Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Maqolalar Qiziqarli fizika
Maqolalar

Dinamit

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 3
Juda yomon!A'lo! 

Dinamit

Fan tarixchisi Stiven Baun shunday yozadi: «O‘t ochuvchi qurollarda va portlatish maqsadlarida qo‘llangan porox haqiqatan ham tarixda katta burilish yasagan ixtirolardan biridir. Zero u jamiyatda muayyan ijtimoiy o‘zgarishlarga asos bo‘ldi. Uning vositasida feodalizm barbod qilindi va tamomila yangicha harbiy strukturalar vujudga keldi. Shunday  bo‘lsa-da, biroq portlatish texnikasida haqiqiy tub burilish yasagan modda porox emas, balki dinamit sanaladi»

Dinamit shved kimyogari va hozirda eng nufuzli ilmiy mukofot sanaluvchi Nobel xalqaro mukofoti ta’sischisi Alfred Bernxard Nobel (1833-1896) tomonidan ixtiro qilingan.

Yangilаndi: 14.01.2016 11:17
 

Kvant fizikasining tug‘ilgan kuni

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 1
Juda yomon!A'lo! 

Kvant fizikasining tug‘ilgan kuni

14-dekabr zamonaviy va mumtoz fizika o‘rtasida aniq chegara o‘tkazilgan sana hisoblanadi. Ya'ni bu kun – kvant fizikasining tavallud kunidir. 1900 yilning 14-dekabr sanasida buyuk olmon olimi Maks Plank (1858-1947) Berlin fizika institutining navbatdagi majlisida ishtirok etdi va nutq so‘zladi. O‘sha kuni uning nutqida fizik olimlar o‘zlariga notanish so‘z bo‘lgan «kvant» so‘zini ilk bora eshitib bir-birlariga xayron qarashgandi. Shu tarzda ilm-fan uchun tamomila yangi olam – kvant dunyosi eshiklari ochilgan edi. Jahon ilmiy jamoatchiligi bu yil 14-dekabr sanasida kvant nazariyasining 115-chi yubileyni nishonlamoqda.


Plank aslida mutlaqo yangi fan sohasini barpo qilishni o‘ziga maqsad qilgan emasdi. U aslida mumtoz fizika sohasining qonunlari orqali aniq bir masalaning aniq bir xususiy holini tekshirmoqchi edi. U mutlaq qora jism deb ataluvchi faraziy qattiq jism modelini tadqiq qilgan. Bunday qora jism nazariy jihatdan qaralganda, o‘zining sovuq holatida sirtiga kelib tushayotgan barcha nurlanishlarni yutishi, qiziganda esa, o‘zidan barcha diapazonda nurlanish taratishi lozim edi. Plankkacha ham qora nurlanish nazariyasini barpo qilishga bo‘lgan urinishlar ko‘p uchragan, lekin ularning barchasi oqibatda barbod bo‘lgan edi. Qisqa to‘lqinli nurlanishlar sohasini o‘ta aniqlik bilan bayon qiluvchi formulalar (masalan Vin formulasi) uzun to‘lqinli nurlanishlar sohasiga tadbiq qilinganida nihoyatda beo‘xshov xatoliklar berardi. Va aksincha, uzun to‘lqinli nurlanishlar sohasini mufassal bayon qiluvchi formula (Reley-Jins formulasi) qisqa to‘lqinli nurlanishlar sohasi uchun umuman yaramas edi.

Yangilаndi: 14.12.2015 10:51
 

Kvant elektrodinamikasi

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 1
Juda yomon!A'lo! 

Kvant elektrodinamikasi

Tabiat hodisalarini bayon qiluvchi fizik nazariyalar ichida shubhasiz eng aniq va mukammal nazariyalardan biri bu – kvant elektrodinamikasi sanaladi. Xususan, kvant elektrodinamikasi yordamida fiziklar, fotonlar - yorug‘likni tashkil qiluvchi eng kichik birliklar ekanligini tasdiqlashga muvaffaq boʻlishdi hamda ularning zaryadlangan zarralar bilan qanday o’zaro ta’sirlashishini tasvirlab beruvchi ixcham va ajoyib matematik modelni barpo qilishdi. Ushbu modelga asoslanib esa, XX asr ikkinchi yarmi fizikasi yanada ulkan qadamlar bilan olgʻa ketdi.

