkinchi kosmik tezlik - jismning sayyora yoki boshqa osmon jismlarining tortish kuchini butunlay yengib chiqib ketib, lekin Quyosh tizimida qolishi uchun berish kerak bolgan zarur bolgan eng kichik boshlangich tezlik. Ba'zan ikkinchi kosmik tezlikni Parabolik tezlik yoki halos bolish tezligi deyiladi. Chunki, bu tezlikka erishgan jism, ozi turgan osmon jismi tortish kuchidan halos boladi.

Uchinchi kosmik tezlik - jismning avval Yer, keyin esa Quyoshning tortish kuchini yengib, Quyosh tizimini butunlay tark etishi uchun yetarli bolgan eng kichik boshlangich tezlik.

Yangilаndi: 18.09.2018 08:59
 

Al-Xorazmiy. Algebraning boshlanishi...

E-mail Chop etish PDF

Al Xorazmiy

Hayoti

Abu Jafar Muhammad in Muso al-Xorazmiy - dunyo ilm faniga mislsiz ulkan hissa qoshgan alloma, Algebra fani va Algoritm terminlarining “otasi”, buyuk matematik, tarixchi, falakkiyotshunos, geograf sifatida butun dunyoga mashhur. Buyuk alloma vatandoshimizning shaxsiy hayoti haqidagi malumotlar nihoyatda kam miqdorda saqlanib qolgan.

Manbalarda korsatilishicha Al Xorazmiy 783 yilda Xorazmda tavallud topgan. Bu davr musulmon sharqida ilmiy uygonish, ilm fanning gurkirab rivojlanayotgan davri bolib, al-Xorazmiy Movarounnahr va Xorazmdagi oz zamonasining yetuk olimlaridan ilm tahsil qiladi. U qadimgi hind va yunon ilm fani bilan mukammal tanishib, ular asosida va oz ilmiy tadqiqotlari bo‘yicha risolalar yozishni Xorazmdaligida boshlagani malum.

Yangilаndi: 15.09.2018 08:49
 

Atmosfera bosimining kashf etilishi

E-mail Chop etish PDF

Atmosfera bosimining kashf etilishi

Havoning moddiy mavjudligi insoniyatga qadimimdan ma'lum. Eramizdan avvalgi VI-asrda yashagan yunon faylasufi Anaksimen havo barcha unsurlarning asosi deb hisoblagan. Shu bilan birga havo odam kozi ilgamas qandaydir kuchga ega, xuddiki moddiyatdan holi (ushlab, hidlab yoki korib bolmaydigan) ruhga oxshaydi deb fikr bildiradi. Qadimgi dunyo allomalari - Demokrit, Epikur va Lukretsiylar havoning modda xususiyatiga shubha qilmaganlar va ular havoning yumaloq shakldagi mayda zarralar - atomlardan tuzilgan degan ta'limotni ilgari surganlar. Bundan tashqari ular inson qalbi ham atom tabiatiga ega ekanligini, qalb atomlari favqulodda yengil va kamharakat ekanligini ta'kidlaganlar. Aristotel havoni tabiatni tashkil etuvchi asosiy tort unsurdan biri sifatida e'tirof etar ekan, u havoning vazni mavjudligini va bu vaznni uning ozi ichiga havo puflangan va puflanmagan sharlarning vaznini olchash orqali tajribada isbotlaganini yozadi. Aristotel siyrak havoli boshliq (manfiy bosimli)ning sorish xususiyatini yaxshi bilgan va bu faktdan Tabiat boshliqdan qorqadi degan ozining mashhur noorin iborasini asoslagan. Reron esa havo mayda zarrachalardan iborat va ular kichik boshliqlar orqali bir biridan alohidalangan deb ta'kidlaydi. U siyrak havoli fazoda katta boshliq lar bolishi mumkinligini inkor etgan va buni tabiat qonunlariga zid deb tushuntirgan. Shuni ta'kidlash kerakki, koplab pnevmatik asboblarning dastlabki ixtirochisi aynan Reron hisoblanadi.

Yangilаndi: 15.09.2018 09:15
 

Ibn Sino. Tibbiyot ilmi sultoni.

E-mail Chop etish PDF

Ibn Sin?

H?yoti. Ibn Sinoning otasi Abdulloh, Balh shahridan bolib, somoniy hukmdorlardan bolgan Nuh ibn Mansur (976-997) hukmronligi davrida u Buxoro atrofidagi yerlardan soliq undiruvchi etib tayinlanadi va Buxoroga kochib keladi. U birmuncha muddat Hurmitan qishlogida yashaydi, keyinchalik esa Afshona qishlogiga kochib otadi. Afshonada Abdulloh, Sitora ismli qizga uylanadi. 370 hijriy yilning safar oyi boshida (980 yilning avgust oyi ortasi, 16-17 avgust) ularda ogil farzand dunyoga keladi va unga Husayn deb ism qoyishadi. ?bu ?li Hus?yn ibn ?bdull?h ibn Sin? Ibn Sin?nig tarjimai holi, uning eng katta va taniqli asari Tib qonunlarining muqaddimasida shunday boshlanadi.

