Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Maqolalar Qiziqarli fizika
Maqolalar

Quyosh tutilishi

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 4
Juda yomon!A'lo! 

Quyosh tutilishi

2015-yil 20-mart kuni sayyoramizda navbatdagi Quyosh tutilishi hodisasi kutilmoqda. Bu tutilish to‘liq tutilish bo‘lib, asrimiz boshidan hisoblaganda to‘qqizinchi to‘liq tutilish hisoblanadi. 20.03.2015 Quyosh tutilishi asosan shimoliy Atlantika va Shimoliy Muz Okeani ustida sodir bo‘ladi. Uning qisman tutilish fazasini Afrikaning shimoliy hududlari, Yevropa va Yevroosiyoning shimoliy-g‘arbiy qismlarida kuzatish mumkin bo‘ladi. Ushbu to‘liq fazadagi Quyosh tutilishini quruqlikning juda oz qismida kuzatiladi. Xususan, to‘liq tutilish yo‘lagiga to‘g‘ri keladigan quruqlik qismlari sifatida Farer orollari ham Spitsbergen arxipelagini keltirish mumkin xolos. 20-martdagi Quyosh tutilishining maksimal fazasida, Quyoshni to‘sib qo‘yuvchi Oy diskining Quyosh gardishidan kattaligi 1.0445 gacha yetadi. To‘liq tutilish davomiyligi 1337 soniya (2 daqiqa va 47 soniya) ni tashkil qiladi. Soya uzunligi esa, 462.6 km dan iborat bo‘ladi. Tutilish Toshkent vaqti bo‘yicha soat kunduz 12:40 da boshlanadi. To‘liq faza (ya'ni, Quyosh gardishining to‘liq tutilishi) Toshkent vaqti bilan 14:09 da Islandiya yaqinidagi Shimoliy dengiz akvatoriyasida yuz beradi. Oy soyasining Yer sirti bo‘ylab sayohati, jami bo‘lib 4 soat, 9 daqiqa va 21 soniya davom etadi.

Taasufki, bu safargi Quyosh tutilishi vatanimiz hududidan faqat qisman ko‘rinadi.

Fiziklar va astronom olimlarni doim ilhomlantiradigan Quyosh tutilishi hodisasi, o‘ziga xos, kamyob va ajoyib tabiat hodisasi bo‘lib, ilm-fandan yiroq bo‘lgan odamlar uchun ham vahimaga soladigan va zavqlantiradigan muhim voqea hisoblanadi. Ilgari zamonlarda Quyosh tutilishidan kishilar qo‘rqib, sarosimaga tushishgan bo‘lsa, hozirda ilm-fanda andak bo‘lsa-da xabardor bo‘lgan har qanday shahs, avvalo bunday noyob tabiat hodisasini o‘tkazib yubormasdan, uning jozibasidan bahra olisha intiladi.

Yangilаndi: 30.11.2018 13:06
 

Metallar tabiati

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 4
Juda yomon!A'lo! 

Metallar tabiati

Metallar nisbatan ogir, yarqiroq bolib, shaffoflik xususiyati yoq. Metallar mustahkam, lekin ularning shaklini bolgalab ishlov berish yoki, chigirlash orqali ozgartirish,shuningdek, eritish va payvandlash mumkin. Metallar yaxshigina elektr va issiqlik otkazuvchanlik xususiyatiga ega. Buning barchasi uchun ular metall boglanishlardan minnatdor bolishlari kerak. Bu boglanishning tabiati shundaki, metallardagi har bir atom, oz atrofida kop miqdordagi xuddi ozi kabi atomlar bilan oralgan. Ulardan har biri tashqi elektron qavatida oz sondagi elektronlargagina ega bolib, bu elektron qavatlar shunday tosoladiki, arang tutib turiladigan tashqi elektronlarni biror bir atomga boglashning iloji bolmaydi. Atomlar, togrirogi ionlar oz joyida qolayotgan vaqtda, elektron gazlari ionlar orasida erkin harakatlanib, ularni ozaro boglaydi.

Elektronlarning erkinligi va ularning elektr maydonida harakatlana olishi tufayli, metallar otkazgich xususiyatiga ega boladi. Erkin elektronlarning tashqaridan tushayotgan yoruglik nurlarining katta miqdorini yutishi va qayta akslantirishi tufayli metallar shaffof emas va ular yarqiraydi. Erkin elektronlarning issiqlik energiyasini erkin tashiy olishi tufayli metallar yuqori issiqlik otkazguvchanlik xususiyatiga ega boladi.

