Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Maqolalar Qiziqarli fizika Tezkor zarrachalarning energiyasi va impulsi

Tezkor zarrachalarning energiyasi va impulsi

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 3
Juda yomon!A'lo! 

Tezkor zarrachalarning energiyasi va impulsi

Yangilikni bayon qilishda, avvaldan malum bilimga suyanish k?rak. Oquvchi E=Mc2 formulani biladi d?b qabul qilamiz.

Bu formulani Eynsht?yn kashf qilgan. Endilikda biz, t?zkor zarrachalarning en?rgiyasini qanday hisoblashni yoki shunchaki y?rda yotgan toshda ham, foydalanilmay yotgan b?hisob en?rgiya zaxiralari mavjudligini aynan u tufayli bilamiz. U mazkur formula amaliyotda birinchi marta zarur bolishidan ancha avval (1919 yilda birinchi marta yadroviy parchalanish qayd etilishidan ancha avval) k?ltirib chiqargan edi. 1905 yildayoq Eynsht?yn, t?zkor zarrachalarning en?rgiyasi va impulsini odatiy formulalar E=mv2/2 yoki P=mv bilan hisoblab bolmasligini isbotlab b?rgan edi. U yana koplab narsalarni isbotlab b?rdi, u bizning asosiy tushunchalar: zamon, makon, harakat, Yoruglik va massalar haqidagi tasavvurlarimizni tom manoda ozgartirib yubordi. L?kin biz uchun hozircha uning en?rgiya va impuls haqida nimalar d?gani muhimroq.

Eynsht?yn kashfiyotinining mohiyatini tahminan shunday bayon qilish mumkin. Olamda Yoruglikdan t?zkorroq h?ch narsa yoq. Va bir Yoruglik boshqasidan t?zroq bolishi mumkin emas. Har qanday Yoruglik (boshliqda) domiy bir xilda t?zlik bilan harakatlanadi. Shu tufayli ham Yoruglik t?zligini birlik uchun qabul qilish qulay. Boshqa har qanday harakat, masalan biror jismning harakati Yoruglikning tarqalish t?zligidan yuqori bolishi mumkin emas, yani, har qanday jismning t?zligi doimo birdan kichik.


L?kin unda, biror bir kuch tasirida juda uzoq vaqt t?zlanish b?rilgan jism bilan nima yuz b?radi? Axir har qanday kuch t?zlanishni k?ltirib chiqaradi, t?zlanish esa t?zlikni orttiradi, shunday ekan, t?zlanish olayotgan jismning t?zligi osha birlikdan ortib k?tadigan vaqt ?tib k?lmaydimi? Biroq, bu bolishi mumkin emas; d?mak, t?zlikni ortishi bilan t?zlanish ham asta s?kin kamayib borishi k?rak shunday t?z kamayishi k?rakki, t?zlanayotgan jism t?zligini birlikdan ortib k?tishiga ulguradigan holatga y?ta olmaydigan darajaga kamayishi k?rak. L?kin doimiy tasir etuvchi kuch tasiri ostida t?zlanish kamayadi d?gani nimasi? Qanaqasiga bunday bolishi mumkin?

Harkatning boshqa xususiyati malum: t?zlanish jismning massasiga t?skari proportsional jism qanchalik ogir bolsa, unga aynan bir xil kuch bilan t?zlanish b?rish ham shuncha qiyinroq. D?mak, xulosa qilish mumkinki, massa ortayotganligi sababli t?zlanish kamaymoqda. Shunda mulohazalar ozaro tutashadi: t?zlik ortishi bilan jism ogirlashib boradi va endilikda avvalgi kuch unga avvalgiday t?zlanish b?rish uchun yetarli bolmay qoladi. T?zlanish pasayadi, l?kin t?zlik d?yarli ozgarmaydi. Eynsht?yn jism t?zligi v ning Yoruglik t?zligi c ga (birlikka) yaqinlashishi sayin, jismning massasining ortishini ifodalovchi formulani k?ltirib chiqardi.

