Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa SI bo'yicha qoidalar SIning old qoshimchalari.

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 0
Juda yomon!A'lo! 

SIning old qoshimchalari.

11-OTXK da (1960, Rezolyutsiya 12, CR 87) SI birliklarining, 1012 dan 10?12 gacha bolgan oraliqdagi onli karrali va ulushli qiymatlarining nomlari va belgilarini ifodalashda foydalanish uchun, old qoshimhchalar va ularning belgilari tartibini tasdiqladi. 10?15 va 10?18 lar uchun old qoshimchalar, 12-OTXK tomonidan (1964, Rezolyutsiya 8, CR 94); 1015 va 1018 lar uchun old qoshimchalar esa, 15-OTXK tomonidan (1975, Rezolyutsiya 10; CR 106 va Metrologia 1975, 11, 180-181); 1021 ; 1024 ; 10?21 va 10?24 lar uchun old qoshimchalar esa, 19-OTXK (1991, Rezolyutsiya 4, CR 185 va Metrologia 1992, 29, 3) tomonidan kitirilgan.

Quyidagi jadvalda, tasdiqlangan barcha old qoshimchalar royxati keltirilgan.

SI ning old qoshimchalari.

Kopaytuvchi

Nomi

Belgisi

Kopaytuvchi

Nomi

Belgisi

101

deka

da

10?1

detsi

d

102

gekto

g (h)[1]

10?2

santi

s

103

kilo

k

10?3

milli

m

106

mega

M

10?6

mikro

mk (?)[2]

109

giga

G

10?9

nano

n

1012

tera

T

10?12

piko

p

1015

peta

P

10?15

femto

f

1018

eksa

E

10?18

atto

a

1021

zeta

Z

10?21

zepto

z

1024

yotta

Y

10?24

yokto

y

Old qoshimchalarni, matnda qollanilayotgan birlikning turidan qatiy nazar, u bilan ifodalanayotgan birlik yoki, uning belgisi bilan birga, oraliq joy qoldirmasdan, tik shrift bilan yozish kerak. Deka (da), gekto (g) va kilo (k) old qoshimchalari istisno qilingan ravishda, karrali qiymatlarni ifodalovchi barcha old qoshimchalarning belgilari bosh harflar bilan yoziladi; ulushli qiymatni ifodalovchi barcha old qoshimchalarning nomlari esa, doimo kichik harflar bilan yoziladi. Soz boshida kelgan holatdan boshqa barcha holatlarda, barcha old qoshimchalarning nomlari kichik harflar bilan yoziladi.

Birlik belgisi bilan old qoshimcha belgisini birlashtirish orqali hosil qilingan belgilar guruhi, (tegishli belgining karrali, yoki, ulushli shaklini ozida namoyon qilivchi) ozaro ajralmas bolgan yangi belgi turini tashkil qiladi va bunday belgini, musbat va manfiy darajalarga kotarish, yoki, boshqa belgilar bilan, tarkibiy birliklarning belgilari tarzida ozaro birlashtirib qollash mumkin boladi.

Misollar: 2.3 sm3 = 2.3 (sm)3 = 2.3 (102 m)3 = 2.3 106 m3 ;

1 sm1 = 1 (sm)1 = 1 (102 m)1 = 102 m1 = 100 m?1 ;

1 V/sm = (1 V)/(102 m) = 102 V/m = 100 V/m ;

5000 mks?1 = 5000 (mks)?1 = 5000 (10?6 s)?1 = 5109 s?1 ;

Huddi shuningdek, old qoshimchalarning nomlari ham, nazarda tutilayotgan birlik nomi bilan birgalikda qoshib yoziladi va ular ozaro ajralmasdirlar. Yani, masalan, millimetr, mikropaskal va meganyuton kabilar alohida soz tarzida emas, aynan bitta soz shaklida ifodalanadi.

Old qoshimchalarning belgilaridan foydalanishda, ikki yoki undan ortiq old qoshimchaning belgisini ozaro birlashtib ishlatish mumkin emas. Bu qoida shuningdek, old qoshimchalaring nomlariga ham taaluqlidir.

Old qoshimchalarning belgilari yakka holda qollanishi, yoki, bir (1 raqami) birligiga nisbatan ishlatilishi mumkin emas. Huddi shuningdek, old qoshimchalrning nomlari ham bir birligiga va 1 soniga nisbatan qollanilishi mumkin emas.

Old qoshimchalar va ularning belgilari, SI tarkibiga kirmaydigan (5-bolibga qarang) birliklarning aksari bilan birga qollaniladi, biroq, ular hech qachob vaqt olchov birliklari: daqiqa, daq; soat, soat; soniya, s; kun; k lar bilan birgalikda ishlatilmaydi. Biroq, astronom olimlar, juda kichik burchaklarni olchash va ifodalash uchun, millisekund[1], mas; va mikroekund, mkas birliklarini qollashadi.


[1] Ozbek tilida, vaqt birligi nazarda tutilayotganida soniya tarzida, burchak va yoy olchami birligi nazarda tutilayotganida esa, sekund tarzida ifodalansa, adashmovchlik va ikkiyoqlamalik oldi olingan bolar edi (izoh-tarjimondan).


[1] Karrali qiymatni ifodalovchi old qoshimchalarning belgilari ichida gekto ning belgisi, ozbek tilida (g) va xalqaro (h) tariqasida ozaro farqalanadi

[2] Ulushli qiymatni ifodalovchi old qoshimchalarning belgilari ichida mikro ning belgisi, ozbek tilida (mk) va xalqaro (?) tariqasida ozaro farqalanadi.

Yangilаndi: 29.09.2014 03:30  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:
Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Kimyo o'qituvchisi Boltavoyga savol beryapti:

-Boltaviy, doskada qaysi moddaning formulasi yozilgan?

Boltavoy vaziyatdan chiqmoqchi bo'lib:

-Domla, shu tilimni uchida turibdiyu, aytolmayapman-da!

Shunda domla rangi oqarib, titroq ovoz bilan:

-Tez tupurib tashla! Axir bu zaharli kislota-ku!!!


Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 374
Kiritilgan mаqolalar soni : 766
O'qilgan sahifalar soni : 2645600

Tafakkur durdonalari

Farzandlarimiz bizdan ko'ra kuchli, aqlli va baxtli bo'lishlari shart...

I. Karimov