Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Maqolalar Astronomiya Munajjimlar bashorati haqida

Munajjimlar bashorati haqida

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 2
Juda yomon!A'lo! 
Maqola mundarijasi
Munajjimlar bashorati haqida
???????? ?????? ?????????? ?????
Hamma sahifa

Munajjimlar bashorati haqida

Deyarli hamma tijorat gazetalarini varaqlasangiz, unda albatta Munajjimlar bashorati rukniga kozingiz tushadi. Qolaversa, radio va televideniyeda ham bunday bashoratlar tez-tez berib boriladi. Xosh, bunday bashoratlar aslida qanchalik orinli? Ularga ishonish mumkinmi? Keling, oldinga otib darhol gapni postkallasini aytib qoya qolay: munajjimlar bashorati aslida uydirmadan boshqa narsa emas! Ishonmasangiz, ushbu maqolani qunt bilan oqib chiqishingizni tavsiya qilaman (bir yola, boshqa qiziq malumotlardan ham boxabar bolasiz):

Ona sayyoramiz Yer Quyosh atrofida aylanadi. Yerimiz Quyosh atrofini toliq bir marta aylanib chiqishi uchun 365 kun, 6 soat, 48 daqiqa va 45 soniya vaqt ketadi. Bu muddatni biz bir yil deb ataymiz. Yerning Quyosh atrofida aylanish orbitasi deyarli aylana shaklida bolgan ellips korinishidadir.

Shuningdek, Yer atrofida uning yagona tabiiy yoldoshi Oy aylanadi. Oy Yerni toliq aylanib chiqishi uchun 27,5 kun muddat kerak boladi. Bu muddatni biz sinodik oy deb yuritamiz. Oy keyin yana 2 kun korinmay turadi va 29,5 kun deganda yangi yarimoy shaklida samoda namoyon boladi. Yangi yarimoy (hilol) korinishi bilan musulmon taqvimida navbatdagi oyning birinchi sanasi boshlanadi. Tabiiy Oy harakatiga asoslangan bunday taqvim qamariy taqvim, ya'ni, oy taqvimi deyiladi. Lekin, biz amalda kundalik yumushlar uchun foydalanadigan taqvim, ya'ni, Grigorian taqvimida Oy harakatiga bogliqlik istisno qilingan va unda aniq sanalar bilan belgilab qoyilgan oy hisobi yuritiladi.

Endi, yaxshi bilamizki, bir yilimiz tort fasldan iborat. Bahor yerga urug qadash uchun eng qulay fasl. Yoz jazirama issiq. Kuz yomgirlar boshlanadigan va hosil yigib olinadigan fasl bolsa, qish qahraton sovuqlar faslidir. Lekin, siz yaxshi bilasizki, oy taqvimiga kora yuritiladigan diniy bayramlarimiz, masalan Hayit ayyomlari yil fasllari boylab siljib yuradi. Grigorian taqvimiga kora belgilangan bayramlar esa, har yili aniq sanada, aniq oyda va faslda keladi. Masalan, 8 mart bayrami har yili bahor fasli kirib kelgan vaqtda nishonlanadi. Biz hech qachon 8-mart bayramini qish chillasida yoki, yoz saratonida nishonlamaganmiz va bunday bolmaydi ham. U doim bahorning boshida nishonlanadi.