Bu ?rda m orqali jismning massasi b?lgilangan, jism tinch holatdaligidagi v=0 birlikka yaqinlashib borayotgan t?zlikda, kasrning maxraji borgan sari kichiklashib, kasrning ozi esa kattalashib boradi. Endi savolga boshqa tarafdan yondoshamiz. Malum vaqt davomida jismga tasir etgan kuchni odam yoki dvigat?l sarflashi k?rak. Masalan, dvigat?l bola qolsin. U qanchadir vaqt davomida ishladi, buning uchun yoqilgi ishlatdi, en?rgiya sarfladi. En?rgiya esa oz-ozidan, izsiz yoqolib k?tishi mumkin emas. Korinishidan u, t?zlanish olayotgan jismga uzatiladi va bu jism dvigat?l qancha uzoq ishlasa, shuncha kop en?rgiyani oziga singdirib oladi. L?kin, jismning t?zligi baribir birlikdan ortib k?ta olmasligi malum bolsa, unda jism shuncha en?rgiyani qa?rga singdiradi? Jumboqning ?chimi oddiy: korinib turibdiki, en?rgiya, jismning massasini ortishi jarayoniga sarflanmoqda. Massaning ortishi en?rgiyaning ortishini ozida aynan aks ettiradi. Yana barchasi mos k?lyapti: kuch jism ustida ish bajaradi, uning en?rgiyasini orttiradi; en?rgiya yigilib boradi, jismda toplanadi, uning massasaini orttiradi. Mashhur E=mc2 formula qa?rdan k?lib chiqishi mumkinligi tushunarli bolib qoladi.

Biz uni E=M korinishida yozamiz, chunki biz Yoruglik t?zligini birlik uchun qabul qildik. Biz E=Mc2 formulani k?ltirib chiqardik d?b oylamang. U umuman boshqacha mulohazalar orqali k?ltirib chiqarilgan. Biz uning manosini oddiy usulda tushuntirdik xolos.

Yuqorida aytilganlarni xulosa qilamiz, l?kin uni boshqachasiga ifodalaymiz. Nima uchun t?zkor harakatda massa va en?rgiya uchun yangi formulalar zarur? Agar t?zlanish b?rilgan jismning massasi ortmaganida, uning t?zligi ortgan bolardi va u nihoyat Yoruglik t?zligidan otib k?tardi, bu esa amaldagi tajribaga zid. Agar jismning t?zlanishida en?rgiyasi ortmaganida, t?zlanish uchun sarflanayotgan ish qayoqqa k?tardi?

Siz: Buning hammasi yaxshi, l?kin nima uchun jismlar t?zlanayoganida ogirlashib borishini h?ch kim h?ch qachon s?zmagan? - d?rsiz?

Haqiqatan ham buni s?zish juda qiyin: bizni orab turgan barcha narsa judayam s?kin harakatlanadi. Bu - Yoruglik t?zligi, yani, birlik bilan taqqoslaganda s?kin. Jismda yigilgan massa faqat jismning t?zligi ch?garaviy qiymatga yaqinlashganidagina s?zila boshlaydi, eng t?zkor rak?taning t?zligi esa 0,0001 dan ham kichik. Yoruglikning t?zligi shunchalik katta. Aytaylik, masalan, Yoruglikning t?zligi 10 km/soniya bolganida, rak?tasozlar oz hisob-kitoblarida Eynsh?tyn formulalaridan foydalanishlariga, rak?talarning t?zligi bu t?zlikka yaqinlashgani sayin ularning in?rtsiyasini ortib borishini etiborga olishlariga togri k?lardi. Yoruglik t?zligi masalan, 1 km/soniya bolib qolsa bormi, olamdagi koplab hodisalar umuman boshqacha yonalishda k?chgan bolardi va biz uchun Eynsht?yn m?xanikasi ham, xuddi hozirdagi Nyuton m?xanikasid?k tabiiy bolib tuyulardi.

Siz yana: ular bizning odatiy kichik t?zliklarimizda bir-biriga zid k?lib qolmaydimi? d?b sorasangiz k?rak. Yoq, zid k?lmaydi. Eynsht?yn oz mulohazalarini shunday yuritdiki, kichik t?zliklar uchun kop karra sinovlardan otgan Nyuton qonunlari uchun xavotirga tushishga hojat yoq. Agar v t?zlik juda kichik bolsa,

kasr, katta aniqlik bilan

ifodaga (masalan v=0.0001 ni qoyib t?kshirib koring), massaning ortishi formulasi esa,

ga almashadi. Rak?ta, xuddi 30 km/soniya t?zlikda uchayotgan bolsa ham bu v =0.0001 ni anglatadi, yani massa taxminan ikkiyuz milliondan birga ortadi. Bunday farqni s?zishning imkoni yoq.

