Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Maqolalar Qiziqarli matematika
Maqolalar

π sonining verguldan keyingi 10000 ta raqami

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 1
Juda yomon!A'lo! 

π sonining verguldan keyingi 10000 ta raqami

πshloqli

πrogdan

πstali

πtssa afzal deydi

πnhona

πchirlab

πchoqchi usta

πrmat amaki.

 

Aylana diametrining aylana uzunligiga nisbatini ifodalovchi π soni haqida hammaiz maktab kursida ma'lumot olganmiz. U odatda yaxlitlanib, 3.14 tarzida qo‘llaniladi va bu kundalik hisob-kitoblar uchun yetarli daraja hisoblanadi. Lekin olimlar orasida π sonining yanada aniq va mukammal qiymatini keltirib chiqarishga bo'lgan urinishlar mana ikki ming yildan ziyod vaqt davomida davom etib kelayotganligi, bu sonning nafaqat matematikada, balki butun ilm-fan sohasida oziga xos ahamiyati bor ekanligiga ishoratdir. π sonini aniq hisoblash tarixi haqida yana boshqa bir maqolada bayon qilmoqchimiz. Ushbu post esa, aniqlik ishqibozlari uchun mazkur sonning verguldan keyingi dastlabki 10000 (o‘n ming) ta raqamini taqidm etadi. Albatta yuqorida ham aytagnimizdek, π ning odatda verguldan keyingi ikkita raqam bilan belgilangan aniqlik darajasi matematik va geometrik, hatto arxitektura borasidagi hisoblashlar uchun kifoya qiladi. Lekin matematika o‘z nomi bilan aniq fan. Aniqlik qancha kuchli bolsa, shuncha yaxshi! Ushbu maqola bilan esa, hech bolmaganda, oddiy qiziqish uchun tanishib qoyish zarar qilmaydi degan umiddamiz...

Yangilаndi: 08.09.2018 09:25
 

Gilbert maslalari. O‘tkir matematiklar uchun murakkab muammolar.

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 22
Juda yomon!A'lo! 

Gilbert maslalari.
O‘tkir matematiklar uchun murakkab muammolar.

Olmon matematigi David Gilbert tomonidan 1900-yilda e'lon qilingan 23 ta murakkab matematik masaladan iborat ro‘yxat, XX-asr matematiklarining bir necha avlodi uchun ilmiy faoliyatdagi eng oliy maqsad o‘laroq gavdalangandi.

1900-yilning 8-avgust sanasida Butunjahon matematiklarining II-xalqaro kongressida olmon matematik olimi David Gilbert (1862-1943) «Matematika muammolari» deb nomlanuvchi tarixiy ma'ruzasini o‘qib eshittirdi. Mazkur ma'ruzada 23 ta murakkab matematika masalalar ro‘yxat tariqasida beyon qilingan bo‘lib, ma'ruzachining ta'rifiga ko‘ra, matematika fanining keyingi taraqqiyoti ko‘p jihatdan ushbu masalalarning yechilishi bilan uzviy bog‘liq bo‘lishi taxmin qilingan. Gilbert haq bo‘lib chiqdi. U o‘sha kongressda bayon qilgan ro‘yxatdagi murakkab matematik masalalarning yechimiga keyingi bir necha avlod matematiklar uchun eng oliy ilmiy maqsadga aylandi. Hozirda Gilbert masalalarining aksariyati o‘z yechimini topgan, lekin ular ichida hanuz olimlarga tinchlik bermayotganlari ham bor.

Gilbertning o‘sha mashhur ma'ruzasidan uch yilcha avvalroq boshqa bir nufuzli olim Anri Puankare (1854-1912) Syurix kongressi uchun shunga o‘xshash ma'ruza tayyorlagandi. o‘z ma'ruzasida Puankare matematik analiz va matematik fizika orasidagi o‘zaro uzviylik masalalariga e'tibor qaratgan bo‘lib, ularning hal etilishi ya'ni, isbotlanishi matematika va fizikaning keyingi rivoji uchun ulkan qadam bo‘lishini ta'kidlagan.

Parij kongressi uchun Gilbertga shunga o‘xshash ma'ruza qilish taklifi bilan chiqishganida, olim bu fikrni Puankarega nisbatan behurmatlik bo‘lishini aytib rad etgan edi. Lekin, Gilbertning do‘sti va salohiyatda undan kam bo‘lmagan boshqa bir matematik olim German Minkovskiy, uni bu borada umuman boshqacha yo‘l tutish mumkinligiga ishontirdi. Uning maslahatiga ko‘ra, Gilbert o‘z ma'ruzasida o‘sha davrning eng murakkab masalalari sifatida qaralayotgan, hamda, yaqin kelajak matematiklari hal etishi (isbotlashi) lozim deb qaralgan muammolarni o‘rtaga tashlashi kerak edi. Shunday qilib, Minkovskiyning maslahati bilan, Gilbert mana yaqin 100 yildan ziyod vaqtdan buyon dunyo matematiklarini aqlini shoshirib kelayotgan 23 ta muhim va murakkab matematik masalalar ro‘yxatini e'lon qildi.

Yangilаndi: 28.08.2018 20:42
 

Iqtisodiyot va chiziqli tengsizliklar-2

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 2
Juda yomon!A'lo! 

