Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Maqolalar Fan tarixidan....
Maqolalar

Trevizo arifmetikasi

E-mail Chop etish

Trevizo arifmetikasi

XV-XVI asrlarga oid Yevropa arifmetik matnlari odatda suhbat, yoki hikoya tarzida bayon qilingan matematik masalalardan iborat boladi. Osha masalalarning aksariyati esa, savdo va oldi-sotti muomalalari bilan bogliq bolib, muayyan misollar vositasida muhim matematik usullar va goyalarni tushuntirishga uriniladi. Umuman olganda, matnli masalalar orqali matematika organish an'anasi juda qadimiy amaliyot bolib, qadimgi Misr, Xitoy va Hindistonga tegishli kohna yozma manbalarda ham, matematik masalalarni matn-hikoya korinishida bayon qilinganligini korishimiz mumkin.

Xususan, XV-asr Italiyasiga taalluqli bolgan Trevizo arifmetikasi asarini ham mohiyatan shunday matni matematik masalalar toplami va ularni yechish usullari keltirilgan izoh-qollanma deb e'tirof etish orinlidir. Ushbu asardagi masalalarning qahramonlari odatda savdo-sotiq muomalasida ishtirok etayotgan savdogar yoki xaridorlar bolib, ular sarmoyani togri taqsimlash, yoki, xaridda aldanib qolmaslik uchun qandaydir hisob-kitoblarni bajarishlari kerak boladi. Ushbu kitob italyan tilining Venetsiya lahjasida bitilgan bolib, 1478-yilda Italiya shimolidagi Trevizo shahrida bosmadan chiqqan. Shu sababli ham ushbu kitob Trevizo arifmetikasi deb ataladi.

Yangilаndi: 05.09.2018 16:26
 

Geron reaktiv dvigateli

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 1
Juda yomon!A'lo! 

Geron reaktiv dvigateli

Raketalar va ular bilan olib borilgan kop sonli tajribalar tarixini organish ishlari eramizning ilk yuz yilligida yashab otgan yunon matematigi va muhandisi Aleksandriyalik Geron shaxsiga borib taqaladi. Tarixda reaktiv dvigatelga oxshash ilk dvigatelni aynan u loyihalagan va amalda ishlatib korgan. Uning dvigatelida eolopil mexanizmidan foydalanilgan, lekin unda bug kuchidan foydalanilgan. Geron dvigateli suvli bug qozoni ustiga ornashtirilgan sfera korinishida bolgan. Qozon ostida olov yonishi natijasi suv qaynab bugga aylangan. Bug esa trubkalar orqali sferaga uzatilgan. Sferaning ikki qarama-qarshi tomonlarida uchi qayrilgan trubkalar bolib, sfera ichiga kelib tushayotgan bug osha trubkalar orqali tashqariga chiqarilgan. Bug shiddat bilan tashqariga chiqar ekan, itarish kuchi hosil qilgan va natijada sfera aylangan. Sferaning har ikki tarafida bittadan shunday trubka bolgani sababli, har ikkala trubkadan bug chiqib, aylanish barqarorlashgan. Geron dvigateli ishga tushgacha, avvaliga sekinroq aylangan. Chunki, uning sferasi tayanib turgan metall qismlarda ishqalanish kuchi xalaqit qilgan. Lekin, tezlik asta-sekinlik bilan ortib, bir necha daqiqada aylanish barqarorlashgan.

Yangilаndi: 05.09.2018 17:25
 

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 2
Juda yomon!A'lo! 

Bagdod batareykasi

Siz va biz maishiy turmushda keng qollaydigan oddiy batareykalarni 1800-yilda italyan olimi Alessandro Volta (1745-1827) kashf etgan deb hisoblanadi. Volta bir necha dona mis va rux plastinalarni ustma-ust joyladi va ularning orasiga nomakob suvi shimdirilgan mato qoyib chiqdi. Shu orqali u, bizlar batareyka deb nomlaydigan doimiy tok manbaini ixtiro qildi. Agar batareykaning pastki va ustki qismlarini elektr otkazgich sim bilan ulansa, simda tok oqa boshlaydi. Biroq... ba'zi arxeologik asori-atiqalarga nazar tashlaydigan bolsak, elektr batareykalari aslida Volta ixtirosidan ham ming yillar avvalroq, yaqin sharqda allaqachon mavjud bolgan degan xulosaga kelish mumkin.

Yangilаndi: 08.09.2018 09:01
 

E-mail Chop etish

Baxshali qolyozmasi

Baxshali qolyozmasi - 1881-yilda Hindistonning shimoliy-garbidan (zamonaviy Pokiston hududi) topilgan mashhur matematika ma'lumotnomasidir. Qoyozmaning bitilgan vaqti taxminan eramizning uchinchi asri deb baholanadi. Qoyozmaning katta qismi yoq bolib ketgan va u topib olingan vaqtda, asarning atiga 70 sahifadan iborat titilib ketgan qoldiqlari mavjud bolgan xolos. Baxshali qoyozmasi tarkibida arifmetik, algebraik va geometrik misol hamda, masalalarni yechish usullari keltirilgan. Shuningdek mazkur qoyozmada, kvadrat ildiz chiqarish formulasini ham uchratish mumkin.

Qoyozmada keltirlgan masalalardan biri quyidagicha: Qarshimizda erkaklar, ayollar va bolalardan iborat bolgan 20 kishilik guruh. Bu odamlarning hammasi birgalikda, kuniga 20 tangadan ishlab topishadi. Har bir erkak kuniga 3 tanga ishlab topadi. Har bir ayol bir yarim tanga, har bir bola esa yarim tangadan pul topadi. Bu guruhda qancha erkak, qancha ayol va bolalar borligini toping. Bu masalani yecha olasizmi? Togri javob quyidagicha: guruhda 2 ta erkak, 5 ta ayol va 13 nafar bolalar mavjud. Yechish uchun, guruhdagi erkaklar, ayollar va bolalar sonini mos ravishda a, b, va c bilan belgilaymiz. Ushbu misol, a+b+c=20; hamda 3a+(3/2)b+(1/2)c=20 dan iborat tenglamalar sisteasiga muvofiq keladi. Keltirilgan yechim ushbu tenglama uchun yagona yechim boladi.

Yangilаndi: 08.09.2018 09:11
 


Maqolaning 3 sahifasi, jami 6 sаhifа
Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

"Dohiyona" qisqartirish:

????????????????????????


Mavzuga oid boshqa materiallar

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 784
O'qilgan sahifalar soni : 3660248

Tafakkur durdonalari

Xitoydan bo'lsa ham ilm o'rganinglar.

Hadis