Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Orbita.uz - Ilm-fan fazosi uzra!

Hеch оg’irligi bo’lmаgаn оdаm

E-mail Chop etish PDF

Jоngа tеkkаn оg’irlik tutqunligidаn qutulib yеrdаn judа bаlаndgа,   istаgаn   yoqqа   erkin   ko’tаrilish uchun  pаrdеk  yеngil bo’lish, ilоji bo’lsа hаvоdаn hаm yеngil bo’lish— ko’plаr uchun yoshlikdаnоq judа qiziqаrli оrzudir. Lеkin bundа biz оdаtdа bir nаrsаni esdаn chiqаrаmiz: kishi fаqаt hаvоdаn оg’ir  bo’lgаni  uchunginа  yеrdа  erkin yurа оlаdi.  Аslidа   biz,  Tоri­chеlli аytgаnidеk, «hаvо оkеаnining tubidа yashаymiz». Аgаr birоr sаbаb bilаn biz birdаnigа ming mаrtа — hаvоdаn  hаm  yеngil bo’lib qоlsаk edi, ilоjsiz shu hаvо оkеаnining yuzigа qаlqib chiqqаn bo’lаrdik.  Shundа biz hаm Pushkinning gusаri  kеchirgаnini  bоshimizdаn kеchirаrdik: «Butun bir shishаsini ichib qo’yib, ishоnsаng-ishоnmаsаng  pаrdеk  birdаn  оsmоngа pаrvоz qildim». Tо hаvоning siyrаklаngаn vа zichligi tаnаmizning  zichligigа  bаrаvаr  bo’lgаn  qаtlаmlаrigа yеtgunimizchа birnеchа kilоmеtr yuqоri ko’tаrilgаn bo’lаrdik. Shundа tоg’lаr vа vоdiylаr tеpаsidа erkin suzish оrzulаrimiz ko’kkа sоvurilаrdi, chunki biz оg’irlik kishаnidаn qutulib, bоshqа kuch—аtmоsfеrа оqimlаri аsirligigа tushib qоlаrdik.

Yozuvchi  Gеrbеrt  Uells  o’zining  ilmiy  hаyoliy hikоyalаridаn biridа shundаy оdаtdаn tаshqаri hоlatni syujеt qilib оlgаn.

Bir sеmiz kishi, qаndаy qilib bo’lmаsin,  o’zining  sеmizligidаn qutulishni istаr edi. Hikоyachidа хuddi shunаqа  sеrgo’sht оdаmlаrni  оrtiqchа  оg’irlikdаn оzоd  qilаdigаn mo’jizаli dоri  bo’lgаn.  O’shа sеmiz, hаligi dоrini ichgаn. Hikоyachi tаnishini ko’rgаni kеlib eshigini tаqillаtgаndа mаnа shundаy kutilmаgаn аhvоl uni hаyrоn qоldnrgаn:

 

MATEMATIKLAR SHOHI

E-mail Chop etish PDF

Agar hali biror narsa qilinmay qolgan bo’lsa

hech narsa qilinmagan deb hisoblash lozim.

Gauss

MATEMATIKLAR SHOHI

1854 yil Mahfiy maslahatchi (Gaussning hamkasblari orasidagi tahallusi) sog’ligi butunlay yomonlashib qoldi. 20 yil davomida observatoriyadan Adabiyot muzeyigacha bo’lgan kundalik piyoda yurish to’g’risida endi so’z ham bo’lishi mumkin emasdi. 80 yoshga kirib qolgan qariya professorni doktorga uchrashga astoydil urinishlardan so’ng aran ko’ndirildi! Yozda esa u yaxshi bo’lib qoldi va hatto Gannover-Gettingen temiryo’li ochilish marosimida ham qatnashdi. 1855 yil yanvarida Gauss rassom Gezmanga medalyon uchun o’z portreti chizishiga rozilik berdi. Gannover saroyining buyurtmasiga ko’ra, olim vafotidan keyin, 1855 yil fevralida ushbu medalyon bo’yicha medal tayyorlandi. Medalda Gauss barelyefi ostiga «Mathematicorum princeps» “Matematiklar shohi” deb yozilgan edi. Har bir haqiqiy shohning tarixi, afsonalar bilan o’ralgan uning bolaligidan boshlanishi lozim…

Yangilаndi: 22.02.2014 20:44
 

Bir tonna yog’och og’irmi, bir tonna temir og’irmi?

