Boyl - Mariott qonuni

Buyuk ingliz olimi Robert Boylning tadqiqotlari Kimyo fanining yangi bosqichga ko'tarilishi va mustaqil fan sifatida shakllanishiga asos bo'lib hizmat qildi. U kimyoni alohida fan sifatida ajratib, uning muammolarini, mustaqil maqsad vazifalarini va ularni yechishning alohida, tibbiyotdagidan farq qiluvchi xususiy yo'nalishlari zarur ekanligini ko'rsatib berdi. Ko'p sondagi rang reaksiyalari hamda cho'kish reaksiyalarini tizimli ravishda tadqiq qilib borib, Boyl analitik kimyoga asos soldi. U endigina yuzaga kelib, tartiblanib borayotgan fizik-kimyo faning dastlabki qonunlaridan birini ochdi va u orqali fan tarixiga o'z nomini abadiy muhrlab qo'ydi. Robert Boyl (1627-1691) qirolich Yelizavetta zamonida yashagan omadli va o'tkir xarakterli amaldor - Korkning birinchi gertsogi Richard Boylning 14 ta farzandi orasidagi o'n uchinchisi bo'lgan. Uning otasi ko'plab yurishlarda ishtirok etib, katta miqdorda yer-mulklar va boyliklar orttirgan edi. Robert Boyl ham otasining yerlaridan biri - Irlandiyadagi Lismor Kasle hududida tug'ilgan va butun bolaligini o'sha yerda o'tkazgan. U o'z uyida, malakali murabbiylardan nihoyatda yaxshi darajada ta'lim olgan va 8 yoshida Iton universiteti talabasiga aylangan. U yerda to'rt yil ta'lim olgach, oatsining yangi yer muklaridan yana biri - Stolbridjga yo'l oladi.

Olaf Remerning kashfiyoti

Kassinining kuzatishlari. Asta-sekin  teleskop astronomning tan olingan tekshirish asbobiga  aylandi. Teleskopning o'lchamlari ortadi: Gyuygensning teleskopi  92-marta kattalashtirar edi, 1670-yili Parijda 150 marta kattalashtiradigan  teleskop  paydo  bo'ldi. Endi bu teleskopning bitta olimga tegishli emasligi, u yangi turdagi ilmiy muassasa - rasadxonaga o'rnatilgani xarakterli  edi. Lyudovik XIV ning himoyasida bo'lgan Parij rasadxonasiga Italiyadan  kelgan  astronom  Jan  Dominik Kassini (1625-1712) rahbarlik qilar edi.  Kassini  astronomiya  uchun juda ko'p ish qilgan. U Saturnning Gyuygens topgan  bitta (Titan) yo'ldoshidan  boshqa  yana  to'rtta  yo'ldoshi  borligini  topadi.  O'sha Gyuygens ochgan Saturn halqasi  Kassini  diqqat bilan  qarasa orasi ochiq ikki halqadan iborat ekan, bu oraliq  Kassini  ochiqligi  deb ataladi.  Kassini Yupiter va Saturnning o'z o'qi bo'yicha aylanishini isbotladi.  Kassinining astronomik  hisoblashlaridagi  xizmatlari  ham katta: u o'sha vaqtgacha ko'rilmagan  aniqlikda  astronomik birlik - Yerdan Quyoshgacha bo'lgan masofani  aniqladi. Kassini topgan 146 mln. km bilan haqiqiy  149,6 mln. km qiymatni va  o'sha  vaqtda  qabul  qilingan 8 mln. km ni solishtirish qiziq.

Atmosfera bosimining kashf etilishi

Havoning moddiy mavjudligi insoniyatga qadimimdan ma'lum. Eramizdan avvalgi VI-asrda yashagan yunon faylasufi Anaksimen havo barcha unsurlarning asosi deb hisoblagan. Shu bilan birga havo odam ko'zi ilg'amas qandaydir kuchga ega, xuddiki moddiyatdan holi (ushlab, hidlab yoki ko'rib bo'lmaydigan) "ruh"ga o'xshaydi deb fikr bildiradi. Qadimgi dunyo allomalari - Demokrit, Epikur va Lukretsiylar havoning modda xususiyatiga shubha qilmaganlar va ular havoning yumaloq shakldagi mayda zarralar - atomlardan tuzilgan degan ta'limotni ilgari surganlar. Bundan tashqari ular inson qalbi ham atom tabiatiga ega ekanligini, qalb atomlari favqulodda yengil va kamharakat ekanligini ta'kidlaganlar. Aristotel havoni tabiatni tashkil etuvchi asosiy to'rt unsurdan biri sifatida e'tirof etar ekan, u havoning vazni mavjudligini va bu vaznni uning o'zi ichiga havo puflangan va puflanmagan sharlarning vaznini o'lchash orqali tajribada isbotlaganini yozadi. Aristotel siyrak havoli bo'shliq (manfiy bosimli)ning so'rish xususiyatini yaxshi bilgan va bu faktdan "Tabiat bo'shliqdan qo'rqadi" degan o'zining mashhur noo'rin iborasini asoslagan. Reron esa havo mayda zarrachalardan iborat va ular kichik bo'shliqlar orqali bir biridan alohidalangan deb ta'kidlaydi. U siyrak havoli fazoda "katta bo'shliq" lar bo'lishi mumkinligini inkor etgan va buni tabiat qonunlariga zid deb tushuntirgan. Shuni ta'kidlash kerakki, ko'plab pnevmatik asboblarning dastlabki ixtirochisi aynan Reron hisoblanadi.

Arximed (mil.avv. 287-212 y.) Yunonistonning Sirakuza shahrida deyarli butun umr shu shaharda yashab o‘tgan. Uning otasi Fidiy ismli munajjim bo‘lib, shahar hokimi Gieron huzuridagi ko‘zga ko‘ringan arboblardan biri bo‘lgan. Arhimed ham ko‘plab zmondoshlari singari, Misrdagi Ptolomeylar sulolasi tomonidan asos solingan ilg‘or ilm-fan, yetuk mutafakkirlar olimlar va eng katta kutubxonalar maskani - Iskandariyada ta'lim oldi.

Iskandariyadagi ta'lim yakunlanganidan so‘ng, Arximed Sirakuzaga qaytdi va o‘z otasining hizmat vazifasini davomchisi sifatida faoliyat yuritdi.

Nazariy fan sohasida ushbu buyuk olimning mehnatlari tahsinga loyiq bo‘lgan. Arximedning asosiy ilmiy ishlari matematika va geometriya, gidrostatika, mexanika hamda fizika sohalaridagi muammolarining amaliy yechimlarga tadbiqi bo‘lgan. «Parabola kvadraturasi» asarida Arximed parabolaik segmentning maydonini hisoblash usulini batafsil bayon etdi. Shuni ta'kidlash kerakki, Arximed, integral hisoblashlar kashf etilishidan ikki ming yil avval ushbu yechimni uddalagan. «Aylana o‘lchamlari haqida» asarida esa Arximed «pi» sonini qiymatini aniqladi va uning har qanday aylana uchun o‘zgarmas qiymat ekanligini isbotladi. Biz hozirgacha butun sonlarni Arximed o‘ylab topgan usul bilan hisoblaymiz.