Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish

Slanesli neft

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 0
Juda yomon!A'lo! 

Slanesli neft

Avvalo slanes haqida. Slanes qatlam-qatlam korinishdagi tog jinsi bolib, bu qatlamlar osonlik bilan ozaro ajraladi. Slanesli neft (inglizchasi shale oil) yonuvchan slaneslarga qoshimcha kimyoviy va mexanik ishlov berish natijasida olinadigan noananaviy neft bolib, u kerogen moddasiga boy bolgan slaneslardan olinadi. Kerogen butum holiga kelib qolgan organik moddadir. Slanesli neft olishda odatda salnes konlaridan olingan jinslarni piroliz qilinadi yoki gidrogenlanadi, yoxud, termik eritish bilan qayta ishlanadi. Bunda slaneslardagi organik moddalar qoldiqlari sintetik uglevodorodlarga, ya'ni, sintetik gaz va neftga aylanadi. Bunday usul bilan olingan neft togridan-togri yoqilgi sifatida ishlatilishi, yoki, NQZ larda qoshimcha qayta ishlanishi (oltingugurt va azot qoldiqlaridan tozalanishi) mumkin. Slanesli neft mahsulotlari ham annanaviy neft mahsulotlari singari, ular bilan bir xil maqsadlarda qollanilishi mumkin.

Slanesli neft (shale oil) atamasi shuningdek, annavaiy yengil neftni ifodalash uchun ham keng qollanliadi (ayniqsa AQSHda). Bunday neft ham slanesli qatlamlar jinslari va ularga yaqin zich kollektorlardan qazib olinadi. Lekin bunda piroliz va boshqa kimyoviy tasir usullari qollanilmaydi. Bunday yengil neft bilan slanesli neftni, ozaro farqlab belgilash uchun, Xalqaro Energetika Agentligi, light tight oil (qisqacha LTO) atamasini qollashni tavsiya qiladi.

XXI asrning 10-yillari boshiga kelib, AQSHda aynan shunday yengil formatsiyadagi neft qazib olish ishlari jadallashdi va keng miqyosga ega bola boshladi. OAVlarda slanesli neft deb uqtirilayotgan mazkur unsur aslida otkazuvchanligi past bolgan tuproq kollektorlaridan qazib, ajratib olinadigan yengil neftdir.

Xalqaro ekspert guruhlarning began baholariga kora, slanesli uglevodorodlarning (slanesli neft va gazlarning) asosiy konlari Shimoliy va Janubiy Amerika va shuningdek, Yevropa qitasida joylashgan ekan. Shuningdek, bunday yoqilgi konlari, Yevroosiyoning asosan Xitoy XR va Rossiya Federatsiyasi joylashgan hududlarida bisyor. Yevropadagi salnes konlari esa asosan Polsha va Ukraina hamda, Rossiyaning garbiy hududlariga togri keladi.

Slanes uglevodorod konlarini ozlashtirish va uning resurslaridan foydalanishning yolga qoyilishini, ayrim mutaxassislar energetika sohasidagi songgi 50 yilda amalga oshirilgan eng katta hodisa deya baholamoqdalar.

Bunday turdagi neftning keng kolamli qazib olinishi va qayta ishlanishi, 2000-yillar boshida AQSHning Devon Energy kompaniyasi tomonidan boshlangan. Bunda hozirdagi slanesli neft qazib olishning eng samarador usul hisoblanayotgan tuproq qatlamlarini kop qatlamli gidroparchalash yolin qiyalatib, bazi orinlarda gorizontal yonalishlari bilan kavlab-burgulab boriladigan usul ilk bora qollanila boshlagan. 2000 yilda 2010 yilgacha bolgan vaqt oraligida, bunday usulda neft qazib olish asosan Shimoliy Amerikada, aniqrogi, Kanada va AQSHda yolga qoyildi. 2007 yilgacha AQSHda umumiy hisobda bir kecha-kunduzda 1 million barrel miqdordagi shunday slanesli neft qazib olingan bolsa, keyingi yillarda bu boradagi sanoat kolamining nihoyatda kengayishi natijasida, slanesli neft qazib olish miqdori hem keskin ortdi. Xususan, 2013 yilda kundalik slanesli neft qazib olish korsatkichi AQSHda 2.3 million barrelga yetgan bolsa, 2014 yilda esa, 3.5 million barreldan ortib ketdi. Bu esa, butun dunyoda qazib olinadigan jami neft (barcha turlari) miqdorining taxminan 4.3 % ulushi demakdir. Taqqoslash uchun quydagi raqamlarni keltirish mumkin: jahondagi neft eksport qiliuvchi eng yurik mamlakatlar Saudiya Arabistoni va Rossiya Federatsiyasining birgalikdagi kundalik neft qazib olish korsatkichi taxminan 10 million barrelni tashkil qiladi.

