Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish

Ajoyib kvadratlar

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 8
Juda yomon!A'lo! 

Ajoyib kvadratlar

Afsonalarg kora, ajoyib kvadratlar oyinini qadimgi Xitoyda oylab topishgan ekan. Ushbu goyat qiziq matematik oying bagishlangan ilk qolyozm ma'lumotlar esa, eramizdan avvalgi 2200-yillarg taalluqli bolib, Imperator Yu zamonasidagi shunday kvadratlar haqid soz yuritadi. Ajoyib kvadrat N2 sondagi kataklardan iborat bolib, kataklarning har biriga, boshqasida takrorlanmaydigan butun sonlar yozilgan. Sonlarning kataklarda joylashuv tartibi shunday bolishi kerakki, ularni istalgan yonalishda - xoh gorizontal, xoh vertikal v xoh diagonal yonalishda qoshib chiqilsa, barch taraflarda yigindi bir xil chiqishi kerak.

Agar, ajoyib kvadratdagi barch butun sonlar toplami 1 dan N2 gach bolgan ketma-ketlik qatorini tashkil qilsa, unda, ushbu ajoyib kvadratni N-tartibli kvadrat deyiladi. Bunday kvadratdagi hamm yonalishd bir xil chiqadigan yigindini es sehrli son deyiladi v u konstant boladi. Mazkur sehrli son istalgan ajoyib kvadrat uchun doimo N(N2+1) g teng boladi. Uygonish davri musavviri bolmish Albrext Dyurer 1514-yild ushbu ajoyib kvadratni tuzib, ommag namoyish qilgan edi. Uning olchami 44 korinishda.

E'tibor bersangiz, eng quyi qatordagi ikkinchi v uchinchi kataklardagi (ikkit markaziy katakdagi) sonlar ozaro ulab yozilsa 1514 raqami hosil boladi. Ya'ni, musavvir shu tariqa, ushbu ajoyib kvadratning hosil qilingan yilini ham kvadratning ozig mohirona tarzda muhrlab qoygan. Albrext Dyurerning ushbu ajoyib kvadratida barcha satrlarning ham diagonal, ham gorizontal va ham vertikal yonalishlar boyicha yigindisi 34 ga teng chiqadi. Boz ustiga, ushbu ajoyib kvadratning eng chetki, ya'ni, burchaklardagi kataklarida joylashgan tortt sonning yigindisi ham 34 ga teng chiqishidan tashqari, markazdagi kichik kvadratdagi tortta katakdagi sonlar yigindisi ham 34 g teng chiqadi!

Ushbu singari ajoyib kvadratlarni chuqur tadqiq qilgan yetuk matematik Bernar Frenikl de Bessi bolib, u 1602-1675 yillar orasida Fransiyad yashab otgan. De Bessi tortinchi tartibli ajoyib kvadratlarning bolishi mumkin bolgan barcha variantlarini aniqlagan va ularning yechimlarini korsatgan. Tortinchi tartibli ajoyib kvadratlarning jami soni 880 tani tashkil qiladi va ularning barchasi, de Bessining olimidan song chop etilgan kitobi - Ajoyib kvadratlar vaa jadvallar haqida nomli asarid keltirib otilgan. De Bessi haqli ravishda, bugungi kunda ham ajoyib kvadratlar qiroli hisoblanadi.

Odamzot 33 olchamdagi eng sodda ajoyib kvadratlarni oylab topganidan beri ancha muddat otdi. Qizigi shundaki, 33 olchamdagi eng sodd ajoyib kvadratlar, bir qarashda bir-biri bilan umuman aloqada bolmagan, mutlaqo ozaro yot sivilizatsiyalarda ham qadimdan ma'lum bolgan. Xususan, shunday ajoyib kvadratlar Mayya hindularida ham, Afrikadagi Xasus qabilasid ham, Janubiy-Sharqiy osiyo changalzorlarida yashagan xalqlarda ham bolgan. Hozirda matematiklar yuqori olchamlikdagi fazoviy jismlar sirtidagi ajoyib kvadratlarning xossalarini organishmoqda. Xususan, tort olchamli giperkub boylab, barch yonalishlarda teng yigindi keltirib chiqaruvchi ajoyib kvadratlar organilmoqda.

Rasmda: Barselonadagi nasroniylar ibodatxonasid 44 olchamdagi ajoyib kvadrat tasviri tushirilgan bolib, u barch yonalishlar boyich yigindid 33 raqamini beradi. Ularning e'tiqodig kora, ushbu raqam Iso Masiyhning samog kotarilgan paytidagi yoshini ifodalar emish. Lekin, ushbu kvadratni asl ajoyib kvadrat deyish ham togri emas. Chunki, bund shart bajarilmayapti. Ya'ni, kvadrat ichidagi kataklard ba'zi sonlar takrorlanmoqda.

Ajoyib kvadratlar haqida gap ketgand Jon Xendrik tuzgan eng murakkab va shu bilan birg eng mukammal ajoyib kombinatsion kvadratni ham esga olib o'tish shart. Jon Xendrik ajoyib kvadrati 9-tartibli ajoyib kvadrat bo'lib, und 1 dan 81 gacha bo'lgan sonlar ishtirok etadi. Unda hamma yo'nalishlar yig'indi bo'yicha 369 raqamig teng bo'lib chiqadi. Shu bilan birga, ushbu kvadrat ichid yana ucht boshqa ajoyib kvadratlar ham shunday mohirona joylanganki, ularning o'zida ham 287, 205 v 123 sonlari chiqadi. Ushbu ichki ajoyib kvadratlar moviy, sariq va qizil ranglar bilan alohida yaqqol ko'rsatilgan. Qizil rangli, ya'ni 3-tartibli markaziy ichki ajoyib kvadrat 45 ga burilgan holda tasvirlangan.

Umuman olganda, agar ajoyib kvadratlar mavzusiga qiziqsangiz ushbu saytdan yanada ko'proq ma'lumot olishngiz mumkin (sayt ingliz tilida): http://www.magic-squares.net/magic_squares_index.htm


Bizni ijtimoiy tarmoqlard ham kuzatib boring:

Feysbukda: https://www.facebook.com/Orbita.Uz/

Tvitterda: @OrbitaUz

Google+ : https://plus.google.com/104225891102513041205/posts/

Telegramdagi kanalimiz: https://telegram.me/OrbitaUz

Yangilаndi: 25.08.2018 13:31  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

Serjant askarlarga daraxt kestiryapti.

Bir askar norozi ohangda:

-Men oliy ma'lumotli matematikman, menga ozimga mos ish bering...

-Yaxshi, unda sen ildiz chiqarish bilan shugullan!


Mavzuga oid boshqa materiallar

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 780
O'qilgan sahifalar soni : 3595028

Tafakkur durdonalari

Dunyo imoratlari ichida eng ulug'i - MAKTABDIR! (M Behbuduy)