Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Matematika Sikloidalar

Sikloidalar

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 0
Juda yomon!A'lo! 

Sikloidalar

Sikloidalar togri chiziq boylab aylanma harakat qilayotgan aylanadagi aniq bir nuqtaning trayektoriyasi sifatida tariflanadi.

Sikloidalarni koplab mashhur matematiklar organishgan. Ushbu egri chiziqlarni mufassal tekshirgan dastlabki olimlardan biri mashhur olim, zamonaviy fizika fanining otasi bolmish Galileo Galileydir (1564-1642). Biroq, Galileyning bu borada omadi chopgan deyish qiyin. Xususan u, sikloida va tekislik orqali chegaralangan yuzani hisoblashga kop bora urinib, buni uddalay olmagan. U hatto metall plastinadan xuddi shunday egri chiziqli shaklni yasab, uning yuzasini sof fizik olchashlar orqali ham hisoblamoqchi bolgan, lekin baribir maqsadiga yeta olmagan. Ushbu shaklning yuzini aniq hisoblashni birinchi bolib Rene Dekart (1598-1650) uddalagan.

U 3?r2 ga teng bolib, bunda r sikloida chizayotgan aylana radiusi. Dekartdan song Jil Roberval (1602-1675) ushbu egri chiziq chizayotgan yoy uzunligini hisoblab chiqdi. Ushbu yoy ham juda sodda matematik formula orqali ifodalanadi: L=8a. Ushbu egri chiziq bundan tashqari, ancha yillardan davomida koplab olimlar va muhandislar uchun chaqilmas toshyongoq bolib kelgan ikkita muhim masalani yechish uchun ham xizmat qildi.

Ulardan birinchisi braxistoxrona haqidagi masala bolgan. Ushbu masalada, oziga tasir qilayotgan kuch tufayli maksimal tezlikka ega bolgan jismning qanday egri chiziqli trayektoriya chizishini aniqlash kerak boladi. Ya'ni, bunda jism ozi chizishi kerak bolgan trayektoriyani eng qisqa vaqt mobaynida chizib ulguradi. Ushbu masalani 1696 yilda Iogann Bernulli yechgan edi. Yechim sikloida bolib chiqqan.

Ikkinchi muhim masala esa tautoxron egri chiziq haqidagi masala bolib, u mayatnikning qoyilgan shartlar asosida, mayatnikning ogirlik markazi chizishi lozim bolgan egri chiziqni aniqlashdan iborat edi. Shart esa, mayatnik uchun shunday ogirlik markazini topish kerakki, unga asosan, mayatnikning yon taraflarga qanchalik masofagacha borib-kelishidan qatiy nazar, uning tebranish davri ozgarmasligi lozim. Ushbu masalani esa 1673 yilda golland olimi Xristian Gyuygens (1629-1695) hal qilgan. U oz yechimidan keyinchalik ajoyib mayatnikli soatlar tayyorlashda foydalangan. Ushbu masalaning yechimi ham sikloida bolib chiqqan edi.

Gollandiyada Yevro muomalaga kiritilguniga amal qilgan milliy valyuta guldenning 25 florin qiymatga ega banknotasida Xristian Gyuygens portreti bilan birga, u mualliflik qilgan kop sonli ilmiy kashfiyotlarga ham urgu berilgan bolib, banknotaning teskari tarafida tautoxron sikloida chizuvchi mayatnik tasviri ham alohida tarzda korsatilgan. Yuqoridagi rasmda aynan osha golland banknotasining old (avers) va orqa (revers) taraflari tasviri keltirilgan.

Yupiterning Yevropa yoldoshi sirtida sikloida korinishidagi geologik strukturalar shakllangan. Ushbu sikloidalar Yevropaning Yupiter atrofida aylanishida, gigant sayyoraning kuchli tortishish kuchi tufayli yuzaga kelgan.
Saytimizdagi yangi maqolalar haqida telegramdagi kanalimiz orqali ham boxabar boling: https://telegram.me/OrbitaUz

Yangilаndi: 21.09.2016 10:54  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Mendeleev ham, o'z xotiniga, birinchi o'rinda xotin emas, balki aynan Vodorod turishi kerakligini juda uzoq tushuntirishga majbur bo'lgan...


Mavzuga oid boshqa materiallar

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 374
Kiritilgan mаqolalar soni : 766
O'qilgan sahifalar soni : 2653396

Tafakkur durdonalari

Ilm-Fan Taraqqiyotni yetaklovchi kuchdir!