Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Astronomiya Apollon loyihasi

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 6
Juda yomon!A'lo! 

Apollon loyihasi

1961-yil 12-aprelda ilk marta inson koinotga parvoz qildi. Bu rus yigiti Yuriy Gagarin edi. Ushbu buyuk tarixiy hodisa, SSSR koinotni ozlashtirishda AQSHdan ancha ilgarilab ketganligidan dalolat berardi. Sovuq urush holatida ikki qarama-qarshi siyosiy qutblar, hamma soha qatori koinotga parvozlar borasida ham ozaro kuchli raqobatlashar edi. SSSRning kosmik parvozlar yuzasidan qolga kiritgan ilk ulkan muvaffaqiyati, AQSH hukumatini ham otni qamchilashga majbur qildi.

Gagarinning parvozidan atiga bir oy otib AQSH ham koinotga odam uchirishga urinib kordi. AQSHlik birinchi fazogir Alan Sheppard Fridom-7kosmik kemasida koinotga parvoz qildi. Biroq, NASA raketalarining imkoniyatlari Sheppardni faqat suborbital parvozga olib chiqa olgan xolos. Bu AQSHning kosmik poygada SSSR oldidagi yana bir alamli maglubiyati boldi. AQSH haqiqiy kosmik parvozni amalga oshirishi uchun yana bir yil vaqt ketdi va 1962-yil fevralidagina fazogir Jon Glen haqiqatan ham orbital parvozni amalga oshirishga muvaffaq boldi.

Shunga qaramay, kosmik poyga allaqachon SSSRga boy berib bolingandi va AQSH har qancha urinmasin, baribir kosmosga uchgan ilk odam bu - SSSR fuqarosi ekanligicha qolaverardi. Bu faktni istisno etishga AQSH hukumatining hech qanday imkoni qolmagandi.

Endi AQSH rahbariyati barcha e'tiborni Oy poygasiga qaratishga majbur boldi. Ularning maqsadi, nima qilib bolsa-da, Oyga qadam ilk inson bu - AQSH fuqarosi bolishiga erishish va shu orqali, koinotga parvozlar borasida SSSR oldidagi hisobni tenglashtirib olishdan iborat bolgan. Natijada, Jon Glenning muvaffaqiyatli parvozidan bir oy muddat otib-otmay, prezident Jon Kennedi joriy on yillik oxirigacha AQSHlik odamni Oyga qondirishga va'da berib yubordi.

Vaqt otib borardi. Prezident va'da qilgan muddat tugashiga atiga bir necha oy qolganda, aniqrog'i, 1969-yilning 21-iyul sanasida vanihoyat NASA Oyga muvaffaqiyatli parvozni uddalay oldi. Apollon-11ning parvozi Jon Kennedining xalq oldida yuzi yorug bolishiga va AQSHning Oy poygasida SSSRni yutib chiqishiga xizmat qildi.

Apollon-11 ning qonishi va Nil Arsmtronning Oyga qadam bosishi videosi:

AQSH osha 60-yillarda Oyga parvoz qilish uchun jami 6 marta ekspeditsiya uyishtirgani. Hatto hozirgi zamon iqtisodiyoti nuqtai nazaridan qaraganda ham, NASAning osha 6 marta oyga parvozi koz korib quloq eshitmagan favqulodda ulkan xarajatlarga sabab bolgan. osha paytda, ya'ni, 1969-1972 yillar orasida Oyga qilingan jami 6 marta parvozning har biriga qariyb 18 milliard dollardan mablag sarflangan.

Garchi, ushbu parvozlarning har biri AQSH byudjetiga nihoyatda qimmatga tushgan bolsa-da, ular tufayli odamzot boshqariladigan kosmik parvozlar boyicha nihoyatda muhim bilim va konikmalarni ozlashtirdi. Oyga parvoz loyihalari esa, AQSH ilm-fani va texnologiyalar sohasida rivojlanish uchun juda katta turtki berdi va yangidan-yangi texnologik innovatsiyalarning ochilishiga xizmat qildi. Natijada, AQSH ozining ham texnologik va ham kosmik ilgorligini mustahkamlab oldi va bu sohalarda SSSRdan ozib keta boshladi. AQSHning mazkur yetakchiligi oxir oqibatda, sovuq urushning yakunigacha saqlanib qoldi va mamlakat haqli ravishda, jahondagi eng ilgor texnologik mamlakatga aylandi.

