Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Maqolalar Fan tarixidan.... Leonardo da Vinchi va Abadiy dvigatelning imkonsizligi tamoyili

Leonardo da Vinchi va Abadiy dvigatelning imkonsizligi tamoyili

E-mail Chop etish
Maqola Reytingi: / 2
Juda yomon!A'lo! 

Leonardo da Vinchi va Abadiy dvigatelning imkonsizligi tamoyili

Abadiy dvigatelning imkonsizligi haqidagi tushuncha fizikaning maktablardayoq oquvchilar ongiga singdiradigan eng muhim qoidalaridan biri hisoblanadi. Natijada kopchilikda shunday tushuncha paydo boladiki, kimki abadiy dvigatelni yasashga harakat qilayotgan bolsa, demak u, yoki savodsiz, yoki, aqldan ozgan degan xulosaga kelinadi. Bunday yondoshuv bilan esa biz, orta asrlar davri olimlarining fan va texnika oldidagi xizmatlarining ahamiyatini nomunosib tarzda pasaytirib qoyamiz.

Umuman olganda abadiy dvigatel yasash uchun bolgan urinishlarni tushunish mumkin. Birinchidan, samarador va arzon energiya manbasi bolgan mashinalarni qurish, jamiyatning eng muhim talablaridan biri hisoblanadi. (shunisi qiziqki, antik davrda, turli xil ilmiy maktablar mavjud bolganiga qaramay, abadiy dvigatel yasash goyasi amalda mavjud bolmagan. Sababi oddiy: arzon ishchi kuchi - qullar mehnatidan keng foydalanish.) bu sohadagi dastlabki ixtirolar, turli mamlakatlarda XII-XIII asrlarga taalluqli bolib, u asosan hunarmandchilik ishlab chiqarishining talab va ehtiyojlari bilan bogliq. Ikkinchidan, juda kuchli psixologik omil mavjud: kim ushbu muammoni hal qila olsa, butun insoniyatga katta xizmat korsatgan boladi va uning nomi asrlar osha uluglanadi. Va nihoyat, uchinchidan, har kim ham tabiatdagi abadiy, toxtovsiz harakatlarni kuzatishi mumkin: Oyning, sayyoralarning harakati, daryolarning oqishi kabi. Agar bunday harakat tabiatda mavjud bolsa, nahotki inson, texnik konikmalar va ilmiy salohiyat orqali, sun'iy abadiy dvigatelni oz qollari bilan yasay olmasa? Agar sening modeling ishlamayotgan bolsa, uni mukammallashtirishga intil! Shunday fikrlar, ilm-fan, texnika bilan aloqasi bolgan koplab shaxslarni abadiy dvigatelning loyihasi ustida faol ravishda izlanishga undagan.

Eng avvalgilar.

Abadiy dvigatelning dastlabki loyihasi hind Bxaskara tomonidan taxminan 150-yilda tayyorlangan deb hisoblanadi. 1a rasmda korsatilganidek, mazkur qurilma, ogir suyuqlik (simob) toldirilgan trubkalarning jamlanmasining radiusga nisbatan ma'lum burchak ostida joylashtirilgan korinishida bolgan. Ixtirochining fikricha, trubkalardagi suyuqlikning aylanma ravishda oqib turishi, yukning taqsimlanishida nosimmetrik vaziyatni keltirib chiqarishi va natijada gildirakning abadiy aylanishini ta'minlashi kerak edi. oxshash loyihani 100 yildan keyin, mashhur farang me'mori va muhandisi Villar d'Onnekur 1b tasvirda keltirilgan korinishda taqdim etdi. Uning fikricha, gildirakdagi toq sondagi yuklar nosimmetriklikni paydo qilishi va abadiy aylanishga sabab bolishi kerak edi. Aftidan, abadiy dvigatelni aynan abadiy gildirak tarzida tasavvur qilish, orta asrlarda butun Yevropa boylab keng tarqalgan boshqa bir dvigatel - suv gildiragiga asoslangan bolsa kerak. Loyihaning modifikatsiyalaridan birini (1c tasvir) 1438-yilda Sienalik (Florensiyadan - Leonardo da Vinchining vatanidan uncha uzoq bolmagan shahar) Mariano Jakopo ishlab chiqqan edi.

Leonardoning abadiy dvigatel muammosi ustidagi ishlashi.