Grigorian taqvimida bir yil 365 yoki, 366 kun davom etishini aytdik. Qadimgi davrlarda odamlar, kuzatuvlar va tajriba orqali, yerga urug qadab, hosil pishib yetilib, uni yigib olishgach, ortada qish qahratoni otgandan keyin, yana urug eksa boladigan qulay vaqt kelishini bilib olishgan. Urug ekish uchun eng qulay kunlar keladigan bunday vaqt oraligi ortacha 365 kun ekanini ham ular aniq hisoblab chiqarishgan. Masalan, sinchiklab kuzatilsa, har yili bahorning boshida, yerga amal kirib, kunlar isiy boshlaydigan paytda, kunlar uzayib, tun qisqara boshlaydi. Aniq bir kuni esa, yerda tun ham kun ham teng uzunlikda boladi. Bahorgi tengkunlik deb nomlanadigan ushbu sanani aniq belgilab olib, undan boshlab hisob yuritilsa, yana 365 kundan song yana xuddi shunday bahorgi tengkunlik sanasi kirib keladi. Ushbu 365 kun ichida 4 fasl almashinib, osmonda Oy 12 marta Yer atrofini aylanib chiqadi. Shunga kora ajdodlarimiz 1 yilni 365 kun, 365 kunni esa 12 oyga taqsimlab taqvim yuritishni yolga qoyishgan. Ya'ni, bir yil - 365 kun ichida 12 marta yangi oy hilol chiqqan. Biroq, yuqorida aytib otganimizdek bir marta hilol chiqib, tolinoy shakliga kirib, keyin yana kichrayib, oxiri korinmay qolgunicha va keyin yana yangi oy boshida yangi hilol bolib balqiguncha, 29,5 kun muddat otadi. Bu muddatni hisobga qulay bolishi uchun bazi oylarda 29 va bazi oylarda 30 kun qilib olinadi. Shunga kora, 29 va 30 kunlik oylardan iborat 12 oyni bir yil deb olinsa, u 354 kun bolib chiqadi (haqiqatan ham, Hijriy taqvimda bir yil 354 kundan iborat).

Endi muammo kelib chiqmoqda: ikkita bahorgi tengkunliklar orasi ortacha 365 kun bolsa, bu muddat ichida 12 marta yangi oy chiqsa, lekin 12 oy qamariy taqvimga kora 354 kun bolsa, demak, bir yil toliq 12 oydan tashqari va yana 11 kun ortib qolar ekanda? Xuddi shunday. Shu sababli ham Grigorian taqvimida oylarni 30 va 31 kundan (fevral 28 kun) qilib belgilab, shu tarzda 12 oyni roppa-rosa 365 yoki, 366 kunga teng boladigan qilib muvofiqlashtirilgan. Agar, tabiiy oy harakatiga qaralsa, yoki, qamariy taqvimni kuzatilsa, bazi yillari 365/366 kun ichida 13 marta yangi oy chiqishini aniqlash mumkin.

Muttasil oy taqvimidan foydalangan qadimgi xalqlarni bu muammo juda chalgitgan va ular taqvimga vaqti-vaqti bilan ozgartirishlar kiritib turishga majbur bolishgan. Masalan, qadimgi Bobilliklar har 19 yilda bir yilni 13 oy deb belgilab ish tutishgan. Biroq bu unchalik ham yaxshi yechim emasdi. Keyinchalik, aynan osha Bobil madaniyati vakillari bolgan qadimgi munajjimlar, yil hisobini aniq yuritish uchun Oyga qarab emsa, balki Quyoshning oziga qarab ish tutish qulayroq bolishini aniqlashgan.

Bu ajoyib yechim edi. Yerdan turib Quyoshga qaralganda albatta uning orqasida boshqa yulduzlar ham korinadi. Albatta, kunduz kuni Quyosh ortida turgan yulduzlarni korishning imkoni yoq. Tunda esa Quyoshni ozi korinmaydi. Biroq, ziyrak munajjimlar uning qayerda, osmonning qaysi tarafida turganini aniq bilishgan. U paytlari odamlar Quyosh Yer atrofida aylanadi deb oylashgan. Keling, bu fikrni notogriligini aniq bilsak-da, hozircha biz ham qadimgi Bobil munajjimlari kabi oylab turaylik. Diqqat bilan kuzatilsa, Quyosh muayyan yulduzlar fonida aylanishini kuzatish mumkin. Yerda bahorgi tengkunlik kirgan sanada Quyosh qaysi yulduz fonida ekanini aniq korib, belgilab olinsa, Yerda keyingi safar, ya'ni, keyingi yilning bahorgi tengkunligi kirgan sanada ham Quyosh yana xuddi osha yulduz turkumi fonida bolishini bilib olish mumkin. Endi, agar boshqa sanalarda, masalan, eng uzun kun eng qisqa tun boladigan yozgi Quyosh turishi sanasida, Quyosh qaysi yulduz turkumi fonida bolishini, shuningdek, kuzgi tengkunlikda va qishki Quyosh turishi sanalarida qaysi yulduz fonida bolishini aniq belgilab olinsa, Quyoshning yulduzlar fonidagi ushbu harakatiga asosan ham aniq yil taqvimini tuzish mumkin. Bobillik munajjimlar xuddi shunday qilishgan. Buning uchun ular, har bir oyda Quyosh qaysi yulduz turkumida bolishini belgilab chiqib, osha oy uchun mazkur yulduz turkumining nomini berib chiqishgan. Shu tarzda, har bir oyga muayyan yulduz turkumining nomi biriktirilgan.

