Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Maqolalar Fan tarixidan....
Maqolalar

Geron reaktiv dvigateli

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 1
Juda yomon!A'lo! 

Geron reaktiv dvigateli

Raketalar va ular bilan olib borilgan ko‘p sonli tajribalar tarixini o‘rganish ishlari eramizning ilk yuz yilligida yashab o‘tgan yunon matematigi va muhandisi Aleksandriyalik Geron shaxsiga borib taqaladi. Tarixda reaktiv dvigatelga o‘xshash ilk dvigatelni aynan u loyihalagan va amalda ishlatib ko‘rgan. Uning dvigatelida eolopil mexanizmidan foydalanilgan, lekin unda bug‘ kuchidan foydalanilgan. Geron dvigateli suvli bug‘ qozoni ustiga o‘rnashtirilgan sfera ko‘rinishida bo‘lgan. Qozon ostida olov yonishi natijasi suv qaynab bug‘ga aylangan. Bug‘ esa trubkalar orqali sferaga uzatilgan. Sferaning ikki qarama-qarshi tomonlarida uchi qayrilgan trubkalar bo‘lib, sfera ichiga kelib tushayotgan bug‘ o‘sha trubkalar orqali tashqariga chiqarilgan. Bug‘ shiddat bilan tashqariga chiqar ekan, itarish kuchi hosil qilgan va natijada sfera aylangan. Sferaning har ikki tarafida bittadan shunday trubka bo‘lgani sababli, har ikkala trubkadan bug‘ chiqib, aylanish barqarorlashgan. Geron dvigateli ishga tushgacha, avvaliga sekinroq aylangan. Chunki, uning sferasi tayanib turgan metall qismlarda ishqalanish kuchi xalaqit qilgan. Lekin, tezlik asta-sekinlik bilan ortib, bir necha daqiqada aylanish barqarorlashgan.

Yangilаndi: 07.02.2018 17:58
 

Bag‘dod batareykasi

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 2
Juda yomon!A'lo! 

Bag‘dod batareykasi

Siz va biz maishiy turmushda keng qo‘llaydigan oddiy batareykalarni 1800 yilda italyan olimi Alessandro Volta (1745-1827) kashf etgan deb hisoblanadi. Volta bir necha dona mis va rux plastinalarni ustma-ust joyladi va ularning orasiga nomakob suvi shimdirilgan mato qo‘yib chiqdi. Shu orqali u, bizlar “batareyka” deb nomlaydigan doimiy tok manbaini ixtiro qildi. Agar batareykaning pastki va ustki qismlarini elektr o‘tkazgich sim bilan ulansa, simda tok oqa boshlaydi. Biroq... ba’zi arxeologik asori-atiqalarga nazar tashlaydigan bo‘lsak, elektr batareykalari aslida Volta ixtirosidan ham ming yillar avvalroq, yaqin sharqda allaqachon mavjud bo‘lgan degan xulosaga kelish mumkin.

Yangilаndi: 26.12.2017 14:52
 

Baxshali qo‘lyozmasi

E-mail Chop etish

Baxshali qo‘lyozmasi

Baxshali qo‘lyozmasi – 1881 yilda Hindistonning shimoliy-g‘arbidan (zamonaviy Pokiston hududi) topilgan mashhur matematika ma’lumotnomasidir. Qo‘yozmaning bitilgan vaqti taxminan eramizning uchinchi asri deb baholanadi. Qo‘yozmaning katta qismi yo‘q bo‘lib ketgan va u topib olingan vaqtda, asarning atiga 70 sahifadan iborat titilib ketgan qoldiqlari mavjud bo‘lgan xolos. Baxshali qo‘yozmasi tarkibida arifmetik, algebraik va geometrik misol hamda, masalalarni yechish usullari keltirilgan. Shuningdek mazkur qo‘yozmada, kvadrat ildiz chiqarish formulasini ham uchratish mumkin.

Qo‘yozmada keltirlgan masalalardan biri quyidagicha: «Qarshimizda erkaklar, ayollar va bolalardan iborat bo‘lgan 20 kishilik guruh. Bu odamlarning hammasi birgalikda, kuniga 20 tangadan ishlab topishadi. Har bir erkak kuniga 3 tanga ishlab topadi. Har bir ayol bir yarim tanga, har bir bola esa yarim tangadan pul topadi. Bu guruhda qancha erkak, qancha ayol va bolalar borligini toping». Bu masalani yecha olasizmi? To‘g‘ri javob quyidagicha: guruhda 2 ta erkak, 5 ta ayol va 13 nafar bolalar mavjud. Yechish uchun, guruhdagi erkaklar, ayollar va bolalar sonini mos ravishda a, b, va c bilan belgilaymiz. Ushbu misol, a+b+c=20; hamda 3a+(3/2)b+(1/2)c=20 dan iborat tenglamalar sisteasiga muvofiq keladi. Keltirilgan yechim ushbu tenglama uchun yagona yechim bo‘ladi.

