Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Maqolalar Qiziqarli matematika
Maqolalar

Eko-Muvozanat va qiziqarli matematika.

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 6
Juda yomon!A'lo! 

Eko-Muvozanat va qiziqarli matematika.

Erta bahorda unib chiqqan momaqaymoq osimligi va gulini barchamiz korganmiz. Uning parashyutchalarini puflab uchirib kormagan inson ham kam bolsa kerak. Hech tasavvur qilib korganmisiz: anaosha siz puflab uchirib yuborgan momaqaymoq parashyutchalariningsoni nechta bolar ekan? Ulardan har biri, uchib borib tushgan yeridan unib chiqib, keyingi yili yana bir momaqaymoq osimligiga aylansa, siz puflagan bitta momaqaymoqdan unib chiqqan keyingi avlodning soni qancha bolar edi?Bitta momaqaymoq boshchasidagi parashyutchalar sonini sanash zerikarli ishdir balki. Lekin natija shunchalik qiziqki, sabr bilan ularni sanab chiqsa arziydi.

Keling shu masalani matematika yordamida yechishga urinib koramiz.

Bitta momaqaymoq boshchasida kamida 100 ta urug bolar ekan. Bazilarida bu son 200 dan ham ortishi mumkin. Biz masalamiz uchun, standart taqribiy qiymat 100 ni olaqolamiz.

Yangilаndi: 19.02.2014 13:31
 

Shaxmat taxtasi haqida afsona va haqiqat...

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 16
Juda yomon!A'lo! 

Shaxmat taxtasi haqida afsona va haqiqat...

Maktabda matematika fanini yaxshi o‘qigan bo‘lsangiz, progressiyalar haqida yaxshi eslasangiz kerak. Balki xuddi mening matematika o‘qituvchim singari sizning ustozingiz ham, shaxmat taxtasidagi katakchalar tartibiga muvofiq, bug‘doy donlari berishini so‘rab, podshoni tang holatga tushirib qo‘ygan ziyoli haqidagi eski afsonani aytib bergandir. Keling shu afsonani batafsil tahlil qilib chiqamiz. Avvalo afsonaning o‘zini eslab olsak:

(Ya.I. Perelmanning «Живая математика» kitobi asosida)

Shaxmat o‘yini Hindistonda ixtiro qilingan. Bunday ajoyib o‘yinni ixtiro qilinganligini eshitgan hind podshosi - Sheram, o‘yindagi yurishlar va holatlarning turli-tumanligi, uning o‘ta qiziqarli va ayni vaqtda kuchli zehn talab qiladigan, murakkab aql mashg‘uloti ekanligidan kuchli ta'sirlanib, ixtirochining zakovatidan lol qolibdi. Sheramga, bu o‘yinni uning fuqarolaridan biri ixtiro qilganini aytishibdi. Podshoda shunday ajoyib o‘yinni ixtiro qilgan odam bilan shaxsan tanishish va uni munosib taqdirlash fikri paydo bo‘libdi. Xizmatchilariga shaxmat ixtirochisini uning huzuriga topib keltirishni tayinlabdi. Oradan ma'lum vaqt o‘tgach, shaxmatni ixtiro qilgan kishi, podsho toj-taxti huzurida hozir bo‘libdi. U, kamtarona kiyingan Seta ismli olim bo‘lib, shogird olib, ularga ilm o‘rgatish orqali, xususiy tarzda tirikchilik qilar ekan.

Yangilаndi: 16.12.2017 11:08
 

HAFTANING QAYSI KUNI?

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 2
Juda yomon!A'lo! 

HAFTANING QAYSI KUNI?

