Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Maqolalar Qiziqarli fizika
Maqolalar

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 3
Juda yomon!A'lo! 

Tolqin kelyapi! Osmonga qarang!

Fiziklar gravitatsion tolqinlarning tabiatda haqiqatan ham mavjudligi ilmiy tasdiqlangani haqida xabarlar tarqatishdi. Gravitatsion tolqinlar - daho olim Albert Eynshteynning ilmiy taxminlari (bashoratlari) ichida tasdiqlanishi uzoq kutilgan eng muhim nazariyalardan biri edi. Bu tolqinlar fazo-vaqt (zamon va makon) uzviyligining qozgalishidan yuzaga keladigan oziga xos toliqinlar bolib, ushbu kashfiyot Olam taraqqiyotining eng inju bosqichlari haqidagi hozircha kamtarona bilimlarimizni yanada boyitishga xizmat qiladi.

Yangilаndi: 10.09.2018 08:52
 

Tezkor zarrachalarning energiyasi va impulsi

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 3
Juda yomon!A'lo! 

Tezkor zarrachalarning energiyasi va impulsi

Yangilikni bayon qilishda, avvaldan ma'lum bilimga suyanish kerak. Oquvchi E=Mc2 formulani biladi deb qabul qilamiz.

Bu formulani Eynshteyn kashf qilgan. Endilikda biz, tezkor zarrachalarning energiyasini qanday hisoblashni yoki shunchaki yerda yotgan toshda ham, foydalanilmay yotgan behisob energiya zaxiralari mavjudligini aynan u tufayli bilamiz. U mazkur formula amaliyotda birinchi marta zarur bolishidan ancha avval (1919-yilda birinchi marta yadroviy parchalanish qayd etilishidan ancha avval) keltirib chiqargan edi. 1905-yildayoq Eynshteyn, tezkor zarrachalarning energiyasi va impulsini odatiy formulalar E=mv2/2 yoki P=mv bilan hisoblab bolmasligini isbotlab bergan edi. U yana koplab narsalarni isbotlab berdi, u bizning asosiy tushunchalar: zamon, makon, harakat, Yoruglik va massalar haqidagi tasavvurlarimizni tom ma'noda ozgartirib yubordi. Lekin biz uchun hozircha uning energiya va impuls haqida nimalar degani muhimroq.

Eynshteyn kashfiyotinining mohiyatini tahminan shunday bayon qilish mumkin. Olamda Yoruglikdan tezkorroq hech narsa yoq. Va bir Yoruglik boshqasidan tezroq bolishi mumkin emas. Har qanday Yoruglik (boshliqda) domiy bir xilda tezlik bilan harakatlanadi. Shu tufayli ham Yoruglik tezligini birlik uchun qabul qilish qulay. Boshqa har qanday harakat, masalan biror jismning harakati Yoruglikning tarqalish tezligidan yuqori bolishi mumkin emas, ya'ni, har qanday jismning tezligi doimo birdan kichik.

Yangilаndi: 10.09.2018 09:29
 

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 1
Juda yomon!A'lo! 

Kozlaringga ishonma...

Inson uchun koz - uni orab turgan dunyo haqidagi asosiy axborot manbai. Biz kozlarimizga mutloq ishonishga konikib qolganmiz. Kozlarimga ishonmadim sozi, hayratlanishning eng yuqori darajasini ifodalaydi. Odatiy sharoitlarda bunday ishonch ozini toliq oqlaydi. Koz va bosh miyaning unga bogliq bolimlari ozaro birgalikda, nozik tahliliy apparatni ozida namoyon qiladi va u bizga juda turli tuman sharoitlarda: yorqin quyosh nurlarida va yoruglik umuman kam bolganida, tinch holatda va tezkor harakatlanish kabilarda beminnat xizmat qiladi. Bizning kozimiz tor pardasida olinayotgan tasvir, hech qanday nuqsonlarsiz namoyon boladi. U yetarlicha ravshan, manzara togri, togri chiziqlar - togri chiziq bolib korinadi, buyumlar atrofida kamalaksimon gardish - xromatik aberratsiya yoq. Shunga qaramay, kozlarimizni ideal asbob deb oylashimiz orinli emas.

Sinchkovlik bilan olib borilgan tadqiqotlar shuni korsatmoqdaki, inson koziga ham linzalardagi barcha nuqsonlar xosdir. Lekin, bizning ongimiz, koz tor pardasidagi nomukammal tasvirdan, bizni orab turgan fazo haqidagi togri tasavvurni hosil qila oladi.

Misol keltiramiz. Uzoqni kora olmaslik holati paydo bolgan odam, birinchi marta kozoynak taqdi. Dastlabki vaqtlarda u manzarani juda xiralashgan va chaplashib ketgan holda koradi. Togri chiziqlar unga qiyshaygan bolib, tekisliklar - qiyshiq va qiya bolib korinadi. Ba'zan bu yengil bosh aylanishini ham keltirib chiqaradi. Lekin, bir muddat otgach, odam, kozoynaklar orqali, manzarani ham togri chiziqlarni ham togri qabul qila boshlaydi. Atrof uning koz ongida yana togri korinishda, xiralashmagan, tiniq holatda namoyon boladi, garchi koz tor pardasidagi tasvir hali-hamon notogri bolsa ham.