E-mail Chop etish PDF

Bir tonna yog’och og’irmi, bir tonna temir og’irmi? -degan hazilakam savol hammaga ma'lum. Odatda O’ylamasdan turib, bir tonna temir og’ir degan javobni beradilar, bu qaltis javobdan o’tirganlar O’rtasida qahqaha ko’tariladi. Agar bir tonna temirdan ko’ra bir tonna yog’och og’ir degan javob berilsa, hazilkashlar yana ham qattiqroq kulgi ko’tarishsa kerak. Bunday deyish kelishmagandek ko’rinadi, lekin qat'iy aytganda - shu to’g’ri javob!

Masala shundaki, Arximed qonuni faqat suyuqliklar uchungina emas, balki gazlar uchun ham to’g’ridir. har bir jism havoda o’zi siqib chiqargan havoning og’irligicha o’z og’irligidan "yo’qotadi". Temir ham, yog’och ham o’z og’irligini, albatta qisman yo’qotadi. Ularning asl og’irligini topish uchun yo’qotilgan og’irlikni qo’shish kerak. Binobarin, bizning misolimizda yog’ochning asl og’irligi = 1 tonna + yog’och hajmidagi havoning og’irligi; temirnnng asl og’irligi = 1 tonna + temir hajmidagi havoning og’irligi. Ammo bir tonna yog’och bir tonna temirga qaraganda ancha (deyarli 5 marta) katta hajmni ishg’ol qiladi, shuning uchun bir tonna yog’ochimnzning asl og’irligi bir tonna temirning asl og’irligidan ko’proq! Aniqroq  qilib  aytmoqchi  boo‘lsak,  shunday  deyishimiz kerak edi: havoda bir tonna keladigan yog’ochning asl og’irligi havoda bir tonna keladigan temirning asl og’irligidan ko’proq…

Bir tonna temir 1/8 kub metr, bir tonna yog’och esa 2.5 kub metr joyni ishg’ol  qilganidan   ular  siqib chiqargan havoning og’irligi   o’rtasidagi  ayirma 2.5 kg ga yaqin bo’lishi kerak. Bir tonna yog’och bir tonna temirdan haqiqatda mana shuncha og’ir!!!

Yangilаndi: 29.04.2013 20:14
 

Yorug’likning tеzligi

E-mail Chop etish PDF

Yorug’lik sеkundigа 300 000 km tеzlik bilаn tаrqаlаdi; bu bоshlаng’ich fizikа bilаn оshnо bo’lgаn hаr bir kishigа mа’lumdir. Lеkin, bu hаddаn tаshqаri sоddа fаktdаn аjоyib, dеyarli «mo’jizаviy» nаtijаlаr chiqаrish mumkin. Bu ko’pchilikning hаyoligа hаm kеlmаydi. Mаshhur аstrоnоm Kamill Flаmmаriоn bu qiziq nаtijаlаrni o’zining «Chеksizlik to’lqinlаridа» nоmli аsаridа qаndаydir Kvеrеn nоmli оlim bilаn o’zining 1864 yildа vаfоt etgаn ustоzi Lyumеnning «ruhi» o’rtаsidаgi suhbаt tаriqаsidа tаsvirlаydi; ruh shоgirdigа go’yo o’zining yulduzlаr оlаmidаgi sаyohаtlаri to’g’risidа hikоya qilаdi.

Shu suhbаtni biz quyidа qisqаrtilgаn hоldа kеltirаmiz.

K.   Flаmmаriоn

«CHЕKSIZLIK TO’LQINLАRIDА»

1. O’tmishning   shоhidi

Lyumеn:

— Qаndаy kuch mеni оsmоn bo’shlig’idа hаddаn tаshqаri tеzlik bilаn uchishgа mаjbur qilgаnini аnglаtоlmаymаn. Tеzdа оppоq nur sоchib, jilvаlаnib turgаn go’zаl quyoshgа yaqinlаshib bоrаyotgаnimni pаyqаdim. Bu quyosh judа ko’p sаyyorаlаr bilаn qurshаlgаn, hаr bir sаyyorа bir yoki bir nеchа hаlqаgа o’rаlgаn edi. O’shа sirli kuchning tа’siri bilаn, mеn o’zimni shu hаlqаlаrdаn biridа ko’rdim.

