Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Moziyga nazar Qadimgi islomiy olchov birliklari

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 9
Juda yomon!A'lo! 

Qadimgi islomiy olchov birliklari

Yurtimiz ming yillar davomida ozining yuksak madaniyati va shonli tarixi bilan jahon maydonida oziga xos shuhrat qozonib kelgan. Ajdodlarimizninh ilm-fanning barcha sohalarida samarali ijod qilib, buyuk ilmiy kashfiyotlar qilishgan. Ular qoldirgan benihoya boy ilmiy me'ros, hozirgi kun uchun ham ota qadrli va dolzarbdir. Buyuk bobokalon ajdodlarimiz - Muso al Xorazmiy, Abu Rayxon Beruniy, Ibn Sino, Ahmad al Fargoniy, Abu Nasr Farobiy, Mirzo Ulugbek, giyosiddin al Koshiy singari otkir mutafakkir allomalarimizning aniq va tabiiy fanlar borasida olib borgan ilmiy faoliyatlariga, jahon hali hanuz tahsinlar oqimoqda. Ularning oz ilmiy ishlarida foydalangan olchov birliklari ham oziga xos bolib, mazkur allomalarning ilmiy ishlarini organishda va mohiyat-mazmunini anglashda asosiy orinlardan birini egallaydi.

Umuman olganda, IX-XII asrlar islom uygonish davri deb yuritiladigan, jahon ilm-fani osmonida Beruniy, al-Xorazmiy, Ibn Sino kabi bobolarimizning porlashi bilan boshlangan buyuk ilmiy tariximizda ham, shonli otmishimizning keyingi davri - Temuriylar hukmronligi ostida otgan XIII-XV asrlarda ham, va Ozbek xonliklarining qaror topishidan toki ularning tanazzuligacha bolgan XVI-XIX asrlarda ham, mamlakatimiz hududida muqaddas islom dini va shariat qonunlari ustivor bolganligini e'tirof etish orinlidir. Shunga kora, xalq kundalik turmushi va savdo munosabatlarida ham, buyuk allomalarimizning ilmiy ishlarida ham, asosan islom dini shariat qonunlarida ornatilgan olchov birliklaridan foydalanilgan.

Islom dini va musulmon jamiyati odatda olchovlar borasida jiddiy qoidalar bilan ish yuritgan va yuritib kelmoqda. Islomda olchov birliklariga bolgan munosabat hech qachon yuzaki bolmagan, chunki, musulmon jamiyatida, savdoda ham, boshqa munosabatlarda ham, qat'iy mezonlarga amal qilingan. olchovdan adashish, yoki, unda qasddan chalkashtirish, birovning haqqiga xiyonat qilingani bolib, hamma zamonlarda ham qattiq qoralangan. Ajdodlarimiz olchovlar borasida juda ehtiyotkor bolishgan va ularda xiyonatkorlikdan hazar qilishgan... Ushbu birliklarning aksariyati bugungi kunda faqat osha eski qolyozma manuskriptlardayu, tarix muzeylarda qolgan. Biroq barchasi ham emas. Islom dini qoidalariga kora bajariladigan amallarda, xususan Ramazon rozasi vaqt hisobida, fitr sadaqalarida, musofirchilik, tahorat va gusl masalalari va ho kazolarda ular hali hamon oz dolzarbligini saqlab kelmoqda. Shu sababli ham, qadimgi islomiy birliklarning hozirgi zamon olchovlaridagi muqobil qiymatlarini bilish foydadan holi bolmaydi.

Orta asrlar musulmon sharqi mamlakatlari tarixi va olchov birliklari borasida kozga koringan tadqiqotchi olim Valter Hints (Olmoniya) va olima Ye.A. Davidovich (Rossiya), oz asarlrida, bir-biridan mustaqil ravishda shunday faktni keltirishgan: Markaziy Osiyo musulmonlari, shar'iy olchov birliklari borasidagi qoidalarga, boshqa har qanday hudud musulmonlaridan kora qat'iy amal qilishgan. Bunda xalqaro savdo munosabatlarini yuritishda ham jiddiy ehtiyotkorlik choralari korilgan. Xususan, Ye.A. Davidovich tadqiq qilgan bir tarixiy hujjatda, Buxoro amiri bilan rus savdogarlari ortasida tuzilgan ozaro oldi-sotdi kelishuvida, ozaro muomalada, vazn olchov birliklarining mann deb nomlangan turidan foydalanilishi, uning ikki xili borligi, kichik mann 320 funt, katta mann esa 640 funt tosh bosishi haida maxsus qayd etib otilgan va vakolatli shaxslarning imzolari bilan tasdiqlangan. Hujjat taxmnan XVII-asr ikkinchi yarmiga tegishli deb baholanadi.