Apollon loyihasi erkaklarga xos mardlikni gavdalantiruvchi qadimgi yunon ma'budi Apollon sharafiga shunday nomlangan bolib, haqiqatan ham loyiha maqsadiga mos nom bolgan. Apollon ekspeditsiyalari - Oyni aylanib uchishdan keyin uning sirtiga qonish amalga oshirish va ma'lum muddatdan keyin yana Oydan uchib Yerga qaytishdan iborat bolgan. Apollon ekspeditsiyalari - tarixda ilk bora odamzotning Yer atrofi quyi orbital fazosini tark etib, Yerdan boshqa osmon jismlari orbitasiga chiqib borgan va qadam qoyishini ta'minlagan tarixiy ekspeditsiyalar bolib, hozirgacha ham ularning muvaffaqiyatini boshqa biror-bir boshqa loyiha takrorlay olgani yoq. Apollon ekipajlari Oyga parvoz mobaynida tovush tezligidan ham 32 marta tezroq parvoz bilan deyarli million kilometr masofani uchib otishgan. Apollon loyihasi doirasidagi songgi parvoz 1972-yilning dekabrida amalga oshirilgan bolib, unda Apollon-17 ekipaji Oyga uchib qaytgan. oshandan buyon mana deyarli yarim asr otibdiki, biror bir odam Yerdan bunchalik uzoqqa parvoz qilmadi.

Oyga qo'nish jarayoni

Jon Kennedining Oyga parvoz haqidagi va'dasi chindan ham balandparvoz va'da edi (sozning hamma ma'nolarida). Apollon loyihasi va uning raketalari haliNil Armstrong Oyga parvoz vaqtidakonstruktorlik chizmalarida loyihalanar ekan, NASA dastavval boshqa loyihalar asosida parvozga tayyorgarlik korib borgan. Xususan, Merkuriy loyihasi asosida NASA fazogirlarni orbitaga chiqarish va ularni yana muvaffaqiyatli ravishda Yerga qondirish amaliyotini ozlashtirdi. Keyinroq, yanada takomillashgan boshqa kosmik loyiha - Jemini ishga tushirildi. Jemini loyihasi doirasida orbitaga fazogirlar tomonidan boshqariladigan raketalar uchirildi. Jemini loyihasi asosida, olimlar odamzotning, aniqrogi, chiniqqan fazogirning koinotda qanchalik uzoq muddat bola olishini va qanday manyovrlarni amalga oshirish lozimligini bilib olishdi. Parvozlarning birida fazogirlar ikki hafta davomida orbitada bolishdi. Yana bir parvozda esa, NASA fazogirlarning ochiq koinotga chiqishini tajriba qilib kordi. Shu asnoda, fazogirlarning skafandrlari, orbitada ishlatiladigan asbob-uskunalarning texnik imkoniyatlari va koinotda fazogir tanasiga tushadigan jismoniy zoriqish yuklamalari aniqlab olindi. Jemini loyihasining songgi bosqichida, fazogirlar, jumladan, bolajak astronavt Nil Armstrong koinot kemasini boshqarish va manyovr qilish konikmalarini shakllantirish bilan mashgul bolishdi. Xususan, astronavtlar Ajena uchuvchisiz kosmik apparati bilan koinotda tutashuvni amalga oshirish manyovrini mashq qilishgan. Bu paytga kelib, Oy ekspeditsiyasida eng asosiy ahamiyatga ega narsa bu kosmik manyovrlarni togri bajarish ekani va ekipaj hayot-mamoti shunga bogliq ekanini hamma yaxshi bilib oldi.

Apollon loyihasi hali tayyorgarlik bosqichida bolgan vaqtda, NASA avvaliga Oyga uchuvchisiz kosmik apparat qondirib, u orqali Apollon qonishi uchun joy tayyorlashga kirishdi. 1964-yilda shunday apparatlardan birinchisi - Reynjer Oyga parvoz qildi. Lekin u qonish manyovrini togri bajara olmadi va Oy sirtiga zarb bilan urilish natijasida pachoqlanib ketdi. Keyingi 5 ta Oy orbital apparatlari Oy sirti landshaftini sinchiklab organishdi va astronavtlarning qonishi uchun eng maqbul joyni tanlash ishlari bilan shugullanishdi. Ulardan keyin esa Surveyer nomli kosmik apparatlardan 7 tasi 1966-1968 yillar orasida Oyga parvoz qildi va Oy sirtiga qonishni amalga oshirdi. Shuni ham ta'kidlab otish zarurki, ushbu bosqichda ham hali beri AQSH SSSRda orqada qolayotgan edi. Chunonchi, NASAning uchuvchisiz Oy apparatlari yumshoq qonishni uddalay olmay Oyga aganab pachoqlanib yurgan bir paytda, ya'ni, 60-yillar ortasida, SSSRning uchuvchisiz Oy apparatlari, xususan, Lunaxodlari allaqachon Oy sirtida bemalol harakatlanib, tadqiqotlar olib borardi. SSSRning Oyga muvaffaqiyatli qongan ilk kosmik apparati Luna-9 bolib, u Srveyerlardan bir necha oy oldin Oyga yumshoq qonishni uddalagan edi. Biroq, keyinchalik negadir sovet kosmik dasturlari Oyga bolgan qiziqishni susaytirib yuborishdi va bu sohaga unchalik ham katta e'tibor qaratishmadi. Aksincha, Sureveyerlar parvozidan boshlab, Oy poygasida yetakchilik ulogini AQSH ilib ketdi.