Bu maqolada metalarning elektr, issiqlik otkazuvchanlik, hamda, optik xususiyatlari qaralmaydi. Asosiy e'tibor, ularning mexanik xususiyatlariga qaratiladi.

Metallat har xil bolsa ham, ulardagi metall boglanishlarining tabiati bir xil. U metall atomlarining zich va tartibli joylashgan. Bunday struktura esa, siqilishga qarshilik korsata turib, unga nisbatan siljishga kamroq qarshilik korsatadi. Shu tufayli metalllar egiluvchandir. Atomlarning zich joylashuvi, metallarning solishtirma ogirligining ham asosiy izohidir. Metallarning mexanik xususiyatlari, erkin elektronlarning metall boglanishlarga nisbatan togri keladigan kristall strukturasi tufayli vujudga keladi.

1665-yildayoq Robert Guk kristallar shaklini qatorga tartibli terilgan golachalar tarzida modellashtirgan edi. Lekin faqat oradan 250 yil otibgina uning, osha paytda fanga ma'lum bolgan metallarning kristall strukturasining aniq modelini yasagani ma'lum boldi.

Yangilаndi: 11.09.2018 09:13
 

Messbauer effekti

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 2
Juda yomon!A'lo! 

Messbauer effekti

Atom yadrosi energiyasi, xuddi atom, molekula va boshqa kvant sistemalarniki kabi, faqat diskret qator qiymatlar olishi mumkin. Ruxsat etilgan energiyali holtalar orasidagi otishlarda yadro elektromagnit tolqinlar nurlatadi. Bu tolginlarning chastotasi odatda shundayki, ular ?-nurlanishlar sohasida joylashgan boladi. Tegishli ?-kvantlar yuzdan bir necha millonlargacha elektron volt energiyaga ega boladi.

bitta yadro shiqargan ?-nurlanish xuddi shunday boshqa yadro tomonidan yutiladimi? Goyo ?-kvant energiyasi aynan uygongan va asosiy (uygonmagan) holatlar energiyalari farqiga teng va bunday kvantlar yadro tomonidan oson yutilishi lozim edi. Biroq odatda ??=E1?E0 shart bilan xarakatlanuvchi rezonans yutilish kuzatilmaydi. Buning sababi tepish energiyasidadir.

Miltiqdan otayotganda, oqning uchib chiqib ketishi barobarida, impulsning saqlanish qonuniga kora, miltiqning ozi ham orqaga tepadi va demak qandaydir energiya ham oladi.

Yangilаndi: 11.09.2018 09:27
 

Ionosfera

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 3
Juda yomon!A'lo! 

Ionosfera

Balandlik ortgan sari atmosferada gazlarning zichligi tez kamaya boradi. Ayni vaqtda quyosh spektrining ultrabinafsha qismi intensivlashadi. Bu qisqa tolqinli nurlanish atom va molekulalarni ionlashga qodir. Bundan hosil bolgan elektron va ionlar mustaqil ravishda harakatlana boshlaydi. Albatta, ortacha olganda har xil ishorali zaryadlar bir-biriga tortishadi va rekombinatsiyalashadi, ya'ni qayta birikadi. Biroq, ionlar konsentratsiyasi kichik bolganda ularning qarama-qarshi ishorali ion yoki elektron bilan uchrashishi uchun kop vaqt talab qilinadi. Bu vaqt (soatlar va hatto kunlar) mobaynida quyosh nurlanishi kop yangi ionlar hosil qilishga ulguradi. Natijada har qaysi balandlikda elektronlar va ionlarning ma'lum konsentratsiyasi vujudga keladi. Turgan gapki, bu kunning qaysi vaqti ekanligiga ham bogliq boladi. Chunki ionlar tunda faqat rekombinatsiyalashadi.

Yangilаndi: 11.09.2018 09:30
 


Maqolaning 10 sahifasi, jami 17 sаhifа
Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

Tezkor tayyorlanadian lapsha taomlar ishlab chiqaruvchisi kimyo bo'yicha Nobel mukofotiga tavsiya etildi. Uning masalliqlarida, ilgari fanga noma'lum bo'lgan kimyoviy elementlar aniqlandi..


Mavzuga oid boshqa materiallar

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 784
O'qilgan sahifalar soni : 3660203

Tafakkur durdonalari

Xitoydan bo'lsa ham ilm o'rganinglar.

Hadis