Agar Leonardo da Vinchi (1452-1519) abadiy dvigatelni yasash kabi katta muhimlikdagi muammodan chetda qolganida galati bolar edi. ozi qiziqqan hodisalarningdeyarli barchasining mohiyatini amalda tushunishga harakat qilgan va kop hollarda bunga erishgan Leonardo, haqiqatan ham mazkur muammoga murojaat etgan. Uning saqlanib qolgan risolalari va yon daftarlari, olimning mazkur dolzarb muammoning ichiga kirib borish jarayonining bosqichma bosqich chuqurlashib borishini kuzatishga imkon beradi.

Birinchi bosqich - amalda ungacha mavjud bolgan va sal ozgartirilgan yukli gildirakli abadiy dvigatel loyihalarini organib chiqish.

Leonardo Italiyaning yirik universitet markazlari - Bolonya, Parma, Piza, Rimda kop marta bolgan va kutubxonalarda izlanib, hamkasblari bilan faol muloqotda bolgan. Uning osha paytda ma'lum bolgan turli xil abadiy dvigatel modellarini yasab korgani va tadqiq qilgani ehtimoldan holi emas. Lekin, ulardan hech biri nimagadir umuman ishlamagan. Tosqinlik meni ega olmaydi. Har qanday tosqinlik qoshimcha ishtiyoq chaqiradi - va Leonardo yana ilgari intildi.

Ikkinchi bosqich - gildirak sxemasini jiddiy ozgartirish.

Abadiy dvigatelni tayyorlash uchun qandaydir konstruksiyani ishlab chiqa olishiga ichki ishonch, Leonardo da Vinchini barchaga ma'lum abadiy gildiraklarning sxemalariga ongli ravishda jiddiy ozgartirishlar kiritish orqali ijobiy natijaga erishishga undadi. Bunday urinishlarning izlarini, uning qaydlarida uchratish mumkin. Undagi umumiy goyani ham anglash oson - aylanish momenti nosimmetriyasigai qoshimcha fizik effekt yordamida erishish. Shu tarzdagi sxemalardan biri, 2-rasmda keltirilgan. Undagi gildirakning pastki qismi suvga botib turishi va uning ostki qismiga ta'sir qilayotgan suvning itarib chiqaruvchi kuchlari qoshimcha fizik effektni hosil qilishi kerak edi

Uchinchi bosqich - abadiy dvigatel harakatini ta'minlay oladigan tamomila yangicha sxemalarni ishlab chiqish

3-rasmda, Leonardoning 1487 yilga taalluqli yon daftarchasining sahifasidan nusxa keltirilgan. Unda abadiy dvigatelning Arximed vinti bilan modifikatsiyalangan loyihasi namunasi keltirilgan.

Leonardoning fikricha, suv, kichikroq diametrli birinchi vint yordamida qandaydir balandlikka chiqib, idishga quyilishi, keyin esa, ikkinchi vint orqali (yoki, pastdagi sxemada chap tarafda korsatilganidek, gildirakni aylantirib otib) dastlabki holatiga qaytishi kerak edi. Bunday modifikatsiyadagi abadiy dvigatellarning oziga xos jiddiy xususiyati shunda ediki, suvni pastga qaytaradigan vintning radiusi ancha katta bolib, u haqiqatan ham u birinchi gildirakka nisbatan katta aylanish momenti hosil qilishi, lekin, bir sikl davomida nisbatan kam ish bajarishi kerak edi. Chizmaga Leonardoning izohi: Suv vint boylab... birinchi vintga qaytadi va bu jarayon chegaralanmagan muddatda davom etadi - guvohlik berib turibdiki, osha vaqtda Leonardo da Vinchi abadiy dvigatelning amalda mavjud bola olishiga shubha qilmagan.

Tortinchi bosqich - Abadiy gildirakdagi yuklarning taqsimlanishi sxemasini tahlil qilish.