Yulduz turkumlari uchun esa, har bir munajjim oz fantaziyasi va oz zamonasining madaniyati hamda, taraqqiyot darajasidan kelib chiqib nom berishi mumkin. Bunda osha yulduz turkumida joylashgan har bir yulduzlar orasida xayoliy chiziq tortib koriladi va natijada qandaydir shakl namoyon boladi. Ushbu shaklni bizga yaxshi tanish, odatiy narsalardan qay biriga koproq oxshashligiga qarab, osha yulduz turkumiga nom beriladi. Masalan, hozirda astronomlar biror yangi yulduz turkumini kashf etishsa u korinishidan samolyotga oxshab ketsa, ushbu yulduz turkumiga samolyot deb nom berishlari mumkin.

Qadimgi Bobil munajjimlari ham shunday yol tutishgan. Ular muayyan oylarda Quyosh fonida joylashadigan yulduz turkumlari uchun ozlariga yaxshi tanish odatiy narsalarning, masalan, hayvonlarning, yoki, ertak qahramonlarining nomini berib chiqishgan. Aytaylik, bahorgi tengkunlik paytida Quyosh xayolan birlashtirilsa qoy tasviri kelib chiqadigan yulduz turkumi fonida bolgan. Shunga kora, Bobilliklar ushbu yulduz turkumiga va osha oyga Qoy nomini berishgan. Shu tarzda, har bir yulduz turkumi va unga mos oy biror afsona qahramoni, yoki, biror hayvon nomi bilan atalashi odatga aylangan.

Bobilliklardan asta-sekinlik bilan bu amaliyotni boshqa xalqlar ham ozlashtirishgan. Xususan, qadimgi Misr va Yunoniston munajjimlari yulduz turkumiga kora oy va yil hisobi yuritish amaliyotini yanada takomillashtirishgan. Zamonamiz munajjimlari qollaydigan burjlar, ya'ni, Quyoshning qaysi yulduz turkumi fonida joylashganiga qarab yuritadigan oy hisoblarining nomlarini ham aynan qadimgi yunon munajjimlari belgilab berishgan. Yunon munajjimlari ham Quyoshning bir yil davomidagi harakat yonalishida joylashgan yulduz turkumlariga nom berishda oz fantaziyalari va zamona madaniyatiga tayanishgan. Ular ham ushbu 12 yulduz turkumini jonivorlar yoki, afsonalar qahramonlari, yoki buyum nomi bilan nomlashgan. Xususan, yunonlar nomlagan yulduz turkumlaridan 7 tasining nomi hayvon (qoy, buzoq, echki, qisqichbaqa, chayon, baliq, arslon), 1 tasi buyum (tarozi), yana bittasi afsona qahramoni (oqotar-kentavr) nomi bilan atalgan. Shuningdek, yunonlar oddiy odamlar bilan bogliq egizaklar burjini ham belgilashgan. Biroq, belgilangan yulduz turkumlarining nomi asosan jonivorlar nomi bilan bogliq bolgani uchun, ushbu 12 yulduz turkumini umumiy qilib, zodiakal yulduz turkumlari deb nomlashgan. Ular ichidagi bitta yulduz turkumi alohida olinganida esa, uni falon zodiak (masalan, tarozi zodiaki) deb yuritishgan. Quyosh ushbu zodiak fonida bolgan oyda tugilgan bolani esa falon zodiak ostida tugildi deyishgan; yoki, yuz bergan biror muhim voqeani falon zodiakda yuz berdi deb yuritishgan.

