Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 2
Juda yomon!A'lo! 

Bagdod batareykasi

Siz va biz maishiy turmushda keng qollaydigan oddiy batareykalarni 1800-yilda italyan olimi Alessandro Volta (1745-1827) kashf etgan deb hisoblanadi. Volta bir necha dona mis va rux plastinalarni ustma-ust joyladi va ularning orasiga nomakob suvi shimdirilgan mato qoyib chiqdi. Shu orqali u, bizlar batareyka deb nomlaydigan doimiy tok manbaini ixtiro qildi. Agar batareykaning pastki va ustki qismlarini elektr otkazgich sim bilan ulansa, simda tok oqa boshlaydi. Biroq... ba'zi arxeologik asori-atiqalarga nazar tashlaydigan bolsak, elektr batareykalari aslida Volta ixtirosidan ham ming yillar avvalroq, yaqin sharqda allaqachon mavjud bolgan degan xulosaga kelish mumkin.

BBC-Science ilmiy-ommapob teledasturlaridan birda jurnalist shunday xitob bilan oz dasturini ochadi: Iroqning ilmiy va madaniy me'rosi juda katta, xususan, Semiramida osma boglari, Bobil minorasi aynan shu tuproqda joylashgan. 1938-yilda Bagdodda ilmiy ekspeditsiya olib borayotgan olmon arxeologi Vilgelm Kyonig balandligi 13 sm keladigan sopol kozacha topib oldi. Kozachaning boshqa topilmalardan farqi shunda ediki, uning usti zich yopilgan bolib, ichida... olim oylaganidek tilla tangalar emas, balki mis silindri bor ekan. Mis silindrning atrofini temirdan yasalgan qoplama bilan oralgan bolib, undagi zanglashdan qolgan alomatlarga kora ilmiy xulosa qilinsa, ushbu kozachada oz vaqtida uzum sirkasi yoki, vinoga oxshash juda kuchsiz kislota saqlangan bolishi mumkin edi. Kyonig ushbu ajoyib topilmaning elektr toki ishlab chiqishga moljallangan batareyka ekanligini fahmlasa-da, lekin kozlariga ishonolmasdi. Axir topilma eramizdan avvalgi 250-225 yillar orasiga mansub edida! U ushbu mojaz idishdan galvanik element sifatida foydalanilgani, yoki, qandyadir yanada kuchliroq batareykaning bir qismi bolgan bolishi ehtimolini inkor qila olmasdi. Uning fikricha, bunday turdagi elektr manbaidan qadimgi Iroq zargarlari kumushga ishlov berishda foydalangan bolishlari mumkin ekan. Uzum sirkasi singari kuchsiz kislotali eritma esa, Bagdod batareykasi uchun elektrolit hamda otkazgich vazifasini bajarib bergan. Kyonig topilmasining asl yoshi hanuzgacha fanga noma'lum bolib qolmoqda. Aytganimizdek, olmon arxeologining ozi uni eramizdan avvalgi yuz yilliklarga qiyoslasa, boshqa olimlar tomonidan eramizning 224-600 yillari oraligi deb ham qaraladi. Nufuzli oliy dargohlardan birida otkazilgan Bagdod batareykasining rekonstruktsiyasi shuni yaqqol korsatib berdiki, agar shunday kozachani haqiqatan ham uzum sirkasi yoki, uksus bilan toldirilsa, undan rosdtan ham elektr toki olish mumkin ekan.

Metallurg Pol Kredok 2003-yilda ushbu topilma haqida soz yuritarkan, shunday degan edi: Bagdod batareykasining oxshashi yoq. Bilishmcha, bunday batareykalarni boshqa hech kim, hech qayerdan topmagan. Bu galati narsa - biz yashayotgan hayotning jumboqlaridan biridir...

Olimlar va ziyolilar tomonidan Bagdod batareykasining oz egasiga nima maqsadda xizmat qilgani haqida xilma-xil fikrlar bildirilgan. Ular ichida mijozga akupunktura qilishga urinadigan tabibdan tortib, odamlarni oz gayritabiiy hislatlariga ishontirmoqchi bolgan folbinlargacha bolgan batareyka egalarini sanash mumkin. Agar ushbu batareyka bilan birgalikda yana qandaydir otkazgich simlar yoki boshqa elektr jihozlarining qadimgi namunalari topilganida, ushbu artefakt asori-atiqani haqiqatan ham insoniyat tarixidagi dastlabki batareyka deyish mumkin bolarmidi. Yana kim biladi deysiz, tarix bizdan qanchadan-qancha sinoatlarni yashirib qolgan ekan?!...


Bizni ijtimoiy tarmoqlarda ham kuzatib boring:

Feysbukda: https://www.facebook.com/Orbita.Uz/

Tvitterda: @OrbitaUz

Google+ : https://plus.google.com/104225891102513041205/posts/

Telegramdagi kanalimiz: https://telegram.me/OrbitaUz

Yangilаndi: 08.09.2018 09:01  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

Tezkor tayyorlanadian lapsha taomlar ishlab chiqaruvchisi kimyo bo'yicha Nobel mukofotiga tavsiya etildi. Uning masalliqlarida, ilgari fanga noma'lum bo'lgan kimyoviy elementlar aniqlandi..



Tafakkur durdonalari

Xitoydan bo'lsa ham ilm o'rganinglar.

Hadis