Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Fizika Katta adron kollayderi.

Katta adron kollayderi.

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 4
Juda yomon!A'lo! 
Maqola mundarijasi
Katta adron kollayderi.
????? ????? ???????e??
Hamma sahifa

Katta adron kollayderi.

Ilmiy-ommabop asarlar yozuvchisi Bill Brayson shunday yozadi: Elementar zarralar fizikasida Koinot sir-asrorlarini organish juda oson: olimlar zarrachalarni bir-biri bilan toqnashishga majbur qilishadi va oqibatda nima yuz berishini kuzatishadi. Soddaroq quyidagicha oxshatish keltirish mumkin: ikkita odam bir-birga Shveysariyaning ota aniq yuradigan mexanik soatlarini otib yuboradi. Soatlar albatta yerga tushib, yoki devorga urilib chil-chil boladi. Keyin ular soat parchalarini yigib olib, aslida bu soatlar qanday ishlagan ekan? deb qiziqib otirishadi.

Jeneva yaqinidagi Yevropa Yadro Tadqiqotlari Instituti (CERN) tomonidan qurib ishga tushirilgan Katta adron kollayderi (Large Hadron Collider - LHC) mohiyatiga kora zarrachalarni eng yuksak energiya korsatkichlarigacha tezlatish imkonini beradigan, jahondagi eng katta tezlatkichdir. U ozaro qarama-qarshi kelib toqnashadigan protonlar oqimiga yuksak energiyali tezlanish beradigan qilib loyihalangan. Adron kollayderi deyilishiga sabab, ushbu tezlatkichda elementar zarralarning adronlar sinfiga mansub bolgan va kuchli yadroviy ozaro tasirlarda ishtirok etadigan zarrachalar ustida tajribalar otkaziladi. Ulkan quvvatli elektromagnit kuchlarning tasiri ostida protonlar kollayder halqasi boylab, ichki vakuum kanalida shiddat bilan aylanadi. Aylanishlarning har birida protonlarning energiyasi borgan sari yana va yana ortib boradi. Katta adron kollayderi magnitlarida ota otkazgichlardan foydalaniladi. Ularni ishlatish jarayonida esa katta termodinamik amaliyot bajarish kerak boladi. Ya'ni ota otkazgich xossalaridan foydalanilganda favqulodda qizib ketishi tufayli magnitlarni suyuq geliy bilan toxtovsiz sovitib turiladi. Ota otkazgich holatidagi materiallarda elektr qarshilik deyarli nolga tenglashadi.

Katta adron kollayder halqasi Fransiya va Shveysariya davlatlari chegarasida joylashgan bolib, uning aylana uzunligi 27 km ni tashkil qiladi. Ushbu ulkan ilmiy qurilma Xiggs bozonini topish va organish maqsadlarida qurilgan. Xiggs bozoni fanda shuningdek Tangri zarrachasi deb ham yuritiladi. Yadro fizikasidan malumki, aynan Xiggs bozoni bilan ozaro tasir orqali boshqa subatom zarrachalar massaga ega boladi. LHC da shuningdek supersimmetriya orqali bashorat qilinayotgan boshqa zarrachalar, masalan, oddiy zarrachalarning nisbatan ogir sheriklari, xususan, elektronlarning yoldoshi selektronlarni aniqlash ehtimoli ham katta. Bundan tashqari, olimlarning rejasiga kora, LHC vositasida bizga malum uch fazoviy zamon-makon olchamlaridan tashqari boshqa olchamlarni ham ochilishi kutilmoqda. Nazariy qarashlarga kora, LHC vakuum halqasida ikki qarama-qarshi protonlar oqimining toqanshuvidan keyin, Ulkan Portlash orqali Koinot shakllangan sharoitga oxshash sharoit yuzaga kelar emish. LHC ishida koplab mamlakatlardan yuzlab olimlar ishtirok etishmoqda. Ular yonalishlarga kora bir necha ilmiy guruhlarga bolinishgan. Toqnashuv natijalarini aniqlash va toqnashuv mahsulotlarini organish uchun olimlar maxsus detektorlardan foydalanishadi. LHC da ilk proton-proton toqnashuvi 2009 yilda amalga oshirilgan.

Katta adron kollayder ishlayotgan paytda 180 MVt energiya istemol qiladi. Uning tezlatkichida protonlar umumiy 14 TeV energiya bilan ozaro toqnashadi.

Katta adron kollayderi detektorlaridan biri  ATLAS kalorimetrini montaj qilish jarayoni. Ushbu kalorimetr kollayder markazidagi protonlar oqimi toqanshuvidan song hosil bolgan zarrachalar energiyasini qayd qiladi.  CERN



Yangilаndi: 29.01.2016 08:46  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Haqiqy matematikning ovqatlanish qoidasi: ratsional nonushta; kompleks tushlik va yaxlitlangan kechki ovqat


Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 374
Kiritilgan mаqolalar soni : 766
O'qilgan sahifalar soni : 2653300

Tafakkur durdonalari

Farzandlarimiz bizdan ko'ra kuchli, aqlli va baxtli bo'lishlari shart...

I. Karimov