Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa SI ning asosiy birliklari Oqsoqol pensiyaga chiqmoqda: kilogrammning yangi etaloni.

Oqsoqol pensiyaga chiqmoqda: kilogrammning yangi etaloni.

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 7
Juda yomon!A'lo! 

Oqsoqol pensiyaga chiqmoqda: kilogrammning yangi etaloni.

Rasmda - kilogrammning ikkita etaloni namoyish qilingan.

Chap tarafdagi etalon - havosi sorib olingan ikki qavat shisha qopqoq ostidagi yarqiroq metall silindr - platina-iridiy qotishmasidan tayyorlangan bolib, u xalqaro etalon sifatida olis -1879 yilda tasdiqlangan. U hozirda ham butun dunyo boylab barcha turdagi massa, ogirlik va vazn olchovlari uchun boshlangich etalon bolib xizmat qilmoqda. Mazkur etalon Parij yaqinidagi olchov va Tarozilar Xalqaro Idorasining maxsus binosida, kuchli nazorat ostida saqlanadi.

Ong tarafdagi rasmda, shisha idish ichidagi ota silliq yarqiroq metall sfera esa - kilogramm uchun tayyorlanayotgan yangi etalon bolib, uni 1789-yildan beri xizmat qilib kelayotgan osha silindr etalonning orniga joriy qilinishi kutilmoqda. Mazkur sfera ota yuqori soflikka ega bolgan kremniy-28 izotopidan tayyorlangan bolib, sirti ultrasilliq holatga keltirilgan. Rejaga kora, OTXQning 2018-yilga moljallangan ilmiy tekshiruv tajriba-sinov amaliyotlarida, Plank doimiysining qiymatini, hamda, xalqaro kilogramm etalonini aynan shu kremniy sfera vositasida qayta korib chiqish maqsad qilingan. Tajriba-sinov amaliyotlari yakuniga kora, agar hammasi oylanganidek bolib chiqsa, biz bilgan osha qariya silindr etalon vanihoyat oz sharafli xizmatiga munosib pensiyaga chiqishi kutilmoqda.

Xosh, bunga nima sabab bolyapti dersiz? Sababi biroz murakkab. Keling qisqacha tushuntirishga urinib koramiz:

Xabaringiz bolsa, xalqaro kelishuvlar asosida, fizik kattaliklarning olchov birliklari borasida bugungi kunda butun dunyoda Xalqaro Birliklar Tizimi - SI joriy qilingan. Ushbu birliklar tizimi aslida 1875-yildan qabul qilingan edi va otgan yillar mobaynida, uning tarkibida 7 ta asosiy birliklar qabul qilingan va boshqa har qanday birliklar, ushbu 7 xil birlikning ozaro nisbatlaridan keltirib chiqarilishi belgilab olingan. SIning asosiy birliklari quyidagilardir: metr, kilogramm, kandela, amper, mol, soniya, hamda, kelvin birliklaridir. Ushbu birliklar ichida kilogrammdan boshqa barchasining ilmiy asoslari va etalon bazalari, ilm-fanning songgi yutuqlari asosida bir necha martadan qayta korib chiqilgan va ularning ta'riflari yangilangan. Chunonchi, soniya, metr va mol singari birliklar tabiatdagi ozgarmas doimiylarga (konstantalarga) boglab qayta ta'riflangan edi. Bunda, muayyan olchov birligining ilmiy asosi biror bir jismga emas, balki, Koinotdagi mavjud ozgarmas doimiylarga boglanishi eng asosiy iddaodir. Biroq, ushbu yetti ogayni birliklar ichida faqat kilogramm osha olis 1879-yildan buyon hech bir ozgarishsiz qolmoqda va uning na ilmiy asosi, na etaloni va na ta'rifi qayta korib chiqilgan emas. Shunga kora, kilogramm etaloni oddiy fizik jism bolgan yagona birlik sifatida qolishi metrologiya va standartlashtirish borasidagi ilmiy taraqqiyotga aslo mos kelmaydi. Gap shunchaki ilm-fandagi zamonaviy tendensiyalardan oqsoqol kilogrammning ortda qolayotganida emas. Balki, bu orinda jiddiy e'tibor qaratish kerak bolgan muhim bir metrologik muammo ham yuzaga chiqqan.