Apollon loyihasi doirasida jami bolib 12 nafar astronavt Oyga qonib, uning sirtida sayr qilib, yana ona Yerga qaytishga muvaffaq bolishgan. Ulardan eng songisi 1972-yilda astronavt Yudjin Sernan bolib, Oydan Yerga uchish oldidan Biz qanday kelgan bolsak, shunday ketyapmiz va Xudo xohlasa, biz butun insoniyat uchun umid va tinchlik bilan qaytamiz - deya xitob qilgan edi.

Oxirgi marta Oyga parvoz qilingandan buyon mana deyarli yarim asr vaqt otdi. Shunga qaramay, Oyga parvozning haqiqatan ham bolganiga shubha bilan qaraydiganlar, hamda, ushbu parvozning haqiqat ekaniga chin ixlos bilan ishonadiganlar orasida bahs-munozaralar tingani yoq. Kopchilik AQSHliklarning Oyga parvozi haqidagi gaplari uydirmadan boshqa narsa emas deb hisoblaydi. Parvoz va Oy sirtida yurish sahnalari esa studiyada sahnalashtirilgan va tasvirga tushirilgan deb ta'kidlashadi ular. Bunday fikr tarafdorlarining ozlariga bolgan ishonchlarini ortishiga sabab bolgan voqealardan biri 2002-yilda sodir bolgan edi. oshanda, Oyga parvozlar aslida uydirma ekaniga ishonuvchilardan biri Bart Stebl ismli odam Apollon-11 astronavti Bazz Oldringa Oyga haqiqatan ham rost bilan parvoz qilinganini Injil bilan qasam ichib isbotlashini taklif etganida, u qasam ichishdan bosh tortgan. Voqea Oldrin Steblning jagiga musht tushirishi bilan yakunlangan:

Oyga parvozning uydirma ekanini ta'kidlovchilar mahkam ushlab olgan va kop rokach qiladigan yana bir narsa esa, nima sababdan hali ham yana Oyga uchilmayotganligi haqidagi savoldir. Tabiiyki, Oyga parvozning juda qimmatligi va hatto AQSHdek qudratli mamlakat byudjeti ham hozirda Oyga parvozni moliyalashtirishga ojizligi haqidagi tushuntirishlar bilan esa ularni ishontirib bolmaydi. Axir, bundan 50-yil avval naq 6 marta Oyga parvozni moliyalashtirishga qurbi yetgan iqtisodiyot, nahotki bugungi rivojlanish darajasi bilan ham biror marta Oyga uchishni tashkillay olmasa?!

Oyga parvozning haqiqat ekanini yoqlovchi tarafdorlari esa, Apollon ekipajlari tomonidan Oy sirtida qoldirilgan kozgularni dalil qilib korsatishadi. Ushbu kozgular Oydan Yergacha bolgan masofani qisqarib-uzoqlashib turishini olchash uchun xizmat qiladi va ular Texas va Fransiyadagi rasadxonalardan yuborilgan lazer impulslarini Yerga akslantirish vazifasini bajaradi. 2009-yilda uchirilgan yangi Oy orbital stansiyasi esa, Apollon-17 va uning ekipaji tomonidan Oy sirtiga ornatilgan AQSH bayrogini tasvirga tushirishgan edi.

Xullas, bu boradagi bahslar hali beri tinadiganga oxshamayapti...


Bizni ijtimoiy tarmoqlarda ham kuzatib boring:

Feysbukda: https://www.facebook.com/Orbita.Uz/

Tvitterda: @OrbitaUz

Google+ : https://plus.google.com/104225891102513041205/posts/

Telegramdagi kanalimiz: https://telegram.me/OrbitaUz

Yangilаndi: 27.08.2018 09:22  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Bildirilgan fikrlar   

 
0 #1 SavolZuhriddinok 2017-12-08 20:19
Ruslardan ham oyga parvozlar bo‘lgan-a? Unda necha marta?
Iqtibos
 

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Tram-tramiston kimyo lug'ati;

Ekstarktor - sobiq traktor;

Polimer - uy polini o'lchash asbobi;

Xlorofill - xlorparast kimsa



Tafakkur durdonalari

Dunyoda ilmdan o'zga najot yo'q va bo'lmagay! (Imom Buxoriy)