Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish

Fuko mayatnigi

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 0
Juda yomon!A'lo! 
Maqola mundarijasi
Fuko mayatnigi
???????? ?????? ?????????? ?????
Hamma sahifa

Fuko mayatnigi

Yer aylanadi! - degani uchun Jordano Brunoni dahriylikda ayblab, gulxanda tiriklayin yoqib yuborishgan. Aynan shu tasdiq uchun Galileo Galiley uzoq muddat inkvizatsiya sudining qiynogida bolib, kasallanib jon bergan...

Qanchalik ayanchli bolmasin, yuqorida aytilgan gaplar tarixiy haqiqat. Bugungi kunda Yerning oz oqi va Quyosh atrofida aylanishini adashmasam 4-sinf tabiatshunoslik darsligidan boshlab, hammaga tushuntiriladi va zamonamizda Yerning aylanishiga shubha qilguvchilar qolmagan bolsa kerak. Biroq, Brunoning hayotiga zomin bolgan ushbu haqiqatni olimlar inkor etib bolmas aniq tajriba va dalillar orqali isbotlashganiga ham kop bolgani yoq.

Yerning aylanishi 1961 yilda Yuriy Gagarinning koinotga uchib, oz kozi bilan emas, balki undan naq 110 yil avval, ya'ni, 1851 yilda farang fizigi Jan Bernar LeonFukoning (1819-1868) Parij Panteonida otkazgan tajribasi orqali isbotlangan edi. Parij Panteoni neoklassik uslubda barpo qilingan gumbazli inshoot bolib, Fuko tajribasida, gumbaz ortasiga 67 metr uzunlikdagi polat arqonga kattaligi taxminan ortacha oshqovoqdek keladigan temir shar ilib qoyilgan. Mohiyatan bu ulkan mayatnik bolgan. Mayatnik Yerning aylanishi tasirida harakatga kelib, tebrana boshlagan. Mayatnik tebranishining harakat yonalishi va tezligi sekin-asta ozgarib, soat korsatkichi boylab, har soatda 11 daraja tezlik bilan tebrangan. Bu esa, Yerning aylanayotganining isboti edi. Fuko tajribasini aniqroq tasavvur qilish uchun, shimoliy qutbning qoq markazida ham xuddi shunday Panteon qurilgan deb tasavvur qilamiz. Mayatnikning tebranish tekisligi, uning tagida aylanayotgan Yerning harakatiga bogliq bolmaydi. Bu holatda Yer shunchaki ulkan mayatnik tagida aylanayotgan boladi. Shu sababli, Shimoliy qutbda mayatnikning tebranish tekisligi Yerga nisbatan, (ya'ni, Panteon devorlari va poliga nisbatan) soat korsatkichi yonalishida sutkasiga 360 ga aylanadi. Tebranishlar tekisligining aylanish tezligi, mayatnik joylashgan geografik kenglikka bogli boladi. Masalan, ekvatorda tebranish tekisligi umuman aylanmaydi. Parijda esa, mayatnik taxminan 32 soat 20 daqiqa ichida toliq bir marta aylanib chiqadi.Jan Bernar Leon Fuko (1819-1868)

Albatta, 1851 yilga kelib olimlar Yerning haqiqatan ham aylanishini allaqachon yaxshi bilishardi va endi ularga Bruno va Galileyning taqdiri kabi ayanchli hukm xavf solmayotgan edi. Lekin, Fuko mayatnigi va tajribasi, Yerning aylanishini juda oson va tushunarli shaklda isbotlab bergan ilk fizik tajriba boldi. Bungacha bu boradagi barcha bilimlar, istisnosiz ravishda faqat nazariy yonalishda talqin qilinar edi. Bu borada Fukoning ozi shunday yozgandi: Hodisa sekin-astalik bilan boshlanadi va qaytib toxtamaydigan bolib rivojlanadi... U bilan toqnash kelgan kishi bir necha daqiqaga mulzam bolib qoladi va sukut aralash tafakkurga garq boladi. Keyin esa, bizning fazo boylab betoxtov harakat qilayotganimiz haqidagi nisbatan otkir va keskin fikrlar bilan yana yolida ravona boladi.

Fuko ozi yoshlik yillarida tibbiyot yonalishida tahsil olgan bolib, lekin, ozida ayrim psixologik omillar sababli, keyinchalik vrachlik sohasini tashlashgan majbur bolgan. U qondan qorqqan. Shundan song u fizika bilan mashgul bolgan va bir necha ajoyib kashfiyotlarni amalga oshirgan.

Parij Panteonidagi Fuko mayatnigi.



Yangilаndi: 17.09.2016 12:59  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Tezkor tayyorlanadian lapsha taomlar ishlab chiqaruvchisi kimyo boyicha Nobel mukofotiga tavsiya etildi. Uning masalliqlarida, ilgari fanga nomalum bo'lgan kimyoviy elementlar aniqlandi....



Tafakkur durdonalari

Dunyoda ilmdan o'zga najot yo'q va bo'lmagay! (Imom Buxoriy)