Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Maqolalar Astronomiya Hisoblangan Neptun

Hisoblangan Neptun

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 0
Juda yomon!A'lo! 
Maqola mundarijasi
Hisoblangan Neptun
???????? ?????? ?????????? ?????
Hamma sahifa

Hisoblangan Neptun

Neptunning 1846 yilda, osmonning qaysi qismida ekanii ko'rsatilgan diagrammaNeptun sayyorasi Quyosh tizimining eng chetki sayyorasi bolib, uni qurollanmagan koz bilan korishning imkoni yoq. Shu sababli, odamlar ushbu sayyorani faqat teleskoplar ixtiro qilinganidan keyingina payqashgan.

Tarixiy faktlarga qaraganda, Neptunni birinchi bolib, teleskopsozlikning tamal toshini qoygan olimlardan biri - Galiley korgan bolishi mumkin. Biroq, uning aynan sayyora ekanligini tasdiqlanishi uchun, astronomiyaning ozi ojizlik qildi va unga matematika yordamga keldi.

Galileyning qaydlariga qaraganda, u 1612 yilning yanvarida Neptunni korgan bolishi mumkin. Lekin u mazkur sayyoraning harakatini ilgay olmagan, chunki, aynan osha paytda Neptun retrograd harakat qila boshlagan. Ya'ni, bu holda Neptun osmondagi korinib turgan joyida avval harakatdan toxtaydi va keyin orqaga qarab harakatlana boshlaydi. Albatta, aslida real voqelik bunday bolmaydi. Neptunning bunday harakati, uning unga nisbatan tezroq aylanadigan Yer sayyorasidan turib kuzatayotganimiz natijasidan hosil bolgan aldanish effektidir. Shu sababli ham Galiley garchi Neptunni korgan bolsa-da, lekin uni qozgalmas yulduzlardan biri deb oylagan bolsa kerak.

Xuddi Neptun singari, undan avvalgi sayyora Uranni ham, 1781 yildagi haqiqiy manoda kashf qilinishidan avvalroq, turli astronomlar va havaskor kuzatuvchilar tomonidan bir necha marta korilgan. Biroq, Uranni korganlarning hech biri uni sayyora ekani haqida shubhaga ham bormagan va shunchaki yulduzlardan biri deb etibor bermay otib ketishgan. Uran kashf qilingach, uning orbitasini aniq hisoblash boyicha olib borilgan izchil izlanishlar tufayli, astronomlar va matematiklarda samoviy jismlarning harakat trayektoriyalarini hisoblash boyicha kattagina tajriba toplandi. Biroq, Uranning orbitasi aniq hisoblanganidan keyin ham, uning harakat yonalishida, harakat qonunlaridan ogish kuzatila boshladi. Uran hisoblangan orbitadan biroz chetlanib, kursni ozgartirib turardi. 1840-yillarga kelib, Uranning ushbu, anomal harakatini tushuntirish uchun ilm-fanda qator gipotezalar yuzaga kelgan edi. Ular ichida eng asosiysi Uranga yana bir boshqa sayyoraning tortishish kuchi tasir qilayotgan bolishi mumkinligi haqidagi taxmin bolgan. Ushbu taxminga muvofiq, agar Uranning orbital anomaliyalariga togri baho berilsa, osha, hozircha nomalum sayyorani ham qayerda qachon korish mumkin.

Uch va undan ortiq jismlarning ozaro tortishish tasiridagi harakat qonuniyatlarini hisob-kitob qilish ota mashaqqatli matematik vazifa bolib, bunday masalalar uchun umumiy formula hanuzgacha topilgan emas (hatto XXI asrda ham!). Shunga qaramay, XIX asrning birinchi yarmida yashab otgan eng otkir zehnli, kuchli matematiklar, Uran anomaliyalari asosida yangi, hozircha nomalum sayyoraning harakat qonuniyatlarini hisoblab topish va bu orqali yangi sayyoraning ozini kashf etish boyicha shunday mashaqqatli ishga bel boglashdi.