Zodiak qadimgi yunon tilidagi zoon - hayvon sozidan olingan bolib, zamonaviy yevropa tillaridagi zoo sozi ham u bilan ozakdoshdir.

Endi tasavvur qiling, muayyan yulduz turkumiga nom bergan qadimgi yunon munajjimi, osha yulduz turkumiga xayolan chiziq tortar ekan, unda aytaylik, tarozi shaklini emas, balki, qurbaqa tasvirini korganda nima bolardi. Yoki, Arslon zodiaki oringa, osha yulduz turkumini Ot zodiaki deb nomlansa-chi? Tabiiyki, ushbu zodiak oyida tugilgan bolani Arslon burji ostida tugildi deb emas, balki, Ot burji ostida tugildi deyilardi

Nima bolganda ham, yil hisobini zodiakka qarab yuritish amaliyoti yunonlardan keyin butun insoniyat madaniyatida mustahkam ornashib qoldi. Uzoq asrlar mobaynida munajjimlar, ushbu zodiakal yil hisobidan foydalanib, turli hisob kitoblar va kuzatuvlar olib borishdi. Asta-sekinlik bilan esa, munajjimlar, kishining qaysi zodiak ostida tugilganiga qarab unga tolenoma, ya'ni, bashorat beradigan bolishdi. Albatta, odamlarning aksariyati savodsiz va ilmsiz bolgan, irim-sirimlar va bidat kuchaygan qadimgi davrlarda munajjimlar bu narsadan ustomonlik bilan foydalanib, omi kishilardan momay pul ishlab ham olishgan. Taassufki, bu bolmagur amaliyot, asrlar osha bizning zamonamizga ham yetib kelgan

Endi men yana bir muhim narsani bayon qilmoqchiman.

Yer Quyosh atrofida aylanishidan tashqari, oz oqi atrofida ham aylanishini yaxshi bilasiz. Yerning oqi 23,5 burchak ostida ogishga ega va aynan shu ogish tufayli ona sayyoramizda fasllar almashinuvi sodir boladi. Biroq, Yerning ogish burchagi ham doimiy 23,5 bolmay, balki, juda sekinlik bilan bolsa-da, harholda asrlar davomida davriy ozgarib turadi. Olimlarning hisob-kitoblariga qaraganda, Yer oqining davriy ozgarishlari tufayli, tengkunlik nuqtalari har yili zodiakal yulduzlar fonidan 0,014 ga siljib boradi. Ya'ni, Quyosh bu yilgi 21 mart sanasida bolgan joyga nisbatan keyingi yili xuddi shu sanada 0.014 garbroqda boladi. Endi, har bir zodiakni 30 deb olsak (360:12), Quyosh joriy zodiak fonida har yili 0.014 dan siljib, 2142 yil deganda undan chiqib, keyingi, qoshni zodiak foniga kirib boradi. Bu degani, Quyoshning muayyan aniq bir sanada qaysi zodiakal yulduz turkumi fonida bolishi ham har 2142 yilda ozgarib turadi deganidir. Shu tariqa, tengkunlik sanasidagi Quyoshning zodiakdagi joylashuv nuqtasi, har 25760 yilda butun zodiakal yulduz turkumlarini toliq aylanib chiqadi. Shu tariqa hisob-kitob qilib koradigan bolsak, qadimgi Bobil madaniyati gullab-yashnagan davrda bahorgi tengkunlik sanasida Quyosh Buzoq yulduz turkumida bolgan. Yunon madaniyati choqqiga yetgan paytga kelib u Qoy zodiakiga, ya'ni, Hamal burjiga kiradigan bolib qolgan. Hozirda esa, bahorgi tengkunlik sanasida, ya'ni, 21 martda Quyosh Baliq zodiaki, yoki, munajjimlar epitetida gapirsak, Xud burji fonida boladi. Shunga kora, hozirda Hamal kirdi amal kirdi qabilidagi iboralar oz dolzarbligini mutlaqo yoqotgan. Zero, bizning davrimizda, Hamal kirgan vaqtda allaqachon gilos va qulupnaylar pishgan, 19-aprel va 13-may sanalari orasi bolmoqda. Yana 4000 yildan keyin esa, 21 mart sanasida Quyosh Sunbula zodiakiga kirgan boladi.

