Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Maqolalar Qiziqarli matematika
Maqolalar

Matematika va navigatsiya: kenglik va uzunlik.

E-mail Chop etish

Matematika va navigatsiya: kenglik va uzunlik.

 

Deyarli 400 yil mobaynida ochiq dengizda turgan kemaning joylashuvini aniq belgilash vazifasi, ilm-fan va texnika oldidagi eng muhim vazifa o‘laroq dolzarb bo‘lib kelgan edi. Ushbu muhim vazifa yuzasidan olib borilgan ilmiy tadqiqotlar, hamda bajarilgan tajribalar oxir oqibatda astronomiya, navigatsiya sohalarining yanada taraqqiy etishiga hamda, dengiz xronometrining ixtiro qilinishiga sabab bo‘ldi.

Yer yuzining istalgan qismidagi - xoh quruqlik xoh dengizda bo‘lsin, muayyan nuqtaning joylashuvini aniqlash uchun geografik koordinatalardan foydalaniladi. Bunda qaralayotgan nuqta sirt yuzasida joylashganligi sababli, ikkita koordinata yetarli bo‘ladi. Bu koordinatalardan birini biz «uzunlik», ikkinchisini esa, «kenglik» deb nomlaymiz. Bu narsani yaxshiroq tushunib olish uchun, biz kemada Atlantika okeanidagi biror meridiandan o‘tuvchi P nuqtada turibmiz deb tasavvur qilamiz. Agar biz turgan ushbu P nuqtamiz Yer ekvatoridan shimolda joylashgan bo‘lsa, ushbu nuqta joylashgan yerni «shimoliy kenglik» deb ataymiz, agar mazkur nuqta ekvatordan janubda bo‘lsa, unda bu joy «janubiy kenglik»da joylashgan bo‘ladi. Kenglikni unchalik murakkab bo‘lmagan kuzatishlar orqali aniqlash mumkin. Uzunlik esa, «nolinchi meridian» deb nomlanuvchi meridian chizig‘i, hamda, berilgan nuqtadan o‘tuvchi meridian chiziqlari orasidagi ekvator yoyi bilan aniqlanadi. Nuqta joylashgan uzunlikni, uning nolinchi meridiandan qaysi tarafda joylashganligiga qarab, «g‘arbiy uzunlik», «sharqiy uzunlik» deyiladi.

Yangilаndi: 24.02.2018 13:58
 

Tesserakt

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 3
Juda yomon!A'lo! 

Tesserakt

Bolalarni ham, kattalarni ham birdek o’ziga maftun qila oladigan matematika bo’limlaridan biri – fazoviy o’lchamlarning to’rtinchi yo’nalishini tekshirish bo’lsa kerak. Biz kundalik hayotimizda ko’nikib qolgan uch o’lchovli fazo haqidagi tasavvurlarimizdan farqli o’laroq, to’rt o’lchovli fazoda matematik, geometrik va fizik tushunchalar yanada kengroq ma’no kasb eta boshlaydi. Ilm-fan peshvolaridan tashqari yana dindorlar orasida (nasroniy dinining ayrim oqimlarida) ham to’rtinchi o’lchamlik haqida muayyan qarashlarni uchratish mumkin. Ularning fikricha, emishki, to’rtinchi o’lchamilik fazosi bu - “narigi dunyo” bo’lishi kerakmish. Nima ham derdik, nasroniy dindorlarning fikri o’z yo’liga, lekin bizni to’rtinchi o’lchamning matematik va fizik juhatlari va undan kelib chiquvchi ajoyib xulosalar qiziqtiradi. Xususan, to’rtinchi o’lchamga oid hisoblashlar, fizika fanida bizni o’rab turgan olam, atrof-koinotning mohiyatini tushuntirib berishda foydalaniladigan nazariyalarning uzviy bir qismini tashkil qiladi.

Yangilаndi: 22.12.2017 07:56
 

Dunyoni o‘zgartirgan 17 ta tenglama

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 22
Juda yomon!A'lo! 

Dunyoni o‘zgartirgan 17 ta tenglama

 

 

Ingliz matematigi Yan Styuart o‘zining «Noma'lumni izlab: dunyoni o‘zgartirgan 17 ta tenglama» nomli asarida (Ian Stewart, "17 equations that changed the world" - London, 2012), ilm-fan tarixidan eng muhim 17 ta matematik tenglamalarning kashf etilishi tarixi va ularning insoniyat uchun keltirgan amaliy ahamiyati haqida so‘z yuritadi. Olim shuningdek mazkur tenglamalarning hozirgi kundagi amaliy dolzarbligi haqida ham aniq misollar keltirib o‘tadi. Ushbu maqolamizda, Yan Styuart nazdida eng yuksak matematik tenglamalar deb topilgan o‘sha 17 tenglama haqida qisqacha to‘xtalib o‘tamiz. Matematika ixlosmandlari uchun qiziq bo‘lishi aniq. Demak boshladik:

1. Pifagor teoremasi

Yangilаndi: 18.12.2017 16:45
 

π sonining verguldan keyingi 10000 ta raqami

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 1
Juda yomon!A'lo! 

π sonining verguldan keyingi 10000 ta raqami

πshloqli

πrogdan

πstali

πtssa afzal deydi

πnhona

πchirlab

πchoqchi usta

πrmat amaki.

 

Aylana diametrining aylana uzunligiga nisbatini ifodalovchi π soni haqida hammaiz maktab kursida ma'lumot olganmiz. U odatda yaxlitlanib, 3.14 tarzida qo‘llaniladi va bu kundalik hisob-kitoblar uchun yetarli daraja hisoblanadi. Lekin olimlar orasida π sonining yanada aniq va mukammal qiymatini keltirib chiqarishga bo'lgan urinishlar mana ikki ming yildan ziyod vaqt davomida davom etib kelayotganligi, bu sonning nafaqat matematikada, balki butun ilm-fan sohasida oziga xos ahamiyati bor ekanligiga ishoratdir. π sonini aniq hisoblash tarixi haqida yana boshqa bir maqolada bayon qilmoqchimiz. Ushbu post esa, aniqlik ishqibozlari uchun mazkur sonning verguldan keyingi dastlabki 10000 (o‘n ming) ta raqamini taqidm etadi. Albatta yuqorida ham aytagnimizdek, π ning odatda verguldan keyingi ikkita raqam bilan belgilangan aniqlik darajasi matematik va geometrik, hatto arxitektura borasidagi hisoblashlar uchun kifoya qiladi. Lekin matematika o‘z nomi bilan aniq fan. Aniqlik qancha kuchli bolsa, shuncha yaxshi! Ushbu maqola bilan esa, hech bolmaganda, oddiy qiziqish uchun tanishib qoyish zarar qilmaydi degan umiddamiz...

Yangilаndi: 26.02.2018 10:19
 


Maqolaning 6 sahifasi, jami 9 sаhifа
Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Faylasuf va fizik suhbatidan:

-Muhabbatning kuchi nimada deb o'ylaysiz? - deb so'radi faylasuf.

-Buning javobi juda oson, Muhabbatning kuchi, uning tezlanishi va massasining kopaytmasiga teng, ya'ni Fmuh=ma... - deb javob berdi fizik.


Mavzuga oid boshqa materiallar

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 788
O'qilgan sahifalar soni : 3195762

Tafakkur durdonalari

Dunyo imoratlari ichida eng ulug'i - MAKTABDIR! (M Behbuduy)