Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Maqolalar Qiziqarli fizika
Maqolalar

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 2
Juda yomon!A'lo! 

Kvant fizikasining tugilgan kuni

14-dekabr zamonaviy va mumtoz fizika ortasida aniq chegara otkazilgan sana hisoblanadi. Ya'ni bu kun - kvant fizikasining tavallud kunidir. 1900 yilning 14-dekabr sanasida buyuk olmon olimi Maks Plank (1858-1947) Berlin fizika institutining navbatdagi majlisida ishtirok etdi va nutq sozladi. osha kuni uning nutqida fizik olimlar ozlariga notanish soz bolgan kvant sozini ilk bora eshitib bir-birlariga xayron qarashgandi. Shu tarzda ilm-fan uchun tamomila yangi olam - kvant dunyosi eshiklari ochilgan edi. Jahon ilmiy jamoatchiligi bu yil 14-dekabr sanasida kvant nazariyasining 115-chi yubileyni nishonlamoqda.


Plank aslida mutlaqo yangi fan sohasini barpo qilishni oziga maqsad qilgan emasdi. U aslida mumtoz fizika sohasining qonunlari orqali aniq bir masalaning aniq bir xususiy holini tekshirmoqchi edi. U mutlaq qora jism deb ataluvchi faraziy qattiq jism modelini tadqiq qilgan. Bunday qora jism nazariy jihatdan qaralganda, ozining sovuq holatida sirtiga kelib tushayotgan barcha nurlanishlarni yutishi, qiziganda esa, ozidan barcha diapazonda nurlanish taratishi lozim edi. Plankkacha ham qora nurlanish nazariyasini barpo qilishga bolgan urinishlar kop uchragan, lekin ularning barchasi oqibatda barbod bolgan edi. Qisqa tolqinli nurlanishlar sohasini ota aniqlik bilan bayon qiluvchi formulalar (masalan Vin formulasi) uzun tolqinli nurlanishlar sohasiga tadbiq qilinganida nihoyatda beoxshov xatoliklar berardi. Va aksincha, uzun tolqinli nurlanishlar sohasini mufassal bayon qiluvchi formula (Reley-Jins formulasi) qisqa tolqinli nurlanishlar sohasi uchun umuman yaramas edi.

Yangilаndi: 07.09.2018 15:23
 

Kvant elektrodinamikasi

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 1
Juda yomon!A'lo! 

Kvant elektrodinamikasi

Tabiat hodisalarini bayon qiluvchi fizik nazariyalar ichida shubhasiz eng aniq va mukammal nazariyalardan biri bu - kvant elektrodinamikasi sanaladi. Xususan, kvant elektrodinamikasi yordamida fiziklar, fotonlar - yoruglikni tashkil qiluvchi eng kichik birliklar ekanligini tasdiqlashga muvaffaq bolishdi hamda ularning zaryadlangan zarralar bilan qanday ozaro ta'sirlashishini tasvirlab beruvchi ixcham va ajoyib matematik modelni barpo qilishdi. Ushbu modelga asoslanib esa, XX-asr ikkinchi yarmi fizikasi yanada ulkan qadamlar bilan olga ketdi.

Kvant elektrodinamikasining (KED) tamal toshini 1928-yilda ingliz fizigi Pol Dirak qoygan. Keyinchalik, 1940-yillar yakunidan boshlab mazkur nazariyani yetuk fiziklar Richard Feynman, Julian Shvinger, hamda, Sin-Itiro Tomonagalar tomonidan yanada rivojlantirildi. Kvant elektrodinamikasining asosiy mohiyati shundaki, zaryadlangan zarralar (elektronlar) ozaro ta'sirlashib, fotonlarni yutadi yoki aksincha, chiqaradi. Fotonlar esa, oz navbatida elektromagnit kuchlarni ozi bilan tashib yuradi. Shunisi qiziqki, garchi mazkur fotonlar ozaro ta'sir kuchlarini ta'minlab beruvchi vazifasini bajarsa hamki, haqiqatda esa korib bolmaydi, chunki ular virtual zarralardir. Ularning mavjudligi esa, bilvosita bilinadi: ozaro ta'sirlashuvchi zarrachalar, fotonlarni yutishi yoki chiqarishida, ozining yonalishini, yoki tezligini ozgartiradi. Tasavvur uchun murakkab bolgan bunday ozaro ta'sirlarni esa, olim Richard Feynman ishlab chiqqan tolqinli Feynman diagrammalari vositasida tushuniladi va grafik korinishda ifodalanadi. Ushbu diagrammalarga kora fiziklar muayyan ozaro ta'sirlar uchun ehtimollik korsatkichlarini hisoblab chiqadilar.