Yangilаndi: 27.12.2017 13:06
 

Ta'sir birligi

E-mail Chop etish

Ta'sir birligi

(Ayzek Azimovdan tarjima)

Mening «Men-Robot» nomli kitobim «Dabldey & Co» nashriyoti tomonidan qayta nashr etilganidan so‘ng, ayrim sharhlovchilar (shubhasizki, yuksak zakovat va nozik did egalari bo‘lgan insonlar) u haqida «mumtoz asar» deb maqtay boshladilar va bun menga mamnuniyat bahsh etmasdan qo‘ymasdi.

«Mumtoz» so‘zi, kundalik nutqda tez-tez quloqqa chalinadigan «a'lo darajali», «namunaviy» so‘zlari bilan o‘xshash ma'noni anglatadi. Ularning har biri, mening «Men-Robot» asarim haqidagi shaxsiy fikrim bilan mos tushadi. Lekin men o‘z kamtarinligim va noziktabiatligim evaziga, ushbu faktni tan olishga uyalaman. Hozirda ushbu gaplarni sizga aytayotganimning sababi esa, muhtaram mutolaachi, siz va mening ushbu suhbatimiz o‘ta maxfiy tarzda, yuzma-yuz bo‘layotganidir.

Albatta, «mumtoz» so‘zining yana bir boshqa ma'nosi ham bo‘lib, u menga nisbatan kamroq yoqadi. Uyg‘onish davri adiblari, qadimgi Yunoniston va Rim madaniyatiga oid asarlarni muhokama qilishda ham aynan ushbu so‘zdan foydalanganlar. Ya'nikim, «mumtoz» so‘zi nafaqat namunaviy, balki, «eski», «qadimiy» degan ma'nolarni ham anglatadi.

Nima ham derdim...«Men-Robot» kitobi ancha yillar avval dunyo yuzini ko‘rgan. Uning alohida boblari esa... mayli, bunis muhimmas. Gap shundaki, men sal-pal hafa bo‘lmoqchi bo‘ldim, chunki meni «mumtoz» asar yoza oladigan darajadagi qariya deb hisoblashgan edi. Shu sababli ham men navbatdagi hikoyani, «mumtoz» so‘zini qo‘llanishi maqtovdan ko‘ra ko‘proq haqorat ma'nosini bag‘ishlaydigan soha haqida yozishga qaror qildim.

Tushunarliki, bu shunday soha bo‘lishi kerakki, eskicha, oxori to‘kilgan nomiga ega bo‘lish, o‘z-o‘zidan, noto‘g‘ri, bugungi kunga nafasiga muvofiq kelmaydigan ma'nosini berishi kerak. Aqlli bashara hosil qilib olib, zaharhanda tirjayish orqali, zamonaviy san'at, adabiyot yoki mebel haqida mulohaza qilish mumkin. Axir zamonaviy san'at ham, adabiyot ham o‘tmishdagi buyuk ijodkorlarning buyuk asalari bilan hech bir jabhada qiyoslana olmaydi. Biroq, suhbat zamonaviy ilm-fan mavzusiga burilgan chog‘i, notiqqa shlyapasini yechib, bosh egib ta'zim qilishdan o‘zga iloj qolmaydi.

Birinchi navbatda bu fizikaga taaluqlidir. Zamonaviy fizika va mumtoz fizika mavjud. Ular orasidagi chegara ham juda aniqlik bilan belgilangan: 1900 yil. Mazkur fanda 1900 yilgacha bo‘lgan barcha narsalar mumtoz fizikaga, 1900 yildan keyingilari esa zamonaviy fizikaga ajratiladi.

Bir qarashda bunday ajratish anchayin bahsli ko‘rinadi. XX asr kishilarining noxolisligi haqidagi xulosa ham bu orada miyaga kelishi mumkin. Lekin, agar haqiqiy xolis nigoh bilan yaxshilab e'tibor qaratilsa, bunday chegara qo‘yish nihoyatda to‘g‘ri va aniq ekaniga qayta ishonch hosil qilish mumkin. Aynan 1900 yilda nazariy fizika bo‘yicha asosiy ilmiy ishlar paydo bo‘lgan edi. Bundan so‘ng esa, uning darajasidagi biror narsa uchramadi.

Yangilаndi: 14.12.2017 17:40
 


Maqolaning 3 sahifasi, jami 7 sаhifа
Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

Serjant askarlarga daraxt kestiryapti.

Bir askar norozi ohangda:

-Men oliy ma'lumotli matematikman, menga ozimga mos ish bering...

-Yaxshi, unda sen ildiz chiqarish bilan shugullan!


Mavzuga oid boshqa materiallar

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 792
O'qilgan sahifalar soni : 3291676

Tafakkur durdonalari

Dunyo imoratlari ichida eng ulug'i - MAKTABDIR! (M Behbuduy)