Agar, jismning massasi va uning en?rgiya zaxirasining aynan bir narsa ekanligini yodga olsak, oxirgi formula orniga t?ng kuchli formulani yozish mumkin:

D?mak, kichik t?zliklarda erkin harakat qilayotgan har qanday jismning en?rgiyasi ikki qismdan: t?zlikka bogliq bolmagan m qism va t?zlikning kvadratiga bogliq ravishda ortadigan mv2/2 qismlardan iborat bolar ekan. Shoshmang, axir mv2/2 bu ? jismning kin?tik en?rgiyasiku! D?mak, Eynsht?yn, jismning kin?tik en?rgiyasi (odatda biz uni biror bir kuch tasirisiz, erkin harakatlanayotgan jismning en?rgiyasi d?b ataymiz) uning umumiy en?rgiya zaxiralarining atiga bir qismi xolos ekanligini kashf qilgan ekan. Bu juda kichik qism. Asosiy en?rgiya esa, t?zlikka bogliq bolmagan, va jism xuddiki tinch yotgan holatida ham ega boladigan narigi m qismda band qilingan.

Agar moddaning biror qismida yangi zarracha paydo bolgan bolsa, d?mak, uning paydo bolishi uchun qandaydir ish sarflangan, uning uchun qaysidir bir boshqa jismdan en?rgiya sugurib olishga togri k?lgan yoki, bu zarrachani paydo bolishi uchun qaysidir bir manbadan en?rgiya miqdorini sirqitib olingan va bu en?rgiya miqdori endilikda, agar, xuddi zarracha harakatlanmayotgan bolsa ham uning ichida saqlanmoqda. Atomlardan tuzilgan, biz uchun odatiy va katta olchamli jismlar uchun bu erish tuyuladi: biz ularni tayyor qurilish mat?riallaridan (atomlardan) hosil qilamiz va atomlarni paydo qilish uchun en?rgiya sarf qilmaymiz. D?mak, bu holatda mavjudlik en?rgiyasi unchalik muhim ahamiyat kasb etmaydi: hamma zaruriy narsa ozi shundoq ham mavjud. Moddaning paydo bolishi haqidagi savol bu y?rda shunchaki orinsiz. Mayda zarrachalarning parchalanishi boshqa masala. Bunda haqiqatan ham bir turdagi zarrachalardan va ularning toplagan en?rgiyasidan yangi turdagi zarrachalar paydo boladi. Xuddi ibs?n tugmachi ustasidagid?k, qayta eritilishga hamma eskilar qoldiqsiz (istisnosiz) yol oladi. Bu ?rda m en?rgiya bilan iltifotsiz bolishga h?ch kim yol qoymaydi. m ning mavjud bolishi formula uchun shunchalik muhimki,u haqida batafsil toxtalsi arziydi. Nima uchun biz bu tarkibiy qismni s?zmaymiz? Nimaga Eynsht?yngacha h?ch kim, osha vaqtlarda barcha foydalanadigan en?rgiya zaxiralaridan million va milliard marotabalab ortiq bolgan va oyoq ostida yotgan bunday en?rgiya zaxiralarini s?zmadi? Bu Eynsh?tynning nohaq ekanligidan dalolat emasmi?

Yoq, dalolat emas. Barcha gap shundaki, biz en?rgiyaning ozini emas, balki, uning ozgarishini s?zamiz. Kin?tik en?rgiya potensial en?rgiyaga aylansa biz buni darhol anglaymiz, chunki, t?zlik kamayadi. Issiqlikka otsa, buni ham s?zamiz: jism qiziydi. Agar en?rgiya ozgarmasa, uni qanday qilib s?zasan? Aytaylik Yer. Uning kin?tik en?rgiyasi ulkan: u Quyosh atrofida 30 km/soniya t?zlik bilan harkatlanadi. Uning massasi 6?1027 g bu bizning tasavvurimizga sigmaydigan darajadagi hayratlanarli en?rgiya zaxirasidir. L?kin uni kim s?zmoqda? U nimada namoyon boladi? Uning y?rdagi jismlar bilan yuz b?radigan parchalanish hodisalarining en?rgiya balansiga kiritish va etiborga olish k?rakmi? Albatta yoq: bunday parchalanishlarda u ozgarmaydi. U olik kapital; qanday bolib kirsa, shunday bolib chiqadi. m en?rgiya bilan ham huddi shunday ahvol. U kimyoviy, el?ktrik va m?xanik parchalanishlarda ishtirok etmaydi, en?rgiya balansi formulalarining har ikkala tarfida jimgina hozir boladi va u tufayli birovga issiq ham sovuq ham bolmaydi. Agar mabodo m dan ozginagina bolak bolsa ham chimchilab olishga qodir kuchlar topilganida edi, u holda m t?zda ozi bilan hisoblashishga majbur qilardi. L?kin avvaliga bunday kuchlar haqida h?ch narsa bilishmagan.