Neptunni birinchi bo'lib ko'rgan astronom - Iogann GalleTez orada, eng yetuk matematiklar orasida, Uran anomaliyalariga asoslanib, nomalum sayyoraning orbitasini hisoblashga qaratilgan oziga xos ilmiy poyga avj oldi. Astronom va matematiklar nomalum sayyoraning joylashgan ornini hisoblab topish boyicha turli usullarni ortaga tashlab kordilar. Xususan, Titsius-Bode qonuniga kora Urandan keyingi sayyoraning Quyoshgacha bolgan masofasini aniqlash mumkin deb takidlovchilar nisbatan kopchilikni tashkil qilardi. Biroq, Titsius-Bode qonuniyatiga aynan Neptun mos tushmaydi va bu omil osha paytda mashhurlik ilinjida kuzatishlarga kirishgan kopchilik astronomlarning hafsalasini pir qilgan. Yangi sayyora orbitasini hisoblash borasidagi eng togri hisob-kitoblarni birinchi bolib Angliyaning Oksford universiteti olimi Jon Kuch Adams 1846 yilda muvaffaqiyatli tugallagan. Biroq, Adams uloqni ozgalarga oldirib qoygan. U bilan deyarli bir vaqtda hisob-kitoblarni tamomlagan Parijlik matematik Urban Leverye oz hisob-kitoblarini Berlin rasadxonasi mudiri Iogann Gallega topshirgan (Leverye oz ishlari bilan birorta ham farang rasadxonasini qiziqtira olmagan va shu sababli u nemislar bilan ishlashga majbur bolgan). Galle esa oz shogirdi Genrix dArre bilan birgalikda, Leverye hisoblashlari asosida atiga 1 soatga yaqin kuzatuv olib borgan va nomalum sayyorani Leverye belgilab bergan nuqtadan atiga 1 farq bilan korishga muvaffaq bolishgan. Shu tarzda, Quyosh tizimidagi sakkizinchi sayyora matematik hisoblashlar kuchi bilan kashf qilingan edi.

Teleskopdan kuzatilganda ushbu sayyora xuddi dengiz kabi moviy rang bilan korinadi. Shu sababli, kashfiyotchilar mazkur sayyorani dengiz bilan bogliq holda nomlashga qaror qilishgan. Ya'ni, unga qadimgi Rimliklarning dengiz mabudi Neptun nomi berilgan.

Qiziq fakt

Urban Leverye 1846 yilda Neptunni matematik yol bilan kashf etganidan keyin, samoviy jismlar harakatini organishda ushbu usulning ish berishiga amin bolib, oz muvaffaqiyatidan ilhomlanib ketgan edi. U Quyosh tizimidagi yana bir sayyoraning anomal harakatlariga etibor qaratdi. Merkuriy Quyoshga eng yaqin bolgan sayyora bolib, uning ham aylanma harakatida muayyan ogishlar kuzatiladi. Uran va Neptunning ozaro tortishish qonuniyatlari orqali Neptunni kashf qilgan Leverye, Merkuriyning ham anomaliyasi orqali u bilan Quyosh ortasida yana bir nomalum sayyora mavjud degan taxminni ilgari surdi. Ushbu taxminga kora Leverye Merkuriydan avval Quyoshga yaqinroq joylashgan sayyoraning orbitasini va taxminiy joylashuv ornini ham hisoblab chiqib, osha nomalum sayyoraga Vulqon degan nom ham oylab qoygandi. Uning hisoblashlariga qaraganda Vulqon sayyorasi Quyosh atrofini 19 sutkada aylanib chiqadi va olchamlariga kora Merkuriydan kichikroq bolishi kerak edi. Leveryening hisob-kitoblari asosida kuzatishlar olib borgan bir necha havaskor astronomlar, Quyosh yaqinida haqiqatan ham Vulqonni korishganini takidlashgan. 1877 yilda, olimi oldidan Urban Leverye ozining yana bir sayyorani kashf qilganiga ishongan holda hayotdan mamnun koz yumgan. Biroq, Leverye bu safar yanglishgan edi. Quyosh yaqinida Merkuriydan avval hech qanday boshqa sayyora mavjud emas va osha sayyorani korgan astronomlar yoki adashishgan, yoki, shunchaki, mashhurlik ilinjida yolgon xabar toqishgan. Merkuriy sayyorasining orbital anomaliyalarini esa, 1916 yilda buyuk fizik Albert Eynshteyn ozining nisbiylik nazariyasi orqali ilmiy izohlab bergan...



Yangilаndi: 21.06.2016 12:12  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Mendeleev ham, o'z xotiniga, birinchi o'rinda xotin emas, balki aynan Vodorod turishi kerakligini juda uzoq tushuntirishga majbur bo'lgan...


Mavzuga oid boshqa materiallar

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 374
Kiritilgan mаqolalar soni : 766
O'qilgan sahifalar soni : 2645505

Tafakkur durdonalari

Xitoydan bo'lsa ham ilm o'rganinglar.

Hadis