Yangilаndi: 29.04.2013 19:35
 

Eyfel minorasining balandligi qancha?

E-mail Chop etish PDF

Sizning Eyfel minorasi balandligi haqidagi savolingizga "Yozdami yoki, qishdami?" deb aks savol bilan javob berishsa hayron bo'lishingiz mumkin. Ammo bu butunlay o'rinli savol. Sababi, maktab fizika kursida jismlarning issiqlik ta'sirida kengayishi hodisasi bilan albatta tanishsiz. Shinday ekan, bundayin katta metall inshootning balandligi ham turli haroratlarda bir xil bo'lmasligi tabiiy ekanligiga ha tezda zehningiz yetsa kerak...

Yangilаndi: 29.04.2013 08:14
 

Uch og'ayni botirlar haqida masala

E-mail Chop etish PDF

Ertakdagi uch o’gayni botirlar: Botir, Qorajon, Jonibek va ularning hotinlari, ya’ni ovsinlar Oysuluv, Saxrizoda va Parizodlarning yoshlarini birga qo’shganda 151 yosh. Shu bilan birga, har bir erkak o’zining hotinidan 5 yosh katta.

Botir - Saxrizodadan 1 yosh katta: Oysuluv va Botirning yoshini bir-biriga qo’shganda 48, Jonibek bilan Oysuluvning yoshi esa 52 bo’ladi. Qaysi erkak qaysi ayolning eri va to’ng’ich botir kim ekanini toping.

Yangilаndi: 28.03.2013 16:09
 

Uzunlik va Masofa

E-mail Chop etish PDF

SI halqaro birliklar tizimida uzunlik va masofa birligi deb Metr qabul qilingan.

Belgilanishi - m

O'lchamligi - L (inglizcha «Length» so'zidan)

Ta'rifi: Metr yorug'likning vakuumda 1/299 792 458 sekund vaqt oralig'ida bosib o'tgan masofasiga teng.

Etimologik tarixi: yunoncha μέτροn (metron), Lotincha metrum so'zlaridan XIV asrda Evropa tillariga kirib kelgan, XVII asr Fransuzcha METRE'- o'lchov, o'lchagich

Uzunlik va masofa birligining nomi sifatida, polyak olimi Tit Burattini (1615-1682) tomonidan fanga taklif etilgan.

Yangilаndi: 02.04.2013 17:08
 

Volgadagi paraxodlar haqida masala

E-mail Chop etish PDF

Volga dayosi dunyodagi eng serqatnov daryolar sirasiga kiradi. Bu mashxur daroning kema qatnovi orqali bir nechta shaharlar, shuningdek oq dengiz va   kaspiy dengizlari o’zaro tutashadi. Yuk tashish salohiyati bo’yicha ham Volga eng yaxshi ko’rsatkichlarga ega.  Bu daryo haqida qo’shiqlar yozilgan,  filmlar  ishlangan, hatto mashxur “Burlaki na Volge” tasviriy san’at asarini ham yaxshi bilasiz…

Masala ham aynan Volga daryosining kema qatnovi haqida:

Yangilаndi: 25.03.2013 05:17
 


Maqolaning 41 sahifasi, jami 41 sаhifа
Banner

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Orbita.uz Facebookda:

.

Tashriflar xaritasi:

Orbita.Uz tavsiya etadi:

Foydali havolalar:
Ilmiy-lugat.uz
Ilmiy-lugat.uz - Ilmiy terminlarning o‘zbekcha-ruscha-inglizcha lug‘ati, qisqacha izohi va amalda qo‘llanishi
http://tafsilot.uz/
tafsilot.uz - Ахборот-таҳлилий сайт.
imlo.insof.uz
Lotin va kirill alifbolaridagi matnlarni o'zaro o'girish uchun mo'ljallangan, onlayn va offlayn ishlaydigan ajoyib lug'at.
Лотин ва кирилл алифболаридаги матнларни ўзаро ўгириш учун мўлжалланган, онлайн ва оффлайн ишлайдиган ажойиб луғат.
Oshxona.Uz
O'zbek Milliy Taomlari haqidagi ajoyib veb-sayt.
Ziyouz.com
Ziyouz.com - O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona.

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 374
Kiritilgan mаqolalar soni : 762
O'qilgan sahifalar soni : 2501369

Tafakkur durdonalari

Dunyo imoratlari ichida eng ulug'i - MAKTABDIR! (M Behbuduy)