Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Orbita.uz - Ilm-fan fazosi uzra!

Abadiy dvigatellar. nimaga ular bo'lishi mumkin emas?!

E-mail Chop etish PDF

Abadiy dvigatellar. nimaga ular bo'lishi mumkin emas?!

Ya.I. Perelmanninig "Вечные двигатели. Почему они невозможны? (1939) kitobidan tarijama

Muqaddima.

Abadiy dvigatel d?b shund?y h?yoliy t?s?vvurd?gi m?shin?g? ?ytil?diki, �bu m?shin? �t?shqi en?rgiya z?hir?l?rig? b?g‘liq bo‘lm?g?n h?ld?, d?imiy h?r?k?tl?n? ?lishi, shu bil?n birg? q?nd?ydir ish b?j?rishi k?r?k. Bir?r ish b?j?rm?sd?n, f?q?t o‘zining‘ to‘?t?vsiz h?r?k?tinigin? t?�minl?ydig?n m?shin?,� so‘zl?rning h?r q?nd?y m?�n?sid? h?m q?t�iy r?vishd? �Abadiy dvigatel� bo‘l?� ?lm?s� edi.

Abadiy dvigatel� ni yas?sh � imk?nsiz n?rs?. �Bu t?bi?t q?nunl?rig? mutl?q? zid. �En?rgiyani �h?ch n?rs?�� d?n h?sil qilib bo‘lm?ydi. En?rgiya yo‘qd?n b?r bo‘lm?ydi, b?rd? yo‘q bo‘lm?ydi, u f?q?t bir turd?n b?shq? turg? o‘t?di.� XIX ?sr o‘rt?l?rid? Yuliy R?b?rt M?y?r t?m?nid?n ?chil?g?n �En?rgiyaning s?ql?nish q?nuni� shund?y uqtirish b?r?di.

Yangilаndi: 13.12.2017 14:34
 

Atmosfera bosimining kashf etilishi

E-mail Chop etish PDF

Havoning moddiy mavjudligi insoniyatga qadimimdan malum. Eramizdan avvalgi VI asrda yashagan yunon faylasufi Anaksimen havo barcha unsurlarning asosi deb hisoblagan. Shu bilan birga havo odam kozi ilgamas qandaydir kuchga ega, huddiki moddiyatdan holi (ushlab, hidlab yoki korib bolmaydigan) ruh ga oxshaydi deb fikr bildiradi. Qadimgi dunyo allomalari Demokrit, Epikur va Lukretsiylar havoning modda hususiyatiga shubha qilmaganlar va ular havoning yumaloq shakldagi mayda zarralar atomlardan tuzilgan degan talimotni ilgari surganlar. Bundan tashqari ular inson qalbi ham atom tabiatiga ega ekanligini, qalb atomlari favqulodda yengil va kamharakat ekanligini takidlaganlar. Aristotel havoni tabiatni tashkil etuvchi asosiy tort unsurdan biri sifatida etirof etar ekan, u havoning vazni mavjudligini va bu vaznni uning ozi ichiga havo puflangan va puflanmagan sharlarning vaznini olchash orqali tajribada isbotlaganini yozadi. Aristotel siyrak havoli boshliq (manfiy bosimli)ning sorish hususiyatini yaxshi bilgan va bu faktdan Tabiat boshliqdan qorqadi degan ozining mashhur noorin iborasini asoslagan. Reron esa havo mayda zarrachalardan iborat va ular kichik boshliqlar orqali bir biridan alohidalangan deb takidlaydi. U siyrak havoli fazoda katta boshliq lar bolishi mumkinligini inkor etgan va buni tabiat qonunlariga zid deb tushuntirgan. Shuni takidlash kerakki, koplab pnevmatik asboblarning dastlabki ixtirochisi aynan Reron hisoblanadi.

Yangilаndi: 15.05.2013 15:40
 

Ibn Sino. Tibbiyot ilmi sultoni.

