Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish

Ayzek Azimov

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 0
Juda yomon!A'lo! 

Ayzek Azimov
(Isaak Yudovich Azimov)

Ayzek AzimovIlm-fanni ommalashtirish, ilmni olimlardan tashqarida, oddiy xalq orasida ham keng yoyishga intilish masalasi juda dolzarbdir. Chunki jamiyat hayotining ajralmas va eng ustivor qismi bolgan ilm-fan sohasiga taaluqli ma'lumotlar, ham qiziqarli hamda kundalik turmushda asqotadigan foydali ahamiyatga ega boladi. Ayniqsa ommobop-ma'rifiy ilmiy asarlar vositasida, yosh avlodni ilmiy sohalarga qiziqtirish, iste'dodli yoshlarni tegishli ilm yonalishlariga jalb etish borasida ulkan muvaffaqiyatlarga erishish mumkin. Bunday muddaoga amalda erishmoq uchun esa, ilmiy masalalar mohiyatini ommaga tushunarli va qiziq tilda bayon qiluvchi malakali yozuvchilar maydonga chiqishadi. Bunday yozuvchilarni jahon va yurtimiz adabiyotidan juda koplab misollar orqali keltirishimiz mumkin. Ilmiy-ommabop va fantastik asarlar yozuvchilari orasida eng mashhuri va ta-bir joiz bolsa, janr Shekspiri - atoqli amerika yozuvchisi, biokimyogar mutaxassis, fan doktori - Ayzek Azimov sanaladi. Ushbu maqolamizda, barcha davrlaning eng yetuk fantasti yozuvchisi bolmish Azimov hayoti va ijodi haqida soz yuritamiz.

XX-asr ilmiy-ommabop va ilmiy-fantastik adabiyotining yorqin namoyondasi, amerika yozuvchisi Ayzek Azimov 1920-yil 2-yanvar sanasida Rossiyaning Mogilyov guberniyasi (hozirda Smolensk viloyati), Petrovichi shahrida, tegirmonchi oilasida tugilgan. Unga ona tomondan bobosining xotirasi uchun, bobosining ismini qoyishgan ekan.

1923-yilda Azimovlar oilasi AQSHga muhojirlikka ketishadi. U ozi haqida xazil aralash ota-onam meni chamadonda olib kelishgander edi. Ular Bruklinda joylashib, qandolatchilik dokoni ochishadi.

Ayzek Azimov 5 yoshida Bredford-Stayvesant maktabiga oqishga boradi. 1935-yili 15-yoshli Azimov maktabni tamomlab, Set-Lou kollejiga oqishga kiradi. Lekin u oqishga kirganidan keyingi bir yil ichida mazkur kollej butunlay yopiladi va u oqishni boshqa ta'lim muassasida - Kolumbiya universitetining Nyu-Yorkdagi kimyo fakultetida davom ettirishga qaror qiladi. 1939-yilda u mazkur universitetning kimyo fakulteti bakalvr diplomini, 1941-yilda esa magistr diplomini qolga kiritgan. Kimyo boyicha ilmiy ishlarni davom ettirish uchun aspiranturaga kirgan Ayzek Azimovni, 1942-yilda Filadelfiyadagi harbiy kemasozlik korxonasiga kimyogar mutaxassisligi boyicha ishga jalb qilinadi. 1945-yilda esa uni AQSH armiyasiga harbiy xizmatga chaqirishdi. 1946-yilning iyuligacha armiya safida bolgan Azimov, shu yili xizmatni otab Nyu-Yorkka qaytadi va aspiranturani davom ettiradi. 1948-yilda u aspiranturani muvaffaqiyat bilan yakunlab, biokimyo doktori (PhD) darajasiga erishgan. 1979-yilda Ayzek Azimov Kolumbiya universiteti professori maqomigacha kotarilgan.