E= m+mv2/2

Formulaning ozi bunday kuchlarni qidirish k?rakligini korsatib turganini ozi katta yutuq. Va ularni ancha yillardan k?yin topishdi, bu yadroviy kuchlar edi. Atom el?ktrostansiyalarida yoki k?malarida bunday kuchlar, m dan mayda qismlarni chimchilab sugurib olib, ularni el?ktr yoki m?xanik en?rgiyaga aylantirish bilan shugullanishadi.

El?m?ntar zarrachalarning parchalanishida esa, xarakt?riga kora oxshash, ammo kattaligi ch?ksiz darajada farq qiluvchi bu kuchlar endilikda, m ning tinch holatidan bir bolak yulqib olish bilan mashgul bolmaydi. Ularning tasiri jismning gishtlarini biridan boshqasiga, avvalgi xususiyati va vazifalaridan tubdan farq qiluvchi, avvalgilariga umuman oxshamaydigan qilib k?skin tartiblaydi.

L?kin biz ozimizning togridan togri maqsadimizdan ch?tga chiqib k?tdik. D?mak, biz jismning massasi t?zlikka qanday bogliq ekanligini bilamiz.

Huddi shunday, jismning en?rgiyasi ham t?zlikka bogliq:

Endi P=Mv jism impulsi d?b ataladigan kattalik nima boladi? Balki uni ham biror narsa bilan alishtirish k?rakdir?

Malum bolishicha, bunday emas ekan. Impuls avvalgid?k

P=Mv

formula orqali ifodalanadi. L?kin, endilikda M t?zlikka bogliq bolgan kattalik. D?mak impuls ham, xuddi jismning massasi va uning en?rgiyasi singari, t?zlanish olchamlarida istalgancha kattalashishi mumkin ekan. Va Nyutonning tasdigi oz kuchida qoladi: kuch tasiri ostidagi impulsning ortishi, kuchning oziga va uning tasiri davomiyligiga proportsionaldir. Agar kuch yetarlicha muddatda (va k?rakli tarafga) tasir qilsa, impuls istalgan kattalikkacha y?tib borishi mumkin.

Impuls formulasini uch xil variantda yozish:

va ulardan tanlovga kora foydalanish mumkin.

Agar jismning t?zligini malum darajada yoruglik t?zligi birlik bilan taqqoslash orinli bolsa, uning en?rgiyasi va impulsini mana shunday ozgartirilgan shaklda olish k?rak.

Bu y?rda, qiziquvchan oquvchida paydo bolishi mumkin bolgan savollarni oldidan payqashning ayni vaqti. Siz sorashingiz mumkin: agar katta t?zliklarda T=mv2/2 formula noorin bolib qolsa, kin?tik en?rgiyani qanday hisoblash k?rak?

Javob: Zarrachaning kin?tik en?rgiyasi d?b, uning

formula orqali hisoblanadigan tola en?rgiyasi va m ning tinch holat en?rgiyasi

larning ayrimasiga aytiladi. v ning kichik qiymatlarida, bu formula orqali topiladigan qiymatlar, odatiy mv2/2 orqali topilgan qiymatdan d?yarli farq qilmaydi.

Yana bir savol: qanday qilib massa en?rgiyaga t?nglashishi mumkin, axir massani grammlarda, en?rgiyani esa, masalan, kilovatt soatlarda olchansa?

L?kin, biz massaning en?rgiyaga ekvival?nt ekanligini tushuntirganimizdan song, jismning massasi qanchaligini aniqlab, uning en?rgiya zaxiralarini ham bilib olishimiz mumkin. Endi, tabiiy ravishda, massa va en?rgiya uchun shunday birliklarni tanlash k?rakki, ekvival?ntlik darhol kozga tashlansin. Massa va en?rgiya uchun boshqa boshqa birliklar, bu ekvival?ntlikning ahamiyati yoq bolgan, yani ?r miqiyosidagi barcha hodisalar uchun orinli. Massa va en?rgiyaning farqi, harakatning shunchaki ikki taraflari orasidagi farqqa aylangan olchamlarda, bu ikkalasini alohida-alohida olchashning ozi ayb boladi (en?rgiya sozida zarrachaning yaratuvchi kuch zaxirasi manosi, massa sozida esa, uning in?rtsion xususiyatlari, uning b?tinimligi manolari koproq namoyon boladi va ularning biri ikkinchisiz mavjud bola olmaydi). Shu tufayli, mikrodunyoda zarrachaning en?rgiyasini uning massasiga miqdoran t?ng boladigan qilib tanlanadi.

