Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish

De Broyl nisbati

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 2
Juda yomon!A'lo! 

De Broyl nisbati

Kvant zarrachasining tolqin uzunligi uning impulsiga teskari proporsionaldir.

Subatom dunyosining eng qiziq jihati shundaki, ushbu olam vakillari bolmish elektronlar, fotonlar va shu kabilar biz konikib qolgan makrodunyo obyektlariga mutlaqo oxshamaydi. Ular ozini tutishida na tolqin tabiatini va na zarracha tabiatini namoyon qiladi, balki, vaziyatga kora, ham tolqin ham korpuskulyar xossalar namoyon qiluvchi tamomila ozga olamdirlar. Kvant zarrachalari olami deb nomlanuvchi bu mikrodunyo vakillarining yuqoridagi xossalarini kashf qilish va tushunib yetishning ozi mushkul bolgan edi. Ushbu bir-biriga bogliq, lekin anglash uchun goyat murakkab bolgan turli fizik xususiyatlarni, yani kvant zarrachalarning ham korpuskulyar va ham tolqin xossalarini yagona aniq matematik tenglama orqali umumlashtirib ifodalash esa, bundan ham mushkul vazifa olaroq namoyon bolar edi. Aynan shu mujmal va mushkul vazifa de Broyl nisbati orqali oydinlashdi.

Farang olimi Lui de Broyl oz nomi bilan ataluvchi ushbu nisbat haqida ilk bora, 1924 yilda, ozining doktorlik dissertatsiyasini yoqlash vaqtida ilmiy jamoatchilikka axborot bergan. Uning mazkur goyalari osha vaqtda yetuk fizik-nazariyotchi olimlar uchun ham kulgili va galati tuyulgan. Lekin vaqt otib de Broyl nisbati haqiqat ekani oydinlashgach, ushbu ajoyib ilmiy munosabat butun dunyo fizik-nazariyotchilari mikrodunyo haqidagi tasavvurlarini agdar-tontar qilib yubordi, hamda, alal-oqibat, kvant mexanikasining rivojiga ulkan hissa bolib qoshildi. Biroq, ushbu muvaffaqiyat de Broylning ilmiy faoliyatidagi eng kattasi bolib qoldi va keyinchalik olim boshqa bunday ulkan ilmiy yutuqlarsiz, umrining oxirigacha Parijda, fizika professori sifatida ishlab, yashab otdi.

Keling, de Broyl nisbatining fizik mohiyati bilan qisqacha tanishib chiqsak.

Istalgan zarrachaning eng muhim xossalaridan biri uning tezligidir. Biroq, fizik mutaxassislar odatda, zarrachaning tezligining ozi haqida emas, balki uning impulsi haqida koproq bosh qotiradilar. Impuls bu umumiy harakat miqdori bolib, u zarrachaning tezligi va massasining kopaytmasiga teng boladi. Tolqin esa umuman boshqa fundamental xossalar orqali ifodalanadi. Tolqinning asosiy korsatkichlari uning uzunligi (bir xil korsatkichli amplitudaning ikkita qoshni eng yuqori choqqilari orasidagi masofa) va chastotasi (tolqin uzunligiga teskari proporsional bolgan kattalik, yani, vaqt birligi ichidagi tebranishlar soni) bilan ifodalanadi. De Broyl kvant zarrachasining impulsi p va tolqin uzunligi ? ni ozaro boglovchi nisbatni aniqlashga muvaffaq boldi. De Broyl nisbati quyidagicha ifodalanadi:

p=h/? yoki, ?=h/p

bunda h Plank doimiysi.

Ushbu nisbatning mohiyati quyidagicha: kvant obyektini agar istalsa, p harakat miqdoriga ega bolgan zarracha tarzida ham, yoki, xohlansa, ? tolqin uzunligiga ega bolgan tolqin sifatida qarash va tadqiq qilish mumkin. Va ushbu xossalarning har ikkalasini yuqoridagi oddiy nisbatdan iborat matematik tenglama orqali ifodalash mumkin. Londa qilib aytganda esa, kvant zarrachaning tolqin va korpuskulyar xossalari fundamental ravishda ozaro bogliqdir.