E-mail Chop etish PDF

Ibn Sinо

 

Hаyoti. «Ibn Sinoning otasi Abdulloh, Balh shahridan bo’lib, somoniy hukmdorlardan bo’lgan Nuh ibn Mansur (976-997) hukmronligi davrida u Buxoro atrofidagi yerlardan soliq undiruvchi etib tayinlanadi va Buxoroga ko’chib keladi. U birmuncha muddat Hurmitan qishlog’ida yashaydi, keyinchalik esa Afshona qishlog’iga ko’chib o’tadi. Afshonada Abdulloh, Sitora ismli qizga uylanadi. 370 hijriy yilning safar oyi boshida (980 yilning avgust oyi o’rtasi, 16-17 avgust) ularda o’g’il farzand dunyoga keladi va unga Husayn deb ism qo’yishadi». Аbu Аli Husаyn ibn Аbdullоh ibn Sinо Ibn Sinоnig tarjimai holi, uning eng katta va taniqli asari «Tib qonunlari»ning muqaddimasida shunday boshlanadi.

Hоzirgi zаmоn ilm fаnidа ko’prоq buyuk tаbib, tibbiyot ilmining sultоni sifаtidа tаnishtirilаdi. Lеkin tаriхiy mаnbаlаr vа o’rtа аsr musulmоn shаrqi ilm fаnigа dоir аsаrlаr bilаn tаnishsаk, Ibn Sinоning fаоliyati vа ilmiy ijоdi qаmrоvi аnchа kеng ekаnini ko’rаmiz. Ibn Sinо o’z dаvri оlimlаrining аksаriyatigа tеgishli bo’lgаn sifаt – qоmusiy аllоmа bo’lgаn. Ya’ni, o’z dаvridа mа’lum vа оmmаlаshgаn bo’lgаn bаrchа fаnlаrni o’zlаshtirgаn vа ulаrning bаrchаsi bilаn bir vаqtdа shug’ullаnа оlgаn. Buni Ibn Sinоning ilmiy ijоdigа mаnsub  450 dаn оrtiq аsаrlаrning ilm fаnning 29 tа sоhаsini qаmrаb оlishi misоlidа hаm ko’rish mumkin. Аfsuski, ulаrdаn bizning dаvrimizgаchа fаqаt 274 tаsi yеtib kеlgаn hоlоs.

Yangilаndi: 25.12.2017 13:04
 

«Buyuk San'at»

E-mail Chop etish PDF

«Buyuk San'at »

1545-yili Jerolamo Kardanoning (lotincha «Arsmagna» deb nomlangan) kitobi bosilib chiqdi. Kitob asosan 3-va 4-darajali tenglamalarni yechishga bag‘ishlangan edi. Ammo uning matematika tariхidagi ahamiyati bu muayyan masala chegarasidan ancha chiqnb ketdi. XX asrda Feliks Kleyn kitobni baholab, bunday deb yozgan edi: «Bu eng yuqori darajadagi qimmatbaho asar, qadimgi matematika chegarasidan chikuvchi hozirgi zamon algebrasining kurtagiga ega».

XVI asr Yevropa matematikasi uchun o‘rta asr tushkunligidan keyingi uyg‘onish asri bo‘ldi. Buyuk yunon geometrlarining ishlari ming yillar davomida unutilgan, bir qismi esa  yo‘qotilgan edi. Yevropaliklar arabcha matnlardan faqat Sharq matematikasi haqida emas, balki qadimgi matematika haqida ham хabardor   bo‘lishdi. Yevropada matematikaning   tarqalishida  savdogarlar katta rol o‘ynagani хarakterli, ularning safarlari aхborot yig‘ish va uni tarqatish vositasi edi. Ayniqsa Pizalik Leonardo (1180-1240) alohida ajralib turadi, u ko‘proq Fibonachchi (Bonachchining o‘g‘li) sifatida mashhur edi. Uning nomi ajoyib son ketma-ketligi (Fibonachchi sonlari) orqali abadiylashtirilgan. Fan eng yuqori darajasini juda tez yo‘qotishi mumkin. Uni tiklash uchun esa asrlar talab qilinadi. O‘sha Fibonachchida  so‘zsiz  ajoyib  kuzatishlar  natijalari  bo‘lsa-da,  Yevropa  matematiklari muttasil  uch asr o‘quvchi  bo‘lib qoldi.  Faqat  XVI-asrdagina Yevropa matematikasida qadimgi dunyo matematiklari ham,  Sharq  matematiklari  ham  bilmagan  prinsipial  ahamiyatga ega bo‘lgan matematik natijalar yuzaga keldi. Gap 3-va 4-darajali tenglamalarni yechish haqida  boryapti.

