Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Maqolalar Qiziqarli kimyo
Maqolalar

Kimyoviy elementlar sonining chegarasi bormi?

E-mail Chop etish

Kimyoviy elementlar sonining chegarasi bormi?

Kimyoviy element bu borliqda mavjud bolgan va muayyan turkumga mansub bolgan barcha atomlardir. Osha turkumni aniq tariflash masalasi, so?nggi uch yuz yil ichida juda kop marta qayta korib chiqildi. Aytmoqchimizki, kimyoviy element tushunchasini tariflash uchun ilk urinishlardan birini amalga oshirgan va buning uchun qadimgi yunon tilidagi atom va element sozlarini qollashni maqul topgan olim Jon Daltondan boshlab, shu kungacha bu boradagi munozaralar tinayotganicha yoq. Orni kelganda aytib otmoqchimizki, element sozi qadimgi Yevropa xalqlari tilida shuningdek betartiblik manosini ham anglatgan ekan. Tasodifmi yoki - yoq, bunisi qorongu, lekin harqalay, kimyoviy element tushunchasining aniq tariflash va elementlarni tartiblash masalasida Daltondan keyin ham element sozining osha yunoncha manosiga monandlik amalda kuzatildi. Bizga malumki, Mendeleyev Davriy qonunining boshlangich tarifida kimyoviy elementlarning atom massasi inobatga olinadi va buyuk kimyogar rus olimining fikriga kora aynan shu jihat elementlarning davriylik xossalarini belgilaydi. Lekin davriy qonunning hozirgi umumqabul qilingan zamonaviy talqini, Mendeleyev ozi tariflagan shaklidan ancha farq qiladi. Davriy qonunning zamonaviy tarifiga kora, muayyan atomning qaysi elementga tegishli ekanligini belgilaydigan jihat, uning yadrosining zaryadi hisoblanadi (yadroning zaryadi esa undagi protonlar soniga ekvivalent boladi). Masalan, siz korayotgan atomning yadrosida bittagina proton bolsa, u doimo vodorodga tegishli boladi.

Yangilаndi: 26.12.2015 11:21
 

E-mail Chop etish

Sobiq irkit ordakcha va hozirda serviqor oqqush.

Titan elementi haqida.

Butun boshli kimyoviy elementlar davriy jadvalida, 22-raqamli element titanchalik kamsitilgan biror bir boshqa elementni topish qiyin. Ilm-fan inqilobi yuz bergan XX asrning ortalariga qadar hatto eng kuchli kimyogar mutaxassislar orasida ham titan haqida batafsil malumot biluvchilar juda-juda kam edi. Garchi bu element tabiatda eng keng tarqalgan elementlar sirasiga kirsa ham, uning taqdiri shunday galati bolgan.

Yer qobigining 1/200 qismini aynan titan tashkil etadi (bu foiz hisobida 0.57% demakdir). Sizga bu raqam unchalik katta emasdek tuyilishi mumkin, lekin hisoblab korsangiz natijadan hayratda qolasiz: har 1 tonna yer qobigida 5 kg atrofida titan mavjud. Tabiatda tarqalganligi boyicha titan kimyoviy elementlar ichida 10-orinda turadi. Qanday qilib kimyogarlar, burnilarining tagida bolgan shunday kop miqdorli elementni uzoq vaqtgacha payqashmagan ekan? Axir taqqoslasak, yer qobigidagi titan miqdori xlordan uch barobar, fosfordan esa olti barobar kop bolib chiqmoqda-ku?! (Ushbu elementlar keng tarqalgan elementlar sanaladi - lol). Shuningdek titan, tabiatda mis, qorgoshin, qalay singari metallardan kora 60-300 barobar koproq uchraydi. Shunday bolsa ham, negadir u ozini element sifatida kashf etilishini juda uzooooq kutishiga togri keldi...

Yangilаndi: 05.12.2015 14:56
 

Natriy va kaliy: faol elementlar

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 4
Juda yomon!A'lo! 