De Broyl nisbati, osha yillari endi-endi tugilib, oyoqqa turishni boshlagan kvant mexanikasi ilmidagi eng ulkan jumboqlardan birining yechilishiga imkon berdi. Daniyalik olim Nils Bor ozining atom modelini fanga taklif qilganida, uning goyasida yadro atrofida aylanuvchi elektronlarning ruxsat etilgan orbitalari mavjudligi haqida konsepsiya mavjud edi. Unga muvofiq, elektronlar yadro atrofidagi bunday orbitalarda hech bir energiya yoqotishlarisiz, istalgancha muddat davomida aylanishlari mumkin deb qaralardi. Ushbu tushunchani biz de Broyl nisbati orqali tushuntirib berishimiz mumkin boladi. Agar, elektronni biz zarracha deb qabul qilsak, unda elektron oz orbitasida doimiy qolishi uchun, u yadrodan istalgan masofada bir xil tezlikka (yoki, togrirogi, bir xil impulsga) ega bolishi shart. Basharti biz elektronni tolqin deb qabul qilsak, unda mazkur elektron berilgan radiusli orbitaga mos kelishi uchun, ushbu orbitaning aylana uzunligi, elektronning tolqin uzunligini ifodalovchi sonning butun qismiga teng bolishi shart. Boshqacha aytganda, elektron orbitasi aylana uzunligi, faqatgina elektron tolqin uzunligining bir, ikki yoki, uch (va ho kazo butun son) barobariga teng bolishi mumkin xolos. Agar bunday bolmasa, elektron kerakli orbitaga tusha olmaydi.

De Broyl nisbatining asosiy fizik mohiyatiga shundaki, unga kora biz elektronning orbitalardagi biz ruxsat etilgan impulslarni (korpuskulyar tasavvur boyicha), yoki, tolqin uzunliklarini (tolqin tasavvuridagi) doimo aniqlay olamiz. Biroq aksariyat orbitalar uchun de Broyl nisbatini tadbiq etilganida, zarracha sifatida qaralayotgan va muayyan impulsga ega bolgan elektron, tolqin tasavvuriga kora, mazkur impulsga muvofiq keluvchi uzunlik bilan ayni orbitaga mos kela olmaydi. Va aksincha, muayyan tolqin uzunligiga ega bolgan tolqin sifatida qaralayotgan elektron, mazkur orbitada sobit bolishga yetarli impulsga ega bola olmaydi (korpuskulyar tasavvurda). Aniqroq aytadigan bolsak, aniq bir radiusga ega bolgan aksariyat orbitalar uchun, yoki, tolqin, yoki korpuskulyar tasavvurlardan albatta qaysidir biri, elektronning yadrodan ushbu orbita masofasida bola olmasligini korsatadi.

Shunga qaramay, yana bir necha orbitalar mavjudki, ularda elektron haqidagi tolqin tasavvuri ham, korpuskulyar tasavvur ham birdek ozaro muvofiqlikka erishadi. Bunday orbitalar uchun, elektronning orbitada qolishiga va harakatda davom etishiga yetarli boladigan impuls bilan, uning mazkur orbita aylanasiga mos kelishi (sigishi) uchun kerakli bolgan tolqin uzunligiga aniq mos keladi. Aynan shunday orbitalar Borning atom modelida ruxsat etilgan orbitalar deyiladi. Chunki ularda korpuskulyar va tolqin xossalari ozaro ziddiyatga kirishmaydi.

Yangilаndi: 27.10.2015 10:32  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Agar arktangens shimoliy yarimsharda mavjud bo'lsa,
demak, janubiy yarimsharda

Antarktangens ham mavjuddir!!!


Mavzuga oid boshqa materiallar

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 374
Kiritilgan mаqolalar soni : 766
O'qilgan sahifalar soni : 2653451

Tafakkur durdonalari

Farzandlarimiz bizdan ko'ra kuchli, aqlli va baxtli bo'lishlari shart...

I. Karimov