Yangilаndi: 22.12.2017 08:47
 

E-mail Chop etish PDF

J?ng? t?kk?n ?girlik tutqunligid?n qutulib y?rd?n jud? b?l?ndg?, ist?g?n yoqq? erkin kot?rilish uchun p?rd?k y?ngil bolish, il?ji bols? h?v?d?n h?m y?ngil bolish kopl?r uchun yoshlikd?n?q jud? qiziq?rli ?rzudir. L?kin bund? biz ?d?td? bir n?rs?ni esd?n chiq?r?miz: kishi f?q?t h?v?d?n ?gir bolg?ni uchungin? y?rd? erkin yur? ?l?di. ?slid? biz, T?rich?lli ?ytg?nid?k, h?v? ?k??nining tubid? yash?ymiz. ?g?r bir?r s?b?b bil?n biz bird?nig? ming m?rt? h?v?d?n h?m y?ngil bolib q?ls?k edi, il?jsiz shu h?v? ?k??nining yuzig? q?lqib chiqq?n bol?rdik. Shund? biz h?m Pushkinning gus?ri k?chirg?nini b?shimizd?n k?chir?rdik: Butun bir shish?sini ichib qoyib, ish?ns?ng-ish?nm?s?ng p?rd?k bird?n ?sm?ng? p?rv?z qildim. T? h?v?ning siyr?kl?ng?n v? zichligi t?n?mizning zichligig? b?r?v?r bolg?n q?tl?ml?rig? y?tgunimizch? birn?ch? kil?m?tr yuq?ri kot?rilg?n bol?rdik. Shund? t?gl?r v? v?diyl?r t?p?sid? erkin suzish ?rzul?rimiz kokk? s?vuril?rdi, chunki biz ?girlik kish?nid?n qutulib, b?shq? kuch?tm?sf?r? ?qiml?ri ?sirligig? tushib q?l?rdik.

Yozuvchi G?rb?rt Uells ozining ilmiy h?yoliy hik?yal?rid?n birid? shund?y ?d?td?n t?shq?ri h?latni syuj?t qilib ?lg?n.

Bir s?miz kishi, q?nd?y qilib bolm?sin, ozining s?mizligid?n qutulishni ist?r edi. Hik?yachid? ?uddi shun?q? s?rgosht ?d?ml?rni ?rtiqch? ?girlikd?n ?z?d qil?dig?n mojiz?li d?ri bolg?n. Osh? s?miz, h?ligi d?rini ichg?n. Hik?yachi t?nishini korg?ni k?lib eshigini t?qill?tg?nd? m?n? shund?y kutilm?g?n ?hv?l uni h?yr?n q?ldnrg?n:

 

MATEMATIKLAR SHOHI

E-mail Chop etish PDF

Agar hali biror narsa qilinmay qolgan bolsa

hech narsa qilinmagan deb hisoblash lozim.

