Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Maqolalar Qiziqarli matematika
Maqolalar

Iqtisodiyot va chiziqli tengsizliklar.

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 3
Juda yomon!A'lo! 

Iqtisodiyot va chiziqli tengsizliklar.

Hozirgi vaqtda matematikaning  iqtisodiyotda tadbiq etilishi yanada ortib bormoqda. Iqtisodiy masalalarni yechish uchun yordam beradigan qator matematik uslublar mavjud. Bu maqolada biz shunday usullardan biri – chiziqli dasturlash usuli bilan tanishamiz.

So‘ngi  vaqtlarda matematik uslublarning iqtisodiy masalalarni yechishda ko‘p marta va muvaffaqiyatli qo‘llanilganligini eshitmagan odamni topish qiyin bo‘lsa kerak.

Matematik iqtisodiyotning yoshi anchagina ulug‘ ekanligini hamma ham bilavermaydi. U bir yarim asr avval paydo bo‘lgan va uzoq vaqt davomida o‘ziga alohida  e’tiborni jalb qila olmagan. Faqat XIX asr oxiriga kelibgina matematik iqtisodiyot haqida bir necha ishlar nashr etildi xolos.  Hozirgi vaqtda esa, turli mamlakatlarda bu mavzu yuzasidan har yili minglab kitob va maqolalar nashr etilmoqda. Matematik iqtisodiyotning shuhratining bunday keskin ortishining sababi nimada? Sodda qilib aytganda avvallari, matematikani faqat iqtisodiy hodisalarni tushuntirish uchungina (bunday savollar esa, juda tor doiradagi mutaxassislar guruhini o‘ylantiradi xolos) qo‘llanar edi, endilikda, matematika u yoki bu iqtisodiy jarayon, ishlab chiqarish sur’atini qanday qilib eng yaxshi holatda tashkillashtirish uchun ham keng tadbiq etilmoqda. Bunday turdagi masala birinchi marta 1939 yilda rus matematik akademigi L.V. Kantorovich tomonidan, Leningrad  faner tresti ishchilari oldiga qo‘yilgan vazifa yuzasidan ko‘rib chiqilgan edi.

Bu trestning zavodlaridan biri 5 turdagi mahsulot ishlab chiqarar edi. Rejada, har bir turdagi mahsulotning yakundagi umumiy natijadagi ulushida qancha miqdordan bo‘lish lozimligi qat’iy ko‘rsatilgan bo‘lgan. Zavod, 8 ta dastgohga ega bo‘lib, ularning har biri, o‘sha besh xil mahsulotning har biridan ishlab chiqarishi imkoniyati mavjud. Ko‘ndalang qo‘yilgan masala shundaki, o‘sha 8 ta dastgoh uchun, ishlab chiqarish lozim bo‘lgan 5 xil mahsulotning tayyorlanish jarayonini shunday taqsimlash kerakki, natijada ishlab chiqarilgan mahsulot miqdori eng ko‘p bo‘lsin.

Yangilаndi: 16.03.2015 01:57
 

Siz sanashni bilasizmi?

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 2
Juda yomon!A'lo! 

Siz sanashni bilasizmi?

Yoshi 3 dan katta bo‘lgan har qanday odamga sarlavhadagi kabi savolni berilsa, u hafa bo‘lishi tabiiy. Haqiqatan ham, es-hushini tanigan barcha-barcha bu savolga ajablanish va taajjub aralash javob beradi. «Sanashni kim ham bilmaydi?» – qabilidagi ritorika ham eshitib olishingiz mumkin. Vaholanki sanash aslida ko‘pchilik o‘ylaganchalik oson yumush emas.

Albatta, surunkasiga «bir», «ikki», «uch» ... tarzida va boringki, asabi mustahkam odamlar «million»gacha sanab berishi qiyin emasdir balki. Shunday bo‘lsa ham, men aminmanki, sirtdan juda oson ko‘ringan bu yumushni hamisha ham yaxshi uddalay olmaysiz.

Hamma gap – sanaladigan narsaga borib taqaladi.  Ya'ni, bundagi muammo aynan nimani sanashga bog‘liq. Qutichadagi gugurt cho‘pi donalari yoki mixlarni sanab chiqish qiyin emas. Boringki, qutichada faqat mix emas, balki, mix bilan vintlar aralashgan holda bo‘lsin: unisidan qancha-yu, bunisidan qancha ekanligini qanday sanaysiz? Ko‘pchilik bunda, avval mixlarni bir to‘pga, vintlarni boshqa to‘pga ajratib olib sanaydi. Yoki, avval mixlarni bir yo‘la sanab bir idishga yig‘adi va keyin huddi shu ishni vintlar bilan bajaradi.

Yangilаndi: 18.01.2015 19:52
 

NBYGJZ YBCBS

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 4
Juda yomon!A'lo! 

NBYGJZ YBCBS

(ZPYWE LSJQUPHSBGJZB IBRJEB)

 

PSCJUBOWRUBWA TBZUJEBHJ WTICW NBRPMB PSRBMJ TJAMBS WDIWO LSJQUPHSBGJZB, ZB’OJ NBYGJZ YBCBS BMNBTIJOJTI UFYOJLBTJ IBRJEB NB’MWNPU CFSJTIOJ NBRTBE RJMHBO FEJL.