Buni amalga oshirish mumkinmi? Albatta. Agar, c=1 da E=M bolsa, E va M ni bir xil birliklarda olchash tabiiy. Xuddi shuningd?k, P=Ev, zarracha t?zligini Yoruglik t?zligiga nisbatda olinsa, impuls P ni ham osha birliklarda olchash mumkin. Mikrodunyodagi parchalanishlar katta dunyoga tasir qilmay tursa, bu k?lishuv - en?rgiya, impuls va massani aynan bitta olcham bilan olchash h?ch qanday noqulaylik k?ltirib chiqarmaydi, balki,buning butunlay aksi boladi.

U qanday olcham? Uni el?ktronvolt (ev) d?b ataladi. Avvaliga bu faqat en?rgiyaning birligi bolgan va u bir volt kuchlanish tasirida zarracha qanday en?rgiyaga ega bolishini ifodalagan. Bir milliard el?ktronvolt (109 ev) bir Gigael?ktronvoltga (1 Gev) t?ng. Bu birliklarda massa va impulsni olchanadi, albatta, katta jismlarning emas, balki, zarrachalarning massa va impulsini olchanadi. Bu birlikning qulayligi shundaki, zarrachaning massasi va en?rgiyasi unchalik katta bolmagan sonlar bilan ifodalanadi. Aytaylik, proton massasai 0.94 Gev. Dubnadagi katta t?zlatkichda protondan olinadigan impuls 10 Gev va ho kazo.

Va songgi savol. Massa, en?rgiya va impulsning yangicha tariflariga ega yangi m?xanika faqat mikrodunyo uchun taaluqlimi va u bizning odatiy olamimiz uchun uning ahamiyati yoqmi? Unday emas, bizda ham, katta mashinalar orasida Nyuton m?xanikasi qonunlari bilan hisoblab bolmaydiganlari mavjud. Bular zarrachalarni t?zlatkichlardir. Uning vazifasi zarrachalarga, masalan, protonlarga yoruglik t?zligiga yaqin qiymatlarda t?zlanish b?rishdir. Bunda proton, Eyntsht?yn talimotiga kora, ancha ogirlashib qoladi. Uning massasi, t?zlatkichdagi har bir aylanishda tobora ortib boradi. Va har bir aylanishdan k?yin uni bu halqa ichida ushlab turish qiyinlashib boradi. Bunday massaga ega zarrachani aylana boylab tutib turishga endilikda magnit maydonining kuchlari yetarli bolmay qoladi. El?ktromagnitga borgan sayin yuqoriroq kattalikdagi tok b?rishga togri k?ladi. Masalan, Dubnadagi, proton t?zligi yoruglik t?zligidan d?yarli farq qilmaydigan t?zlatkichda, protonning massasi M, t?zlatish davri yakuniga borib 10 Gev ga ?tadi. Avval boshda esa u 0.94 Gev ga t?ng bolgan. D?mak proton 3 soniya (t?zlatish shuncha vaqt davom etadi) ichida 10 baravardan ham koproq salmoqliroq bolib qolar ekan. Katta el?ktromagnit t?zlatkichning ist?mol quvvati, t?zlatish davri yakuniga borib kop marotaba ortib k?tadi. Agar siz, Eynsht?yn formulasining haqqoniyligiga ishonch hosil qilmoqchi bolsangiz, taqsimlash shitining vattm?trlaridagi r?aktiv kuchlanishning qanday ortayotganiligini kuzating.

Shoshmang, shoshmang d?b xitob qiladi

ziyrak oquvchi. El?ktrostantsiyada en?rgiya yoqolib, orniga, t?zlatkichda onlab barobar ogirlashgan proton paydo boladi. D?mak, sizningcha, en?rgiya massaga aylanib qoldi?!

- Nima sababdan bu sizni shunchalik hayajanlonlantiryapti?

- Chunki bu, yanglish falsafiy t?zis...

-Sizning ozingiz ham, massa va en?rgiya - aynan bitta fizik tushunchaning ikki xil turli alomatidir d?gandingiz.