Ishonchim komilki, xuddi men kabi Siz ham, ancha avval bolib otgan biror voqeaning haftaning qaysi kunida bolgani eslashingizga, yoki, kutilayotgan kunning haftaning qaysi kuniga to'g'ri kelishi haqida hisob-kitob qilishingizga kop marta to'g'ri kelgan. Masalan, tugilgan kuningiz haftaning qaysi kunida bolganini, yoki, kelasi yilgi Navroz bayrami haftaning qaysi kunida bolishi bilan qiziqqan bolsangiz kerak. Aksariyat hollarda, biror bir bayram kunining haftaning qaysi kunida bolishini bilish, dam olish kunlarining taqsimotini tasarruf qilish uchun qiziqish uygotadi. Bunday hollarda, odatda, uyali telefon apparati ilovasidagi, yoki, devorga ilingan yil taqvimigatezkorlik bilan koz yugurtiriladi. Bu albatta oson usul.

Lekin siz qidirgan sana bir necha yil avvalgi bolsachi? (masalan, ozingiz dunyoga kelgan kun). Osha yilga taalluqli taqvimni topishingiz mushkul. Keyingi yillarning taqvimi ham qol ostingizda bolmasa, kelajak sanalarning hafta kunini ham aniqlashingiz mushkul bolib qoladi. Bunday hollarda bizga matematika yordamga keladi!

Biz foydalanayotgan joriy taqvimning oziga xosliklarini bilgan holda, istalgan yilning istalgan sanasi uchun haftaning qaysi kuni bolishini oddiy arifmetika orqali hisoblab topish mumkin.

Dastavval shuni takidlaymizki, dunyoning aksariyat davlatlari, jumladan, Ozbekistonda ham rasman foydalaniladigan taqvim Grigorian taqvimidagi oddiy yil 365 kundan iborat. Biroq, bir kecha kunduz (sutka) aslida biz qabul qilganimizdek toliq 24 soat emas. Yani, taqvim sutkasi, haqiqiy tabiiy sutka - Yerning oz oqi atrofida toliq aylanib chiqishi uchun ketadigan vaqtdan 3 daqiqa va 56.5 soniya qisqa. Mazkur ?4 daqiqa kundalik ortiqcha vaqt yigilib borib, uch yilda 1440 daqiqaga yetib qoladi. Bu esa toliq bir kunni tashkil etadi. Shu tufayli, har 4 yilda bir marta kabisa yili keladi va osha yigilib qolgan ortiqcha daqiqalardan iborat bir kun, fevral oyining oxirgi 29 sanasi qilib belgilanadi. Bu orqali, amaliy taqvimni tabiiy taqvim bilan muofiqlashtiriladi.

Yangilаndi: 02.10.2013 14:12
 

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 2
Juda yomon!A'lo! 

oynalishi mumkin bolgan parityalar soni nechta?

Shaxmat taxtasida oynalishi mumkin bolgan partiyalarning necha xil varianti bolishi mumkinligini hech oylab korganmisiz? Taxminan qancha deb his?blaysiz? 100? Juda kam. 1000? 100000 ham kam. Million deysizmi yoki milliardmi? Urinmay qoya qoling. Shaxmat taxtasida oynalishi mumkin bolgan partiyalarning aniq sanogi mavjud emas. Ortacha qiymatlar boyicha Taxminiy hisoblangan eng kichik ehtimollik partiyalar variantiga ham, sizning sanoq talaffuzi lugatingizdagi sonlarning hammasi ham yetmaydi!

Boshingizni qotirmay, aniq gaplarga otsak:

Belgiyalik matematik M. Kraychikning Matematik oyinlar va matematik kongilochar nomli kitobida bir homaki taqribiy hisob keltrilgan.

Yangilаndi: 25.08.2013 18:59
 
Mavzuga oid boshqa mаqоlаlаr...


Maqolaning 8 sahifasi, jami 9 sаhifа
Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

Kimyogar ota oz oshnalariga maqtanmoqda:

-Kecha meni oglim tili chiqib, birinchi sozini gapirdi!

-Nima dedi? Dadami, oyimi?

-Izopropiloftormetilfosfonat...


Mavzuga oid boshqa materiallar

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 374
Kiritilgan mаqolalar soni : 768
O'qilgan sahifalar soni : 2756173

Tafakkur durdonalari

Farzandlarimiz bizdan ko'ra kuchli, aqlli va baxtli bo'lishlari shart...

I. Karimov