Noodatiy sharoitlarda - qachonki kozlar mantiqqa togri kelmaydigan axborot olayotganda, tasvir ota keskin bolganida, masofa, olcham va nisbatlarni togri chamalash qiyin bolganida, yoki, koz tor pardasining ayrim qismlari qandaydir qozgatuvchining davomli ta'siri tufayli charchaganida, bizning miyamiz ham adashishni boshlaydi. Turli xil aldamchi tasavvurlar - koz aldanishlari paydo boladi. Shubhasiz, siz ozingiz ham shunday garoyib illuziyalarning turli xillari bilan kop marta toqnash kelgansiz. Biz, kozlarimizning qanday qilib xato qilishi haqidagi bir necha tajribalarning tafsilotini keltiramiz. Bundan maqsadimiz, sizning korish hissiyotiga bolgan ishonchingizni yoq qilish emas, balki, timsollarni shakllantirishda, miyaning sintez qila olish xususiyati qanday yuksak ahamiyat kasb etishini isbotlashdir.

Koz tor pardasida ham, xuddi fotoapparatdagidek teskari (tontarilgan) tasvir hosil bolishini isbotlab beruvchi birinchi tajriba uchun, ikki bolak karton, masalan ikkita tabriknoma kerak boladi. Ulardan birida yogon igna bilan, taxminan 0.5 mm atrofidagi tuynuk teshing va uni koz oldingizda 2 - 3 sm masofada tutib, u orqali yoritilgan manzaraga - yorug osmonga yoki chiroqqa qarang. Ikkinchi tabriknomaning chetlari bilan sekin asta koz qorachigingizni pastdan yuqoriga boshlab tosing. Kozning korish maydonida siz tabriknomaning chetlarining soyasini yuqoridan pastga qarab yonalganligini korasiz.

Yangilаndi: 11.09.2018 09:06
 

Quyosh tutilishi

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 4
Juda yomon!A'lo! 

Quyosh tutilishi

2015-yil 20-mart kuni sayyoramizda navbatdagi Quyosh tutilishi hodisasi kutilmoqda. Bu tutilish toliq tutilish bolib, asrimiz boshidan hisoblaganda toqqizinchi toliq tutilish hisoblanadi. 20.03.2015 Quyosh tutilishi asosan shimoliy Atlantika va Shimoliy Muz Okeani ustida sodir boladi. Uning qisman tutilish fazasini Afrikaning shimoliy hududlari, Yevropa va Yevroosiyoning shimoliy-garbiy qismlarida kuzatish mumkin boladi. Ushbu toliq fazadagi Quyosh tutilishini quruqlikning juda oz qismida kuzatiladi. Xususan, toliq tutilish yolagiga togri keladigan quruqlik qismlari sifatida Farer orollari ham Spitsbergen arxipelagini keltirish mumkin xolos. 20-martdagi Quyosh tutilishining maksimal fazasida, Quyoshni tosib qoyuvchi Oy diskining Quyosh gardishidan kattaligi 1.0445 gacha yetadi. Toliq tutilish davomiyligi 1337 soniya (2 daqiqa va 47 soniya) ni tashkil qiladi. Soya uzunligi esa, 462.6 km dan iborat boladi. Tutilish Toshkent vaqti boyicha soat kunduz 12:40 da boshlanadi. Toliq faza (ya'ni, Quyosh gardishining toliq tutilishi) Toshkent vaqti bilan 14:09 da Islandiya yaqinidagi Shimoliy dengiz akvatoriyasida yuz beradi. Oy soyasining Yer sirti boylab sayohati, jami bolib 4 soat, 9 daqiqa va 21 soniya davom etadi.

Taasufki, bu safargi Quyosh tutilishi vatanimiz hududidan faqat qisman korinadi.

Fiziklar va astronom olimlarni doim ilhomlantiradigan Quyosh tutilishi hodisasi, oziga xos, kamyob va ajoyib tabiat hodisasi bolib, ilm-fandan yiroq bolgan odamlar uchun ham vahimaga soladigan va zavqlantiradigan muhim voqea hisoblanadi. Ilgari zamonlarda Quyosh tutilishidan kishilar qorqib, sarosimaga tushishgan bolsa, hozirda ilm-fanda andak bolsa-da xabardor bolgan har qanday shahs, avvalo bunday noyob tabiat hodisasini otkazib yubormasdan, uning jozibasidan bahra olisha intiladi.

Yangilаndi: 11.09.2018 09:08
 


Maqolaning 9 sahifasi, jami 16 sаhifа
Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Fizika o'qituvchisi bolalarga savol beryapti:

-1 kg temir og'irmi, yoki, 1 kg paxtami?

Bir olg'ir so'zamol bola javob qaytradi:

-Domla oyoqqa tushib ketsami, yoki, tarozida tortib ko'rsami?


Mavzuga oid boshqa materiallar

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 780
O'qilgan sahifalar soni : 3595052

Tafakkur durdonalari

Farzandlarimiz bizdan ko'ra kuchli, aqlli va baxtli bo'lishlari shart...

I. Karimov