H?zirgi z?m?n ilm f?nid? kopr?q buyuk t?bib, tibbiyot ilmining sult?ni sif?tid? t?nishtiril?di. L?kin t?ri?iy m?nb?l?r v? ort? ?sr musulm?n sh?rqi ilm f?nig? d?ir ?s?rl?r bil?n t?nishs?k, Ibn Sin?ning f??liyati v? ilmiy ij?di q?mr?vi ?nch? k?ng ek?nini kor?miz. Ibn Sin? oz d?vri ?liml?rining ?ks?riyatig? t?gishli bolg?n sif?t q?musiy ?ll?m? bolg?n. Yani, oz d?vrid? m?lum v? ?mm?l?shg?n bolg?n b?rch? f?nl?rni ozl?shtirg?n v? ul?rning b?rch?si bil?n bir v?qtd? shugull?n? ?lg?n. Buni Ibn Sin?ning ilmiy ij?dig? m?nsub 450 d?n ?rtiq ?s?rl?rning ilm f?nning 29 t? s?h?sini q?mr?b ?lishi mis?lid? h?m korish mumkin. ?fsuski, ul?rd?n bizning d?vrimizg?ch? f?q?t 274 t?si y?tib k?lg?n h?l?s.

Yangilаndi: 15.09.2018 09:20
 

E-mail Chop etish PDF

Buyuk San'at

1545-yili Jerolamo Kardanoning (lotincha Arsmagna deb nomlangan) kitobi bosilib chiqdi. Kitob asosan 3-va 4-darajali tenglamalarni yechishga bagishlangan edi. Ammo uning matematika tarixidagi ahamiyati bu muayyan masala chegarasidan ancha chiqnb ketdi. XX-asrda Feliks Klyayn kitobni baholab, bunday deb yozgan edi: Bu eng yuqori darajadagi qimmatbaho asar, qadimgi matematika chegarasidan chikuvchi hozirgi zamon algebrasining kurtagiga ega.

XVI-asr Yevropa matematikasi uchun orta-asr tushkunligidan keyingi uygonish-asri boldi. Buyuk yunon geometrlarining ishlari ming yillar davomida unutilgan, bir qismi esa yoqotilgan edi. Yevropaliklar arabcha matnlardan faqat Sharq matematikasi haqida emas, balki qadimgi matematika haqida ham xabardor bolishdi. Yevropada matematikaning tarqalishida savdogarlar katta rol oynagani xarakterli, ularning safarlari axborot yigish va uni tarqatish vositasi edi. Ayniqsa Pizalik Leonardo (1180-1240) alohida ajralib turadi, u koproq Fibonachchi (Bonachchining ogli) sifatida mashhur edi. Uning nomi ajoyib son ketma-ketligi (Fibonachchi sonlari) orqali abadiylashtirilgan. Fan eng yuqori darajasini juda tez yoqotishi mumkin. Uni tiklash uchun esa-asrlar talab qilinadi. Osha Fibonachchida sozsiz ajoyib kuzatishlar natijalari bolsa-da, Yevropa matematiklari muttasil uch-asr oquvchi bolib qoldi. Faqat XVI-asrdagina Yevropa matematikasida qadimgi dunyo matematiklari ham, Sharq matematiklari ham bilmagan prinsipial ahamiyatga ega bolgan matematik natijalar yuzaga keldi. Gap 3-va 4-darajali tenglamalarni yechish haqida boryapti.

Yangilаndi: 24.09.2018 07:58
 


Maqolaning 44 sahifasi, jami 45 sаhifа
Banner

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Orbita.uz Facebookda:

.

Tashriflar xaritasi:

Orbita.Uz tavsiya etadi:

Foydali havolalar:
Ilmiy-lugat.uz
Ilmiy-lugat.uz - Ilmiy terminlarning o'zbekcha-ruscha-inglizcha lug'ati, qisqacha izohi va amalda qo'llanishi
http://hujayra.uz/
Biolog olim Baxtiyor Sheraliyev va shogirdlari tomonidan yuritiladigan ajoyib veb-sayt! Biologiya va uning tarkibidagi fanlarga oid qiziqarli maqolalar shu yerda!
http://Gulruxsora.uz/
Jurnalist va blogger Gulruxsora Xudayberdiyevaning shaxsiy sayti
Oshxona.Uz
O'zbek milliy taomlari haqidagi ajoyib veb-sayt.
imlo.insof.uz
Lotin va kirill alifbolaridagi matnlarni o'zaro o'girish uchun mo'ljallangan, onlayn va offlayn ishlaydigan ajoyib lug'at.
Лотин ва кирилл алифболаридаги матнларни ўзаро ўгириш учун мўлжалланган, онлайн ва оффлайн ишлайдиган ажойиб луғат.

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 784
O'qilgan sahifalar soni : 3672956

Tafakkur durdonalari

Farzandlarimiz bizdan ko'ra kuchli, aqlli va baxtli bo'lishlari shart...

I. Karimov