Natriy va kaliy: faol elementlar

1800 yilga kelib kimyogarlar natriy va kaliy elementlarining tabiatda mavjudligi haqida malum nazariy bilimlarni toplab qoygan edilar. Lekin ularni hech bir kimyogar amalda erkin holda olishni uddalay olmayotgan edi.

Umuman olganda natriy va kaliy juda keng tarqalgan elementlar sirasiga kiradi. Yer qobigining 2.5% dan biroz koproq qismi natriy ulushiga va yana 2.5% dan sal ozroq qismi kaliy xossasiga togri keladi.

Biz kundalik turmushda keng qo'llaydigan ayrim oddiy moddalar oz tarkida natriy yoki kaliy atomi tutadi.

Masalan hammamiz ovqatga solib ishlatadigan osh tuzi natriy xloridi (NaCl) boladi. Uning molekulasi bittada xlor va natriy atomlaridan iborat. Osh tuzi, ya'ni, natriy xlorid, xlorid kislota (HCl) ning asos va natriy gidroksidi bilan reaksiyaga kirishishida hosil boladi. Shu sababli ham, kislotalar va asoslarning ozaro tasirlashuvi natijasida hosil boladigan moddalar uchun umumiy nom sifatida tuzlar atamasi qollanadi.

Tuzlar molekulasi tarkibidagi atomlar, elektr kuchlari tasiri ostida togri tartibda joylashgan boladi. Bunday atomlarni ozaro ajratish juda mushkul. Shu sababli ham aksariyat tuzlarni parchalash (eritish) uchun katta harorat darajalari kerak boladi. Siz bilasizki, suv, ya'ni, muz, 0 C haroratda eriydi. Osh tuzi, ya'ni, natriy xloridi esa 801 C dagina erishga otadi. Koplab tuzlardagi (va boshqa qattiq moddalardagi) atomlarning togri tartiblanishi, ularning qattiq holatidagi hosil qiladigan geometrik shakllariga oz ifodasini topadi. Ya'ni, atomlari togri tartiblangan moddalar odatda togri va tekis qirralarga, hamda otkir burchaklarga ega boladi. Qattiq moddalarning bunday togri shakllarini kristallar deyiladi. Natriy xloridining kristallari kub shaklida boladi.

Yangilаndi: 19.10.2015 09:18
 

Kimyo bo‘yicha 2015-yilgi Nobel mukofoti

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 1
Juda yomon!A'lo! 

Kimyo bo‘yicha 2015-yilgi Nobel mukofoti

7-oktyabr sanasida jahon ilm-fan ayvonidagi eng nufuzli mukofot bo‘lmish Nobel mukofotining kimyo sohasi bo‘yicha 2015-yilgi laureatlari e'lon qilindi. Mukofot qo‘mitasining qaroriga muvofiq, kimyo yo‘nalishi bo‘yicha Nobel Mukofoti-2015 bir-biridan mustaqil ravishda aynan bir xil murakkab ilmiy mavzuda tadqiqot olib borgan va muayyan amaliy natijalarga erishgan uch nomzod orasida teng taqsimlanadigan bo‘ldi.

Ulardan birinchisi - biokimyogar olim Tomas Robert Lindal bo‘lib, u 28.01.1938 da Stokgolmda tug‘ilgan, ya'ni, Nobelning vatandoshi hisoblanadi. Hozirda esa Londondagi «Onkologik tadqiqotlar Imperial fondi»da ilmiy xodim bo‘lib faoliyat yuritadi. Asli Shvetsiyalik bo‘lishiga qaramasdan, bugungi kunda Buyuk Britaniyaning mahalliylashtirilgan fuqarosi sanaladi.

Yangilаndi: 18.12.2017 17:54
 


Maqolaning 6 sahifasi, jami 8 sаhifа
Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Mendeleev ham, o'z xotiniga, birinchi o'rinda xotin emas, balki aynan Vodorod turishi kerakligini juda uzoq tushuntirishga majbur bo'lgan...


Mavzuga oid boshqa materiallar

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 374
Kiritilgan mаqolalar soni : 766
O'qilgan sahifalar soni : 2648348

Tafakkur durdonalari

Xitoydan bo'lsa ham ilm o'rganinglar.

Hadis