Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Fizika Tribolyuminessensiya

Tribolyuminessensiya

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 5
Juda yomon!A'lo! 

Tribolyuminessensiya

Tasavvur qiling, siz haqiqiy Amerika vestern muhitiga tushib qoldingiz. Aytaylik, Yuta shtatida yashovchi hindu qabilalaridan birining sardori bilan, odam boyi keluvchi kaktuslar osib yotgan choldan kvarts qidirmoqdasiz. Kvarts kristallarini birqanchasini yigib olib, ularni bizon terisidan tikilgan maxsus shaqildoq ritual marjonga joylaysiz va qabila yeriga qaytib, maxsus diniy marosimda ishtirok etasiz. Qabila sardori maxsus raqs va harakatlar vositasida goyoki, olib ketgan insonlarning ruhini chaqirmoqchi boladi. Tun oqib, atrof qop-qorongu bolgani uchun, siz boya sahrodan yigib kelgan kvarts bolaklari solingan shaqildoqni shaqillatib ritual harakatlarni bajarayotgan shaman qolidan qandaydir sirli yogdular, chaqnashlar bilan oqtin-oqtin nur chiqib turadi. Hozir qandaydir mojiza yuz beradigandek....

Aslini olganda esa, shaman qolidagi shaqildoqdan chiqayotgan nur, kvarts kristalllarining bir-biriga urilishida hosil bolgan chaqnashlar xolos. Hindular bunday diniy marosimlardagi shaqildoqlari orqali, tribolyuminessensiya, ya'ni, moddalarning bir-biriga ishqalanishi, maydalanishi, silkinishi natijasida uchqun chiqarishidan foydalanib, ozlari bilmagan holda fizik tajriba otkazishgan. Bu jarayonda, kvarts singari materiallarning bir-birga ishqalanishi natijasida, elektr zaryadlari ozaro ajralib, keyin yana birlashadi va jarayonda turli xil chaqnashlar, uchqunlar paydo boladi.

1620-yilda ingliz olimi Frensis Bekon (1561-1626) ozining ilmiy ishlaridan birida ushbu hodisa haqida birinchilardan bolib toxtalib otadi. U oqqandni qorongu xonada sindirilsa, sindirish jarayonida uchqun paydo bolishini qiziqish bilan bayon etadi. Bu jarayonni siz ozingiz ham osonlik bilan bajarib korishingiz mumkin. Buning uchun, oqqandni qop-qorongi xonada sindirib korsangiz kifoya. Agar shakarni muzlatib qotirilgan holatida sindirsangiz, bundan ham ajoyibroq hodisani kuzatishingiz mumkin. Ya'ni, bunda muzlagan shakar tarkibidagi aromatlovchi moy (metilsalitsilat) shakar kristallarni parchalanishi jarayonida hosil boluvchi ultrabinafsha nurlarini yutib qoladi va uni kok yoruglik tarzida qayta nurlantiradi.

Oqqandni yoki shakarni sindirishda hosil boladigan tribolyuminessensiyaning spektri momaqaldiroq gumburlashidan oldin osmonda chaqnaydigan chaqmoqning spektri bilan bir xil. Har ikkala holatda ham, elektr energiyasi havo tarkibidagi azot atomlarini qozgatadi. Azot nurlanishining katta qismi, spektrning bizning kozimiz ilgamaydigan qismida, ya'ni, ultrabinafsha nurlar diapazonida yotadi. Hosil boladigan nurlarning juda kam miqdorigina koz kora oladigan diapazonga togri keladi. Oqqand kristallarini sindirmoqchi bolganimizda, kristalllarga tushgan bosim ta'sirida musbat va manfiy zaryadlar yigila boshlaydi va oxir-oqibat, sindirish jarayonida paydo boladigan yoriq (tirqish) orqali sakrab otib, sakrash jarayonida, osha yerdagi havoda mavjud bolgan azot molekulalarini ionlashtiradi.

Shuningdek, qorongu xonada skotch yopishtirilgan yuzadan skotchni keskin harakat bilan qayta shilib olsangiz ham tribolyuminessensiyani kuzatish mumkin. Eng qizigi shundaki, aynan shu harakatni, ya'ni, biror yuzaga yopishtirilgan skotch tasmasini vakuum ichida keskin shilib olinsa, tribolyuminessensiya emas, balki, rentgen nurlari hosil boladi. Bunday rentgen nurlanishining quvvati, aytaylik biror barmoqning rentgenografik tasvirini olish uchun yetarli darajada boladi.

Oddiy deraza oynasi shishasining sindirish jarayonida parchalanishga uchraydigan N-atsetilantranil kislotasining tribolyuminessensiyasi. Tribolyuminessensiya hodisasini birinchi bo�lib ingliz olimi Frensis Bekon 1605 yilda kashf qilgan.


Bizni ijtimoiy tarmoqlarda ham kuzatib boring:

Feysbukda: https://www.facebook.com/Orbita.Uz/

Tvitterda: @OrbitaUz

Google+ : https://plus.google.com/104225891102513041205/posts/

Telegramdagi kanalimiz: https://telegram.me/OrbitaUz

Yangilаndi: 30.08.2018 09:46  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Agar arktangens shimoliy yarimsharda mavjud bo'lsa,
demak, janubiy yarimsharda

Antarktangens ham mavjuddir!!!



Tafakkur durdonalari

Dunyoda ilmdan o'zga najot yo'q va bo'lmagay! (Imom Buxoriy)