Kvant elektrodinamikasining (KED) tamal toshini 1928 yilda ingliz fizigi Pol Dirak qoʻygan. Keyinchalik, 1940-yillar yakunidan boshlab mazkur nazariyani yetuk fiziklar Richard Feynman, Julian Shvinger, hamda, Sin-Itiro Tomonagalar tomonidan yanada rivojlantirildi. Kvant elektrodinamikasining asosiy mohiyati shundaki, zaryadlangan zarralar (elektronlar) o’zaro ta’sirlashib, fotonlarni yutadi yoki aksincha, chiqaradi. Fotonlar esa, o’z navbatida elektromagnit kuchlarni o’zi bilan tashib yuradi. Shunisi qiziqki, garchi mazkur fotonlar o’zaro ta’sir kuchlarini ta’minlab beruvchi vazifasini bajarsa hamki, haqiqatda esa «ko’rib» bo’lmaydi, chunki ular «virtual» zarralardir. Ularning mavjudligi esa, bilvosita bilinadi: o’zaro ta’sirlashuvchi zarrachalar, fotonlarni yutishi yoki chiqarishida, o’zining yo’nalishini, yoki tezligini o’zgartiradi. Tasavvur uchun murakkab bo’lgan bunday o’zaro ta’sirlarni esa, olim Richard Feynman ishlab chiqqan to’lqinli «Feynman diagrammalari» vositasida tushuniladi va grafik ko’rinishda ifodalanadi. Ushbu diagrammalarga ko’ra fiziklar muayyan o’zaro ta’sirlar uchun ehtimollik ko’rsatkichlarini hisoblab chiqadilar.

Yangilаndi: 06.11.2015 17:23
 

Metamateriallar

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 1
Juda yomon!A'lo! 

Metamateriallar

Hoshimjonning sehrli qalpoqchasi uchun, roman sahifalaridan real hayotga ko‘chib o‘tish imkoni paydo bo‘ldi. Bu haqida Science va Nature ilmiy jurnallaridagi duet-maqolalar xabar bermoqda.

Ko‘rinmas odam filmini ko‘pchiligimiz ko‘rganmiz. Ko‘rinmas uchar texnika va yoki dengizda kemalarni ko‘rinmas qilib qo‘yadigan vositalar borligi haqida ham hayrat aralash eshitganimiz bor. Lekin narsalarni haqiqatan ham ko‘rinmas qilib qo‘yish mumkinmi? Hozirgi zamon fizikasi uchun bu vazifa g‘oyat murakkab ishdir. Lekin qanchalik ajabtovur bo‘lmasin, buyumlarni ko‘rinmas qilib qo‘ya oladigan texnik vositalarni ishlab chiqish borasida olimlarda allaqachon muayyan yutuqlar mavjud. Xususan, hozirda jahonning yetakchi ilmiy dargohlarida, jism sirtiga kelib tushayotgan elektromagnit to‘lqinlarni, shu jumladan odam ko‘zi ko‘radigan yorug‘lik nurlarining akslanish, sinish va qaytish jarayonlarini boshqarishni ko‘zda tutuvchi usullar ustida ish olib borilmoqda. Ushbu muddao yo‘lida olimlarga eng yaqin dastyor vosita bo‘ladigan material sifatida esa fanda metamateriallar deb nomlanadigan, qator g‘ayrioddiy xossalarga ega bo‘lgan sun’iy moddalardan foydalanish ko‘zda tutilgan. Metamateriallarning eng mayda miqyosda strukturasi elektromagnit to‘lqinlarni anchayin g‘ayrioddiy usul bilan boshqarish imkonini beradi.

Yangilаndi: 10.10.2015 13:23
 


Maqolaning 7 sahifasi, jami 17 sаhifа
Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

СмешноУлыбаюсьПодмигиваю

Serjant askarlarga daraxt kestiryapti.

Bir askar norozi ohangda:

-Men oliy ma’lumotli matematikman, menga o’zimga mos ish bering...

-Yaxshi, unda sen ildiz chiqarish bilan shug’ullan!


Mavzuga oid boshqa materiallar

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 374
Kiritilgan mаqolalar soni : 762
O'qilgan sahifalar soni : 2517360

Tafakkur durdonalari

Dunyo imoratlari ichida eng ulug'i - MAKTABDIR! (M Behbuduy)