Yuqoridagi ikki satr g‘alati yozuvlar nimani anglatishini tushunolmay xunob bo‘lmayapsizmi ishqilib? Albatta kimlardadir bu borada ma’lum tushunchalar bordir; lekin saytimizning ko‘plab o‘quvchilari uchun yuqoridagi so‘zlar g‘alati va tushunarsiz tuyulishi tabiiy. Boshingizni qotirmay, maqsadga ko‘cha qolay: ushbu maqola kriptografiya, ya'ni, kodlash orqali maxfiy xat-xabar almashinish haqida. Mazkur yozuvlarning mazmuni bilan maqola so‘ngida tanishishingiz mumkin. Qiziq bo‘ladi degan umiddaman.

Agar XX asr boshlarigacha ham, kriptologiyaning ahamiyati, diplomatik qutqular belgisi yoki, sarguzasht roman yozuvchilarining kitobxonni jalb qilish vositasi sifatida qaralgan bo‘lsa, asr o‘rtalari va yakuniga kelib u jahondagi deyarli har bir kishi uchun kundalik foydalanadigan oddiy maishiy yumushlar tarkibiga singib ketdi. Shuningdek kriptologiyaning ilmiy, ayniqsa matematik tashkil qiluvchi asosining murakkablik darajasi ortdi.

Yangilаndi: 02.01.2015 07:11
 

Qopqondagi pishloq (yoki, moliyaviy piramida haqida).

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 3
Juda yomon!A'lo! 

Qopqondagi pishloq (yoki, moliyaviy piramida haqida).

 

Bundan to‘rt-besh yil muqaddam Farg‘onada asosan yoshlarni va qisman katta yoshdagilarni o’z girdobiga tortgan bir narsa avj olgan edi. O‘shanda mening ham bir necha do‘stlarim bunga  aralashib qolib keyin ancha afsuslanib yurishdi. Yaxshiki tegishli idoralar tezkor choralar ko’rib, qalloblikning payini qirqishdi. Biroq ular, ancha munchasini chuv tushurib ulgurishgan edi..

O‘zlarini allambalo tushunarsiz ajnabiy tildagi bolaxonali nomlar bilan atab olgan bir firma, arzimagan buyum va mayday-chuydalarni falon pulga sotar, bunda sotib oluvchilarga ham qandaydir usullarni tavsiya etib, tez boyib ketishga va’dalar berar edi. Firmachilar bir binoni ijaraga olib, bashang kiyingan holda, tillarida rasmiy jumlalarni qo‘llab, odamlarni (tuzog‘lariga ilingan bechoralarni desa yanglishmagan bo‘laman) boplab laqillatib, qo‘ynilarini puch yong‘oqqa to‘ldirib, oqibatda esa, arzimas buyumlarini falon so‘mga pullab olishar edi. Matbuotda bunday holatni «Moliyaviy piramida» deb atashadi. Ya’ni, piramida kabi, yuqoridan pastlagan sari kengayib, tarmoq yoyib boradi. Foydani esa faqat eng yuqoridagi, piramidaning cho‘qqisidagi(lar) ko‘radi. Ular taklif qilayotgan tez boyish sxemasi esa ancha soda:

Siz bu firma taklif qilayotgan biror buyum yoki xizmatni sotib olasiz. Bu narsalar arzon emas, masalan, «kuchni ko‘paytiradigan» g‘ayritabiiy xususuiyati bor bir allambalo shishaga o‘xshagan matoh 650$ turadi. Ular taklif qilayotgan buyumlar orasida eng arzoni mana shu. Qolaversa, ularda qandaydir sanoqli sondagi Misr tilla tangalarimiey, qanaqadir taqinchoqlar va ho kazolar, yirik shaharlarga sayohatlar mavjud. Xullas, shulardan birini sotib olasiz va shu bilan birga firmaga a’zo bo‘lasiz. Keyin esa, o‘zingizga o‘xshaganlardan yana uchtasini topib kelasiz. Ular ham o‘sha narsalardan sotib olishadi. Ularni siz olib kelganingiz uchun, firmachilar, siz olib kelgan haridorlarning qilgan harid summasidan, adashmasam chorak qismini sizga berishadi. Keyin esa, ular ham o‘zlari uchun uchtadan haridor topib kelishadi. Ulardan ham, sizga foyda tariqasida ma’lum ulush tegadi. Shu tarzda piramida davom etaveradi. Qarabsizki siz boyib ketasiz. Faqat dastlabki, haridni qilib, o‘zingizga uch nafar haridor topib kelib ularni ham buyumlardan sotib olishga ko‘ndirsangiz bas…

Yangilаndi: 23.09.2014 17:53
 


Maqolaning 7 sahifasi, jami 9 sаhifа
Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

СмешноУлыбаюсьПодмигиваю

Agar arktangens shimoliy yarimsharda mavjud bo'lsa,
demak, janubiy yarimsharda

Antarktangens ham mavjuddir!!!


Mavzuga oid boshqa materiallar

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 374
Kiritilgan mаqolalar soni : 762
O'qilgan sahifalar soni : 2517337

Tafakkur durdonalari

Dunyo imoratlari ichida eng ulug'i - MAKTABDIR! (M Behbuduy)