Yangilаndi: 07.09.2018 15:33
 

Metamateriallar

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 1
Juda yomon!A'lo! 

Metamateriallar

Hoshimjonning sehrli qalpoqchasi uchun, roman sahifalaridan real hayotga kochib otish imkoni paydo boldi. Bu haqida Science va Nature ilmiy jurnallaridagi duet-maqolalar xabar bermoqda.

Korinmas odam filmini kopchiligimiz korganmiz. Korinmas uchar texnika va yoki dengizda kemalarni korinmas qilib qoyadigan vositalar borligi haqida ham hayrat aralash eshitganimiz bor. Lekin narsalarni haqiqatan ham korinmas qilib qoyish mumkinmi? Hozirgi zamon fizikasi uchun bu vazifa goyat murakkab ishdir. Lekin qanchalik ajabtovur bolmasin, buyumlarni korinmas qilib qoya oladigan texnik vositalarni ishlab chiqish borasida olimlarda allaqachon muayyan yutuqlar mavjud. Xususan, hozirda jahonning yetakchi ilmiy dargohlarida, jism sirtiga kelib tushayotgan elektromagnit tolqinlarni, shu jumladan odam kozi koradigan yoruglik nurlarining akslanish, sinish va qaytish jarayonlarini boshqarishni kozda tutuvchi usullar ustida ish olib borilmoqda. Ushbu muddao yolida olimlarga eng yaqin dastyor vosita boladigan material sifatida esa fanda metamateriallar deb nomlanadigan, qator gayrioddiy xossalarga ega bolgan sun'iy moddalardan foydalanish kozda tutilgan. Metamateriallarning eng mayda miqyosda strukturasi elektromagnit tolqinlarni anchayin gayrioddiy usul bilan boshqarish imkonini beradi.

Yangilаndi: 08.09.2018 08:37
 

Nega tun qora parda tortadi

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 2
Juda yomon!A'lo! 

Nega tun qora parda tortadi?

(Ayzek Azimovdan tarjima)

AQSHlik kinoijodkorlar tomonida ishlangan «Pinats» nomli hajviy serial bir vaqtlar g‘arbiy yarimsharda juda mashur bo‘lgan edi. Uni bolalar ham kattalar ham birdek sevib tomosha qilishgan.

o‘sha serial qahramonlaridan biri bo‘lgan kichkina qizcha, o‘zining jahli chiqib turgan opasining oldiga kelib, «nima uchun osmonning rangi moviy?» - deb so‘raydi. Opasi achchiqlanish bilan: «Chunki u yashilm emasligi uchun!»-deb javob beradi.

Bu epizodni ko‘rgan 4-sinfda o‘qiydigan qizalog‘im Robin rosa qiqirlab kulgan edi. Men vaziyatdan foydalanib uni jiddiyroq ilmiy bahsga tortmoqchi bo‘ldim:

- Qizim, nega tun qorong‘u ekanligini bilasanmi?»- deb savol berdim.

Qizim o‘ylab o‘tirmay quyidagicha javob berdi:

-  «Chunki u qizil emasligi uchun!»...

Men albatta uning murg‘ak aqli bilan shunday taqlidiy javob qaytarishini kutgan edim. Nima ham derdim. Agar qizalog‘im men bilan yuqori darajadagi ilmiy suhbatlar qurishni istamas ekan, men uni qiynamasdan, yana o‘z kitobxonlarimga yuzlanishim mumkin. Keling aziz mutolaachi, endi nima uchun tungi osmon qora rangda bo‘lishi haqida suhbatlashamiz...

Yangilаndi: 27.02.2018 13:33
 


Maqolaning 8 sahifasi, jami 16 sаhifа
Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Fizika o'qituvchisi bolalarga savol beryapti:

-1 kg temir og'irmi, yoki, 1 kg paxtami?

Bir olg'ir so'zamol bola javob qaytradi:

-Domla oyoqqa tushib ketsami, yoki, tarozida tortib ko'rsami?


Mavzuga oid boshqa materiallar

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 780
O'qilgan sahifalar soni : 3595016

Tafakkur durdonalari

Dunyo imoratlari ichida eng ulug'i - MAKTABDIR! (M Behbuduy)