Iqtisodiyot va chiziqli tengsizliklar-2

Maqolaning birinchi qismida «jo‘jalar uchun eng arzon ratsion» haqidagi masalani ko‘rib chiqqan edik. Bunda biz birmuncha sodda vaziyat bilan chegaralangandik. Birinchidan, biz ratsionning faqat to‘rtta komponenti - kaloriya, oqsillar, yog‘lar, uglevodlarning mavjudligiga e'tibor qaratgandik xolos. Aslida esa, mukammal ratsion uchun yana bir necha komponentlarni ham hisobga olish zarur - vitaminlar, turli minerallar va tuzlarning mavjudligi va ho kazo. Ikkinchidan, biz ratsionni faqat ikki xil mahsulotdan iborat bo‘ladi deb qabul qilgandik. Amaliyot nuqtai nazaridan bu faraz maqsadga muvofiq emas va u masalan, faqat no‘xat va bug‘doydan iborat ratsion orqali vitamin A ning ratsiondagi yetarli miqdorini ta'minlash juda mushkul, va bunday holatda eng arzon ratsionning narxi ham ancha oshib ketadi. Agar ratsionga A vitaminiga boy bo‘lgan yana qandaydir bir mahsulot, masalan, baliq yog‘i qo‘shilishi mumkin deb olsak, unda, faqat no‘xat va bug‘doydan iborat ratsiondan bir ozgina qimmat bo‘lgan, lekin «ruxsat berilgan» ratsion talablariga mos ratsionga ega bo‘lish mumkin. Bu masalani umumiy ko‘rinishda tuzib olamiz.

Faraz qilaylik, ozuqa sifatida n turdagi mahsulotlardan foydalanish mumkin, va bunda i mahsulotning narxi ρi ga teng. Shuningdek, biz ratsionning m komponentlarini e'tiborga olishimiz kerak. cj ratsiondagi i - chi mahsulot j - komponentning aji miqdoriga ega. Unda, birinchi mahsulotdan x1 birlikda, ikkinchi mahsulotdan x2 birlikda va shu yo‘sinda davom etgan ratsionning narxi, ρ1x1+...ρnxn ga teng bo‘ladi.

Yangilаndi: 10.09.2018 16:45
 

Iqtisodiyot va chiziqli tengsizliklar

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 3
Juda yomon!A'lo! 

Iqtisodiyot va chiziqli tengsizliklar

Hozirgi vaqtda matematikaning  iqtisodiyotda tadbiq etilishi yanada ortib bormoqda. Iqtisodiy masalalarni yechish uchun yordam beradigan qator matematik uslublar mavjud. Bu maqolada biz shunday usullardan biri – chiziqli dasturlash usuli bilan tanishamiz.

So‘ngi  vaqtlarda matematik uslublarning iqtisodiy masalalarni yechishda ko‘p marta va muvaffaqiyatli qo‘llanilganligini eshitmagan odamni topish qiyin bo‘lsa kerak.

Matematik iqtisodiyotning yoshi anchagina ulug‘ ekanligini hamma ham bilavermaydi. U bir yarim asr avval paydo bo‘lgan va uzoq vaqt davomida o‘ziga alohida  e’tiborni jalb qila olmagan. Faqat XIX asr oxiriga kelibgina matematik iqtisodiyot haqida bir necha ishlar nashr etildi xolos.  Hozirgi vaqtda esa, turli mamlakatlarda bu mavzu yuzasidan har yili minglab kitob va maqolalar nashr etilmoqda. Matematik iqtisodiyotning shuhratining bunday keskin ortishining sababi nimada? Sodda qilib aytganda avvallari, matematikani faqat iqtisodiy hodisalarni tushuntirish uchungina (bunday savollar esa, juda tor doiradagi mutaxassislar guruhini o‘ylantiradi xolos) qo‘llanar edi, endilikda, matematika u yoki bu iqtisodiy jarayon, ishlab chiqarish sur’atini qanday qilib eng yaxshi holatda tashkillashtirish uchun ham keng tadbiq etilmoqda. Bunday turdagi masala birinchi marta 1939 yilda rus matematik akademigi L.V. Kantorovich tomonidan, Leningrad  faner tresti ishchilari oldiga qo‘yilgan vazifa yuzasidan ko‘rib chiqilgan edi.

 

Bu trestning zavodlaridan biri 5 turdagi mahsulot ishlab chiqarar edi. Rejada, har bir turdagi mahsulotning yakundagi umumiy natijadagi ulushida qancha miqdordan bo‘lish lozimligi qat’iy ko‘rsatilgan bo‘lgan. Zavod, 8 ta dastgohga ega bo‘lib, ularning har biri, o‘sha besh xil mahsulotning har biridan ishlab chiqarishi imkoniyati mavjud. Ko‘ndalang qo‘yilgan masala shundaki, o‘sha 8 ta dastgoh uchun, ishlab chiqarish lozim bo‘lgan 5 xil mahsulotning tayyorlanish jarayonini shunday taqsimlash kerakki, natijada ishlab chiqarilgan mahsulot miqdori eng ko‘p bo‘lsin.

Yangilаndi: 10.09.2018 17:07
 


Maqolaning 7 sahifasi, jami 9 sаhifа
Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

Serjant askarlarga daraxt kestiryapti.

Bir askar norozi ohangda:

-Men oliy ma'lumotli matematikman, menga ozimga mos ish bering...

-Yaxshi, unda sen ildiz chiqarish bilan shugullan!


Mavzuga oid boshqa materiallar

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 780
O'qilgan sahifalar soni : 3590192

Tafakkur durdonalari

Dunyo imoratlari ichida eng ulug'i - MAKTABDIR! (M Behbuduy)