Ayzek Azimov ijod olamiga juda erta kirib kelgan. Uning ilk asari kichik bir shaharchada yashovchi bolakayning sarguzashtlari haqida bolib, bu vaqtda atiga 11 yoshda bolgan bolajak yozuvchi, kitobning 8-bobgacha yozib, songra tashlab yuboradi. Lekin undagi voqealarni oz ortogiga gapirib berganida, ortogi bunga qattiq qiziqib qolib, davomini yozib berishini talab qila boshlaydi. Ayzek Azimov, keyinchalik ham, osha daqiqa uning uchun ozida yozuvchilik iste'dodi borligini anglashga turtki berganligini kop eslagan.

Azimovning matbuotda qilgan ilk chiqishi Amazing Stories oynomasining 1939-yil yanvar sonida nashr etilgan Vestaning changalida nomli hikoyasi bolgan edi. Yozuvchiga haqiqiy shuhrat keltirgan ijod mahsuli esa, Tun kirishi nomi ostida 1941-yil e'lon qilingan fantastik hikoya bolib, unda oltita yulduzga ega sayyoralar tizimida aylanuvchi va faqat har 2049 yildagaina tun ogushiga kiradigan sayyora haqida yozilgan edi. Ushbu hikoya okean ortida juda katta shov-shuvga sabab bolib, turli antalogiyalarda 20 marotaba qayta-qayta chop etilgan va ikki bora ekranlashtirilgan. Azimov mazkur hikoyasini, ozining ijodga kirib kelishidagi muqaddima bolimi sifatida baholagan edi.

Umuman olganda Azyek Azimovning deyarli barcha ilk ishlari ilmiy-fantastika janriga taaluqli bolgan. Xususan u, ozga sayyoralardagi hayot, yoki, fikrlay oladigan robotlar haqida koplab fantastik hikoyalar yozgan edi. Aytilganidek, unig fantastikasi ishonarsiz oldi-qochdi syujetlardan holi ekanligi bilan va zamona ilm-fannining real holatiga tayanib bayon qilinishi ajralib turar edi. 1939-yilda u ozining robotlarga bagishlangan ilk hikoyalarini yoza boshlaydi. Chunonchi, Robbi (1939), Yolgonchi (1941) asarlari bilan, amalda robot-texnikasi va robotshunoslik sohalariga asos solgan. Uning mazkur asarlardan boshlab shakllantirib borgan fikrlari, robot texnikasi uchun oziga xos qonuniyatlar sifatida yoyila boshlagan. Xususan, Yolgonchi hikoyasi, odam fikrini oqiy oladigan robot haqida bolib, u zamonaviy yolgon detektorlari va sun'iy intellekt sohalari paydo bolmasidan ancha avval, ushbu sohalar taraqqiyotidan insoniyat uchun kutilayotgan naf va zarar haqida ma'lumotlar bergan edi. Ayzek Azimovni oz mamlakati chegaralaridan ham tashqarida, butun dunyoda katta shuhrat qozonishiga sabab bolgan asari ham aynan robotlar haqida bolgan. Men-Robot deb nomlangan ushbu asar, undan avvalgi, boshqa yozuvchilar qalamiga mansub bolgan robotlar haqidagi asarlardan tubdan tafovut qilib, asosan odamzotga qarshi kurashuvchi mexanik maxluqlar haqida hikoya qiluvchi boshqa mualliflardan farqli olaroq, Azimov robotlarni odamzotning yaqin yordamchilari, ogirini yengil qiluvchi komakchilari sifatida tasvirlaydi va robot-texnikasi bilan shugullanuvchilarga koplab amaliy goyalar ulashadi. Azimov asarlaridagi robotlar, aytish mumkinki, ba'zi orinlarda oz xojayilaridan kora insonparvar va odamiyroq bolishadi. Barchamiz sevib tomosha qilgan Ikki yuz yoshli odam filmi ham, Azimovning shu nomli asari asosida suratga olingan.