Gauss

MATEMATIKLAR SHOHI

1854 yil Mahfiy maslahatchi (Gaussning hamkasblari orasidagi tahallusi) sogligi butunlay yomonlashib qoldi. 20 yil davomida observatoriyadan Adabiyot muzeyigacha bolgan kundalik piyoda yurish togrisida endi soz ham bolishi mumkin emasdi. 80 yoshga kirib qolgan qariya professorni doktorga uchrashga astoydil urinishlardan song aran kondirildi! Yozda esa u yaxshi bolib qoldi va hatto Gannover-Gettingen temiryoli ochilish marosimida ham qatnashdi. 1855 yil yanvarida Gauss rassom Gezmanga medalyon uchun oz portreti chizishiga rozilik berdi. Gannover saroyining buyurtmasiga kora, olim vafotidan keyin, 1855 yil fevralida ushbu medalyon boyicha medal tayyorlandi. Medalda Gauss barelyefi ostiga Mathematicorum princeps Matematiklar shohi deb yozilgan edi. Har bir haqiqiy shohning tarixi, afsonalar bilan oralgan uning bolaligidan boshlanishi lozim

Yangilаndi: 22.02.2014 20:44
 

E-mail Chop etish PDF

Bir tonna yogoch ogirmi, bir tonna temir ogirmi? -degan hazilakam savol hammaga ma'lum. Odatda Oylamasdan turib, bir tonna temir ogir degan javobni beradilar, bu qaltis javobdan otirganlar Ortasida qahqaha kotariladi. Agar bir tonna temirdan kora bir tonna yogoch ogir degan javob berilsa, hazilkashlar yana ham qattiqroq kulgi kotarishsa kerak. Bunday deyish kelishmagandek korinadi, lekin qat'iy aytganda - shu togri javob!

Masala shundaki, Arximed qonuni faqat suyuqliklar uchungina emas, balki gazlar uchun ham togridir. har bir jism havoda ozi siqib chiqargan havoning ogirligicha oz ogirligidan "yoqotadi". Temir ham, yogoch ham oz ogirligini, albatta qisman yoqotadi. Ularning asl ogirligini topish uchun yoqotilgan ogirlikni qoshish kerak. Binobarin, bizning misolimizda yogochning asl ogirligi = 1 tonna + yogoch hajmidagi havoning ogirligi; temirnnng asl ogirligi = 1 tonna + temir hajmidagi havoning ogirligi. Ammo bir tonna yogoch bir tonna temirga qaraganda ancha (deyarli 5 marta) katta hajmni ishgol qiladi, shuning uchun bir tonna yogochimnzning asl ogirligi bir tonna temirning asl ogirligidan koproq! Aniqroq qilib aytmoqchi boolsak, shunday deyishimiz kerak edi: havoda bir tonna keladigan yogochning asl ogirligi havoda bir tonna keladigan temirning asl ogirligidan koproq

Bir tonna temir 1/8 kub metr, bir tonna yogoch esa 2.5 kub metr joyni ishgol qilganidan ular siqib chiqargan havoning ogirligi ortasidagi ayirma 2.5 kg ga yaqin bolishi kerak. Bir tonna yogoch bir tonna temirdan haqiqatda mana shuncha ogir!!!

Yangilаndi: 29.04.2013 20:14
 

E-mail Chop etish PDF

Yoruglik s?kundig? 300 000 km t?zlik bil?n t?rq?l?di; bu b?shl?ngich fizik? bil?n ?shn? bolg?n h?r bir kishig? m?lumdir. L?kin, bu h?dd?n t?shq?ri s?dd? f?ktd?n ?j?yib, d?yarli mojiz?viy n?tij?l?r chiq?rish mumkin. Bu kopchilikning h?yolig? h?m k?lm?ydi. M?shhur ?str?n?m Kamill Fl?mm?ri?n bu qiziq n?tij?l?rni ozining Ch?ksizlik tolqinl?rid? n?mli ?s?rid? q?nd?ydir Kv?r?n n?mli ?lim bil?n ozining 1864 yild? v?f?t etg?n ust?zi Lyum?nning ruhi ort?sid?gi suhb?t t?riq?sid? t?svirl?ydi; ruh sh?girdig? goyo ozining yulduzl?r ?l?mid?gi s?yoh?tl?ri togrisid? hik?ya qil?di.