Boz ustiga, yana bir muhim fakt mavjud: hozirda Quyoshning yulduzlar fonidagi harakati 12 ta emas, balki, 13 ta yulduz turkumi fonida bolishi aniqlangan. Chunonchi, qadimgi yunonlar nom qoyib ketgan 12 ta zodiakal yulduz turkumidan tashqari, Quyosh 30-noyabrdan 17-dekabr sanalari orasida Ilon Eltuvchi yulduz turkumi fonida boladi.

Zamonaviy ilm-fan va xususan astronomiya yuqorida aytilgan shuncha isbot-dalillarni keltirib qoyganiga qaramasdan, munajjim - astrologlar hali hanuz almisoqdan qolgan uslublari bilan tolenoma - bashoratlar tuzishni kanda qilmayaptilar. Vaholanki, endilikda 21 mart sanasida tugilgan Navrozbeklar aslida Hamal burji ostida emas, balki, Baliq burjida tugilmoqda. Ilon Eltuvchi zodiaki uchun esa munajjimlarning na qadimgi kitoblarida va na hozirgi manbalarida lom-mim deyilmagan. Astrolog-munajjimlar osha qadimgi Bobil, yoki, yunon munajjimlarining fantaziyasi mahsuli bolgan zodiak nomlaridan kelib chiqib bashorat tuzishadi. Masalan ular, Arslon burjida tugilganlar tabiatan dovyurak va yetakchi bolishadi, masalan, Napoleon ham Arslon burjida tugilgan - deb bashorat berishadi. Biroq, Yer aholisining taxminan 1/12 qismi, yoki, hozirgi hisob boyicha chamasi 6 million qismi aynan Arslon burjida tugilgan. Statistikaga murojaat etilsa, Buzoq burjida tugilgan odamlar orasida ham tabiatan yetakchi odamlar Arslon burjidagilardan kam uchramaydi. Endi tasavvur qiling, agar, mabodo osha qadimgi yunon munajjimi Arslon zodiakiga boshqa nom berganida-chi? Masalan, Ot deb nom berganida? Axir bu uning fantaziyasiga bogliq xolos-ku. Unda zamonaviy munajjimlarning bashoratlari taxminan quyidagicha yangragan bolardi: Ot burjida tugilganlar tabiatan ishchan, mehnatsevar bolishadi. Shunda ham, statistika olinsa, aytaylik, Chayon burjida tugilganlar ulardan kamroq mehnatsevar, yoki, koproq tanbal bolishlarini hech kim isbotlay olmaydi.

Qisqasini aytganda, munajjimlar bashorati aslida uydirmadan boshqa narsa emas. Ilm-fan yaxshi rivojlanmagan, odamlar orasida savodlilardan kora omi, ilmsizlari koproq bolgan qadimgi davrlarda ehtimol munajjimlar bashorati qandaydir ishontiruvchi kuchga ega bolgandir. Lekin, fan va texnika mislsiz taraqqiy etgan hozirgi davrimizda bu oz ahamiyatini umuman yoqotishi kerak edi. Lekin taassufki, hali-hanuz ushbu bashoratlarga ishonuvchilar topiladi. Bu jarayonni esa men Munajjimlar asorati deb nomlagan bolardim ????????



Yangilаndi: 04.07.2016 16:57  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

Kimyo darsida oqituvchi bolalarda sorayapti:

-Nodira senda eritma qanday rangda chiqdi?

-Qizil.

-A'lo, bahoing 5.

Doston senda-chi?

-Pushti rangda.

-Yaxshi, bahoing 4.

-Boltavoy sendachi, eritma rangi qanaqa?

-Qora...

-Boltavoy bahoing ikki! Sinf!!! Partalar tagiga yotinglaaaaaar....



Tafakkur durdonalari

Dunyoda ilmdan o'zga najot yo'q va bo'lmagay! (Imom Buxoriy)