Ilmiy-fantastika janrida anchayin barakali ijod qilgan Ayzek Azimov, 1958-yildan boshlab asosiy e'tiborini ilmiy-ommabop yonalishga qaratadi. U oz professional sohasi bolmish kimyoga oid Uglerod dunyosi, Azot dunyosi, Kimyoning qisqacha rivojlanish tarixi kabi ilmiy-ommabop asarlarni, shuningdek, astronomiya, dinshunoslik, tarix, geografiya, atamashunoslik, genetika, biologiya va shunga oxshash, xullas ilm-fanning juda turli tuman yonalishlariga oid bir necha kitoblarni yozib nashr ettiradi.

Azyek Azimov jami bolib 500 dan ziyod turli nomdagi asarlarning muallifidir. U ilmiy-fantastika va ilmiy-ommabop adabiyotlar vositasida, zamonaviy dunyodagi insonparvarlik va bagrikenglik masalalariga urgu berib, odamlar, millatlar, xalqlar va mamlakatlar orasida adovatni yoqotish, ozaro ishonch va dostona aloqalarni yolga qoyishga chorlaydi. Yozuvchi jumladan shunday degan edi:

Insoniyat tarixi shunday nuqtaga yetib keldiki, bundan buyogiga odamlarning ozaro adovat qilishlariga mutlaqo haqqi yoq. Yer yuzidagi barcha insonlar ozaro dostona yashashlari lozim. Men doimo oz asarlarimda shunga urgu berishga intilaman... Albatta, men barcha odamlarni bir-birlarini yaxshi korishga majburlash mumkin deb oylamayman, lekin men odamlar orasidagi hasad va adovatning butunlay yoqolishini istar edim. Va men ota jiddiy asos bilan shunday hisoblaymanki, shubhasiz ilmiy-fantastika bu - odamlarning ozaro birlashishi yolida yordam beradigan muhim vositalardan biridir. Biz ilmiy-fantastik asarlarda kotarib chiqadigan muammolar, aslida butun insoniyatning muammolaridir. Shu tarzda, fantast-yozuvchi, fantastika mutolaachisi va fantastikaning ozi ham insoniyatga xizmat qiladi.

Ayzek Azimov amerika va jahon ilmiy-fantastik va ilmiy-ommabop adabiyotiga qoshgan xissasi uchun koplab mukofotlar va sovrinlar bilan taqdirlangan. Xususan u 6 bora Xyugo mukofotiga, 2 bora Nebyull mukofotiga va 3 bora Lokus juranli mukofotiga sazovor bolgan edi. Uning koplab asarlari asosida mashhur kinofilmlar ishlangan. Yozuvchining asarlari jahonning onlab tillariga tarjima qilingan va millonlab adadda qayta-qayta nashr etilgan. Jumladan, jahonga mashhur ushbu fantast-yozuvchining asarlari orasida ozbek tiliga tarjima qilinganlari ham bor. Uning Koinot oqimlari romani hamda, qator hikoyalari ozbek fantast yozuvchisi Ozod Momin tomonidan ozbek tiliga ogirilgan. Bundan tashqari, oznet tarmogida Azimov ijodidan yana koplab havaskor tarjimalarni uchratish mumkin.

Ajoyib fantast va imliy ommabop asarlar yozuvchisi Azyek Azimov 1992-yil 6-fevralda Nyu Yorkda vafot etgan. Uning sharafiga 1981-yilda kashf etilgan kichik sayyora (asteroid)ga (5020)Asimov nomi berilgan.


Bizni ijtimoiy tarmoqlarda ham kuzatib boring:

Feysbukda: https://www.facebook.com/Orbita.Uz/

Tvitterda: @OrbitaUz

Google+ : https://plus.google.com/104225891102513041205/posts/

Telegramdagi kanalimiz: https://telegram.me/OrbitaUz

Yangilаndi: 08.09.2018 08:42  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Buyuk olimlar fotogalereyasi

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Mendeleev ham, o'z xotiniga, birinchi o'rinda xotin emas, balki aynan Vodorod turishi kerakligini juda uzoq tushuntirishga majbur bo'lgan...


Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 784
O'qilgan sahifalar soni : 3672987

Tafakkur durdonalari

Xitoydan bo'lsa ham ilm o'rganinglar.

Hadis