- Fizikada, ha. L?kin, kundalik turmushda, en?rgiyaning ortishi massaning ortishini bildirmaydi.

Qizish tufayli choynak ogirroq bolib qolmaydi. Odatiy hayot tarzimizda, massa va en?rgiyaning farqi juda katta. Va siz t?zlatkichga b?rilgan el?ktr en?rgiyasining yakunda gayrioddiy vaznli protonlarga aylanganiga tasodifan guvoh bolib qolsangiz, xaqli ravishda, El?ktroen?rgiya protonning massasiga aylandi! d?b hayratlanishingiz mumkin.

- Yoki uning en?rgiyasiga...

- Yoki uning en?rgiyasiga, agar biz Protonning b?qarorligini emas, balki uning kuch zaxirasi yoki yaratuvchanlik pot?ntsiali xususiyatlarini alohida qayd etmoqchi bolsak. Biz zarrachaning b?qarorligi va Yaratuvchilik kuchlarining zaxirasi xususiyatlari sinonim ekanligiga konikishimiz zarur. Qachonki biz bunga koniksak, bizlarda sondirib bolmaydigan yangi istak en?rgiya va massa sozlarining biridan qutulish va orniga yagona sozdan foydalanish istagi paydo boladi. Zamonviy jiddiy fizika kitoblarida shunday qilishga urinishmoqda ham. L?kin bizning, formulalar y?tishmovchiligining ornini soz bilan toldirishga togri k?ladigan maqolamizda har ikkala sinonimdan foydalanamiz: en?rgiya va massa.

- Faylasuflarchi?

- Faylasuflar faylasuflarga dushman.

Yoq joydan muoammolar qidirish, haqiqiy mohiyat sozlarda emas, balki, aniq munosabatlarda bolgan orindada, sozlarning manolarini nazorat qilishning nima k?ragi bor?...

Aqliy salohiyati amaliy ishlarga qaratilgan kishilarni boshqa muammo oylantiradi: el?m?ntar zarrachalarning parchalanishidan hosil boladigan en?rgiya miqdori, yadvroviy en?rgiyadan kop marta ortib k?tishi rostmi?

Albatta. Masalan, yulduzlarga en?rgiya ?tkazib b?radigan yadroviy reaksiyalar sikllaridan birining en?rgiyasi, g?liyning tortta protonining parchalanish en?rgiyasiga togri k?ladi. Ularning massasi 0.94?4=3.76 Gev. G?liyning massasi esa, 3.73 Gev. Shunday eka, 0.03 Gev, 1% dan kam en?rgiya ajralib chiqadi. ?0 m?zonning fotonlarga parchalanishida esa, m?zonning massasi toliq fotonlarga otadi (100 %).

- D?mak, koz ongimizda t?rmoyadro reaksiyasidan ham kuchliroq en?rgiya manbai ekanda?

- Aslo yoq. Bunday m?zonlarning noyobligi va b?qarorligi xalaqit b?radi. Xuddiki t?zlatkich yaqinida ham ular protonlarga nisbatan kamida 1019 marta oz. Undan tashqari, ular shu zahotiyoq oladi; ularni yigib olishning iloji yoq. Asosiysi esa, ularning parchalanishida ajralib chiqadigan en?rgiyaga t?ng en?rgiya safrlab, ularni yaratish. Protonlar esa, vodorod yadrosida doimo tayyor holda mavjud. T?rmoyadro reaksiyalarida biz faqat tabiat tomonidan toplangan en?rgiya zaxiralarini sarf qilamiz; ?0 m?zonlarning parchalanishi esa, eng yaxshi taqdirda bizga faqat ularni hosil qilishga sarflangan en?rgiyani qaytaradi holos.

- Unda ulardan qanday naf?

- Naf m?zonlar, gip?ronlar va shunga oxshashlardan. Ular bizga olam tuzilishi haqidagi jumboqlarga y?chim b?radi.

Yangilаndi: 16.03.2015 03:06  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Tram-tramiston kimyo lug'ati;

Ekstarktor - sobiq traktor;

Polimer - uy polini o'lchash asbobi;

Xlorofill - xlorparast kimsa


Mavzuga oid boshqa materiallar

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 374
Kiritilgan mаqolalar soni : 766
O'qilgan sahifalar soni : 2653318

Tafakkur durdonalari

Ilm-Fan Taraqqiyotni yetaklovchi kuchdir!