Slanesli neft qazib olish miqdorining keskin kopayishi, AQSHda energiya resurslariga bolgan talabning ichki talablarning qondirilishida, import evaziga keluvchi gaz va neft ornini bosish imkonini berdi. Bu esa, AQSH ichki bozorida uglevodorod yoqilgilarining tannarxini pasayishiga olib keldi. Slanesli neft va unga yondosh chiqadigan slanesli gazlar qazib olish miqdorining ortishi evaziga, 2009 yilda AQSH gaz qazib olish boyicha Rossiyadan ozib ketdi. Natijada 2012 yilning bir qancha vaqti davomida AQSH slanesli uglevodorod yoqilgilari jahon bozoriga ham Rossiyaning ananaviy uglevodorod yoqilgilari narxidan arzonroq narxda taklif etila boshladi.

2012 yil boshidayoq, energiya resurslari boyicha xalqaro nufuzli ekspertlar, energiya bozorida yaqinlashib kelayotgan slanesli uglevodorodlar inqilobi haqida soz yurita boshgan edilar. Bunga Shimoliy Amerika hududlarida slanesli gaz va neft konlarini katta miqyosda ozlashtirishga kirishilgani va bu sohada allaqachon muayyan sanoat tajribasi toplanganligi asosiy sabab qilib korsatilgan edi. Shunga qaramay, 2014 yilning deyarli yarmigacha jahon bozoridagi asosiy uglevodorod yoqilgi importyorlari (asosan Yevropa Ittifoqi va Xitoy) uchun ananaviy neft narxi barqarorligi saqlanib keldi. Lekin, 2014 yil avgust oyidan boshlab, jahon bozorida slanesli neft narxining ananaviy neft narxiga tasiri tobora yaqqol kozga tashlana boshladi va ananviy neft narxi deyarli 20 % ga arzonlashib ketdi.

Lekin slanesli uglevodorodlar, xususan slanesli neftning, ananaviy neftga nisbatan birmuncha yaqqol kamchiliklari mavjud bolib, ulardan eng asosiysi, slanesli uglevodorodlar qazib olishning tannarxining nisbatan qimmatligi hisoblanadi. Undan tashqari, slanesli konlarning suvga bolgan ehtiyoji juda yuqori ekanligi (har bir konga 15-20 ming tonnagcha suv sarfi taqozo etiladi); konlarning juda tez boshab qolishi (bitta kon uzogi bilan 1 yil xizmat qiladi); aniqlangan zaxiralarning energiya resurslariga bolgan ehtiyojni tola qondirishga kifoya qilmasligi; hamda, albatta kuchli ekologik xatar omillari shular jumlasidandir. Ustiga-ustak, slanesli neft konlarida qazib olish samaradorligi koefitsienti, ananaviy neft konlariga qaraganda ancha past.

Slanesli neft va gaz qazib olishning ijobiy taraflari esa quyidagilardir: avvalo, konlarning uglevodorod yoqilgilari sotiladigan bozorlarga geografik yaqinligi; bunday konlarga ega mamlakatlarda energiya manbalarini import qilish orniga, ozlarida mavjud zaxiralardan foydalanishga nisbatan davlat va jamiyatning manfaatdorligi kiradi xolos.

Bazi ekspertlarning fikricha, slanesli uglevodorodlarni qazib olish, ananaviy neft qazib olishdan kora aslida ancha qimmat bolib, yirik xalqaro energetika konsernlari bunday neft narxini ataylab pasaytirib korsatayotganlari bolishi mumkin ekan.

Yangilаndi: 16.03.2015 03:09  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

Tezkor tayyorlanadian lapsha taomlar ishlab chiqaruvchisi kimyo bo'yicha Nobel mukofotiga tavsiya etildi. Uning masalliqlarida, ilgari fanga noma'lum bo'lgan kimyoviy elementlar aniqlandi..


Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 374
Kiritilgan mаqolalar soni : 768
O'qilgan sahifalar soni : 2766396

Tafakkur durdonalari

Farzandlarimiz bizdan ko'ra kuchli, aqlli va baxtli bo'lishlari shart...

I. Karimov