Umuman olganda esa, tariximizni tobora chuqur organarkanmiz, ajdodlarimizning buyuk zehn-zakovatlaridan hayratlanmaslikning hech qanday imkoni qolmaydi...

Qadimgi islomiy olchov birliklari.

Birlik

Karrali yoki, ulishli qiymatlari

SI dagi ekvivalent qiymati.

(SI ga otkazish koefitsienti )

Uzunlik va masofa birliklari

1

Isba'[1]

? 1.925 sm (?2 sm)

2

Qabza[2]

=4 isba

? 7.7 sm

3

Qarich (Shibr)

=3 qabza=12 isba

? 23.1 sm

4

Ziro'[3]

=2 qarich=6 qabza= 24 isba

? 46.2 sm

5

Gaz, Arshin

=8 qabza = 32 isba

? 61.6 sm

6

Sarjin

=3 gaz = 8 qarich = 24 qabza

? 184.8 sm

7

Qasaba

=6 gaz

? 369.6 sm ? 3.7 m

8

Ashiyr

=6 qasaba

? 22.176 m

9

Galva[4]

=50 qasaba

? 184.8 m

10

Qafiyz

=1.2 galva

? 221.76 m

11

Musulmon mili

=10 galva

? 1848 m

12

Jariyb

=1.2 mil

? 2217.6

13

Farsax

=2.5 jariyb

? 5544 m

14

Bariyd[5]

=4 farsax

? 22.176 km

15

Marhala

=2 bariyd

? 44.352 km

16

Qasr masofasi

=2 marhala

? 88.704 km

Hajm va sigim birliklari

1

Qadoq

? 0.516 L

2

Mudd[6]

? 0.688 L

3

Botmon

=2 qadoq

? 1.04 L

4

Qist = qadah[7]

=2 mudd

? 1.375 L

5

So= maxtum

=2 qist

? 2.75 L

6

Makkuk

=1.5 so

? 4.125 L

7

Faraq

=2 makkuk

? 8.25 L

8

Pud (kayla)

=2 faraq

? 16.5 L

9

Qafiyz

=4 faraq

? 33 L

Vazn birliklari

1

Qiyrot

? 0.22 g

2

Doniq

? 0.5 g

3

Misqol[8]

? 4.25 g

4

Navot

=3.5 misqol

? 14.9 g

5

Qadoq

? 408 g

6

Botmon

=2 qadoq

? 816 g

7

Qist

?1.088 kg

8

So

? 2.176 kg

9

Faraq

? 6.5 kg

10

Pud

? 13 kg


[1]Ortacha qomatli odam barmogining qalinligi

[2]Qolni musht qilgandagi tort barmoqning qalinligi

[3]Odam tirsagidan orta barmogi uchigacha bolgan uzunligi

[4]Kamondan otilgan oqning yetib boradigan ortacha masofasi

[5]Otliq chopar xabarchining (pochtachi) bir punktdan ikkinchisigacha eltish masofasi

[6]Katta odamning hovuchi

[7]Ikki kishi toyib suv ichadigan idish

[8]Ortacha kattalikdagi arpa yoki bugdoy doni ogirligi.


Bizni ijtimoiy tarmoqlarda ham kuzatib boring:

Feysbukda: https://www.facebook.com/Orbita.Uz/

Tvitterda: @OrbitaUz

Google+ : https://plus.google.com/104225891102513041205/posts/

Telegramdagi kanalimiz: https://telegram.me/OrbitaUz

Yangilаndi: 10.09.2018 08:29  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Fizika o'qituvchisi bolalarga savol beryapti:

-1 kg temir og'irmi, yoki, 1 kg paxtami?

Bir olg'ir so'zamol bola javob qaytradi:

-Domla oyoqqa tushib ketsami, yoki, tarozida tortib ko'rsami?



Tafakkur durdonalari

Xitoydan bo'lsa ham ilm o'rganinglar.

Hadis