Shu suhb?tni biz quyid? qisq?rtilg?n h?ld? k?ltir?miz.

K. Fl?mm?ri?n

CH?KSIZLIK TOLQINL?RID?

1. Otmishning sh?hidi

Lyum?n:

Q?nd?y kuch m?ni ?sm?n boshligid? h?dd?n t?shq?ri t?zlik bil?n uchishg? m?jbur qilg?nini ?ngl?t?lm?ym?n. T?zd? ?pp?q nur s?chib, jilv?l?nib turg?n goz?l quyoshg? yaqinl?shib b?r?yotg?nimni p?yq?dim. Bu quyosh jud? kop s?yyor?l?r bil?n qursh?lg?n, h?r bir s?yyor? bir yoki bir n?ch? h?lq?g? or?lg?n edi. Osh? sirli kuchning t?siri bil?n, m?n ozimni shu h?lq?l?rd?n birid? kordim.

Yangilаndi: 29.04.2013 19:35
 

Eyfel minorasining balandligi qancha?

E-mail Chop etish PDF

Eyfel minorasining balandligi qancha?

Sizning Eyfel minorasi balandligi haqidagi savolingizga "Yozdami yoki, qishdami?" deb aks savol bilan javob berishsa hayron bo'lishingiz mumkin. Ammo bu butunlay o'rinli savol. Sababi, maktab fizika kursida jismlarning issiqlik ta'sirida kengayishi hodisasi bilan albatta tanishsiz. Shinday ekan, bundayin katta metall inshootning balandligi ham turli haroratlarda bir xil bo'lmasligi tabiiy ekanligiga ha tezda zehningiz yetsa kerak...

Yangilаndi: 16.12.2017 11:10
 

Uch og'ayni botirlar haqida masala

E-mail Chop etish PDF

Ertakdagi uch ogayni botirlar: Botir, Qorajon, Jonibek va ularning hotinlari, yani ovsinlar Oysuluv, Saxrizoda va Parizodlarning yoshlarini birga qoshganda 151 yosh. Shu bilan birga, har bir erkak ozining hotinidan 5 yosh katta.

Botir - Saxrizodadan 1 yosh katta: Oysuluv va Botirning yoshini bir-biriga qoshganda 48, Jonibek bilan Oysuluvning yoshi esa 52 boladi. Qaysi erkak qaysi ayolning eri va tongich botir kim ekanini toping.

Yangilаndi: 28.03.2013 16:09
 
Mavzuga oid boshqa mаqоlаlаr...


Maqolaning 41 sahifasi, jami 42 sаhifа
Banner

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Orbita.uz Facebookda:

.

Tashriflar xaritasi:

Orbita.Uz tavsiya etadi:

Foydali havolalar:
Ilmiy-lugat.uz
Ilmiy-lugat.uz - Ilmiy terminlarning o‘zbekcha-ruscha-inglizcha lug‘ati, qisqacha izohi va amalda qo‘llanishi
terabayt.uz
Axborot texnologiyalari olamidagi yangiliklar
Oshxona.Uz
O'zbek Milliy Taomlari haqidagi ajoyib veb-sayt.
imlo.insof.uz
Lotin va kirill alifbolaridagi matnlarni o'zaro o'girish uchun mo'ljallangan, onlayn va offlayn ishlaydigan ajoyib lug'at.
Лотин ва кирилл алифболаридаги матнларни ўзаро ўгириш учун мўлжалланган, онлайн ва оффлайн ишлайдиган ажойиб луғат.
Ziyouz.com
Ziyouz.com - O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona.

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 374
Kiritilgan mаqolalar soni : 766
O'qilgan sahifalar soni : 2648259

Tafakkur durdonalari

Farzandlarimiz bizdan ko'ra kuchli, aqlli va baxtli bo'lishlari shart...

I. Karimov