Gap shundaki, kilogramm etaloni qabul qilingan osha 1879-yildan buyon otgan bir asrdan ziyod vaqt mobaynida, ushbu etalon buyum, ya'ni, diametri va balandligi 39,17 mm bolgan platina-iridiy qotishmasidan tayyorlangan silindr 30 mikrogramm atrofida vazn yoqotgan. Bunda hech qanday yaxshilik alomati yoq. Aynan shu sababli ham, Xalqaro Birliklar Tizimining etalon bazasi va ilmiy asoslari uchun javobgar olimlar, kilogramm uchun ham inson qoli bilan yasalgan buyumdan etalon sifatida foydalanish amaliyotidan voz kechib, massa birligini ham tabiatdagi fundamental doimiylarga asosan qayta aniqlash va ta'riflashni maqsad qilgan. Bu maqsad uchun esa, tabiatdagi ozgarmas doimiy konstantalardan Plank doimiysi juda mos keladi. Albatta, oTXQ rejasiga kora, kremniy-28 izotopidan tayyorlangan sfera asosida, avvaliga Plank doimiysining qiymatini ham imkon qadar katta aniqlikda belgilash zarur boladi.

Plank doimiysini imkon qadar katta aniqlikda belgilashning usullaridan biri Avogadro sonini aniqlash bolib, ushbu kattalikni topish uchun, biror bir modda namunasidagi atomlar sonini sanab chiqish kerak boladi. Bizning misolimizda, kilogramm etalonini aniqlash uchun shunday namuna modda sifatida aynan kremniy-28 dan tayyorlangan ultrasilliq va ota sof strukturali sfera tayyorlangan. Avogadro sonini qiymati aniq bolishi uchun esa, namuna modda imkon qadar bir jinsli, ya'ni, aynan bitta element atomlaridan tashkil topgan bolishi lozim. Shu sababli ham, ilmiy guruh 2010-yil boshidan boshlab, aynan shu maqsad yolida 28Si nuklidi monokristallini ostirib kelishmoqda va uning asosida biz yuqoridagi rasmda korsatgan ideal ultrasilliq yuzali va ota atomar sof strukturali sferani tayyorlashmoqda.

Xabarlarga qaraganda, ayni kunlarda maxsus laboratoriyada ushbu ideal ultrasilliq va ota sof strukturali 28Si sferasi deyarli tayyor bolgan. Uning tarkibiy sofligini tekshirish maqsadida otkazilgan neytron-faollashtiruvchi tahlil natijalarining korsatishicha, tayyorlangan sfera haqiqatan ham tarkiban ota sof tuzilishga ega ekan. Ushbu sfera tarkibidagi kremniy-28 izotopiga aralashma holida mavjud bolgan eng asosiy element bu mis bolib, uning namuna tarkibidagi ulushi har bir gramm kremniyga 70 nanogramm mis nisbatida togri kelar ekan. Bu degani, har bir dona mis atomiga uch milliard dona kremniy atomlari togri keladi deganidir. Namunada shuningdek misdan tashqari, juda oz miqdorlarda xrom, nikel, kobalt, galliy, mishyak, brom, lantan, volfram va oltin ham aniqlandi. Lekin, ushbu elementlarning namunadagi umumiy ulushi juda-juda oz miqdorda, favqulodda kichik olchamda bolib, ularning mavjudligini ota aniq radioaktiv tahlildan boshqa usul orqali bilishning iloji yoq. Shu sababli ham, mazkur elementlar aralashmalarini yoq darajada desa ham boladi. Umuman olganda esa, tayyorlangan kremniy monokristali tarkiban sofligi shu darajada tozaki, agar u haqiqatan ham, ideal monokristall bolib, ya'ni, 100% kremniy atomidan iborat bolganida, hozirgi mavjud namunadan atiga 0,7 mikrogrammga farq qilardi xolos. Bu esa, tayyorlangan ushbu monokristall ultrasilliq ota sof kremniy sferasi - Avogadro soni, Plank doimiysi va kilogramm etalonini qayta korib chiqish uchun yetarli darajada soflikka ega degan xulosa chiqarishga asos bolmoqda. Demak, olimlar yaqin orada Plank doimiysining ota aniqlikdagi yangi qiymatini va unga asosan esa, kilogrammning yangi etaloni va ta'rifini bizga taqdim etishadi. Bu bilan esa, Xalqaro Birliklar Tizimi birliklari moddiy jism-buyumlarga asoslangan etalonlarda uzil-kesil qutuladi va barcha asosiy birliklarning Koinotda mavjud tabiiy ozgarmas doimiy konstantalarga boglangan yangi talqinlarini mukammal mantiqiy yakuniga yetkazadi.


Bizni ijtimoiy tarmoqlarda ham kuzatib boring:

Feysbukda: https://www.facebook.com/Orbita.Uz/

Tvitterda: @OrbitaUz

Google+ : https://plus.google.com/104225891102513041205/posts/

Telegramdagi kanalimiz: https://telegram.me/OrbitaUz

Yangilаndi: 25.08.2018 15:30  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Mendeleev ham, o'z xotiniga, birinchi o'rinda xotin emas, balki aynan Vodorod turishi kerakligini juda uzoq tushuntirishga majbur bo'lgan...



Tafakkur durdonalari

Dunyo imoratlari ichida eng ulug'i - MAKTABDIR! (M Behbuduy)