Sxemani turli yollar bilan mukammallashtirishga bolgan intilishlariga qaramay, abadiy harakatni paydo qilish uchun qilingan kop sonli urinishlardagi muvaffaqiyatsizliklar Leonardo da Vinchini omadsizlikning sabablarini qidirib korishga chorladi. Bunday vazifaning hal qilishning mushkulligi, zamonaviy kitobxonga XIV-XV asrlar orasida ilm fanda hali ish va energiya kabi fizik tushunchalarning mavjud bolmaganligini eslatish orqali tushunarliroq boladi. Lekin, baribir Leonardo, nisbatan mashhur bolgan nosimmetrik yuklari bor gildirakli abadiy dvigatelning nima uchun ishlamasligini tushuntirib bera oldi. Uning qolyozmalarida gildirakning aylanish jarayonidagi harakatini izohlovchi chizmalar saqlanib qolgan. Leonardo, yuklarning taqsimotidagi nosimmetriklikning oqqa nisbatan qanday ozgarayotganligini sinchiklab kuzatdi. U soddaroq variantdagi va nisbatan kam sondagi yuklari bor gildirak misolida, jarayonni tahlil qilib chiqdi. Bunday sodda sxemalarda olim, hal qiluvchi faktor, bir tarafdagi yuklarning boshqa tarafdagisidan son jihatdan ortiqcha bolishi emas, balki, yuklarning oqqa nisbatan joylashish masofasi, ya'ni, ogirlik markazining holati ekanligini aniqladi.

4 rasmda ogirlik markazining holatini aniqlovchi hisob kitoblari mavjud bolgan mashhur chizma keltirilgan. Bu yerda yuklar tizimi ogirlik markazining gorizontal koordinatasi, oqning vaziyati bilan muvofiq tushadi. (oqdan ong tarafda 4 ta yukning ogirlik markazi 7 interval masofada, chap tarafda esa, 7 ta yukdan iborat yuklar tizimining ogirlik markazi, oqdan 4 interval masofada). Ravshanki, bunday sxema kutilayotgan perpetum mobile ning orniga, perpetum stabile ni taqdim qiladi.

Beshinchi bosqich - abadiy dvigatelning imkonsizligi haqida xulosaga kelish.

Demak, Leonardo mavjud sxemalarni takomillashtirish va mutlaqo yangi sxemalar ishlab chiqish orqali, toxtovsiz ishlaydigan abadiy dvigatelni yasash uchun bir necha yil davomida urindi. Keyin u, nisbatan sodda bolgan, yukli gildirakli (ehtimol u suvdan foydalanish nazarda tutilgan boshqa turdagi abadiy dvigatellar sxemalari bilan ham ish olib borgandir) dvigatel shaklining ishiga tosqinlik qilayotgan ichki sabablari bilan mufassal tanishdi. Oqibatda u dvigatellarning ishlashiga xalaqit berayotgan sabablar bilan yanada batafsil tanishib chiqish zarur deb hisoblagan holda, , toxtovsiz harakatni hosil qilishning har qanday turini inkor etadigan ozining shaxsiy xulosasini qat'iy tarzda e'tirof etdi:

Men toxtovsiz harakatning hamda abadiy gildirakning mavjud bola olishining imkonsiz ekanligi haqidagi xulosaga keldim. Abadiy dvigatel konstruksiyasi - abadiy harakat manbaining qidirish ishini, odamning eng katta adashishlaridan biri deb atash mumkin. Asrlar davomida kimki gidravlika, harbiy mashinalar, va shunga oxshashlar bilan ishlashga togri kelgan bolsa, abadiy dvigatelni yasash uchun kop vaqt va mablag sarflashdi. Lekin ularning barchasi bilan, oltin qidiruvchilar bilan (alkimyogarlar) bilan yuz bergan narsa sodir boldi: har safar muvaffaqiyatga tosqinlik qiladigan qandaydir mayda chuyda topilardi. Mening kamtarona ishim ularga naf keltiradi: ularga endilikda Qirollar va hukumat vakillaridan, bajara olmagan vadalari uchun qochib yurishlariga togri kelmaydi.

Leonardo da Vinchining yuqoridagi xulosasi davomida, aftidan osha davrda katta shov shuv va mashmashalarga sabab bolgan Venetsiyadagi turgun suvda ishlovchi qandaydir qurilmani yasashga bolgan urinish haqidagi ikir-chikirlarigacha bayon qilingan hikoya keltiriladi. Aynan osha sababga kora keyinchalik, sahifaning hoshiyasiga kichik satrlar bilan yozilgan qoshimcha izohda suv haqida dengiz sathidagi tinch turgan suv deb qoshimcha qilib otiladi. Asosiy matnda va boshqa joylarda Leonardo ifodali ravishda olik suv (aqua morta) termini qollagan.

Olik suv da ishlamagan dvigatel haqidagi (endilikda u Leonardo uchun ahamiyat kasb etmaydi) yozuvlarda, uning oz xulosasiga nisbatan ishonchi komil bolganligi haqida tasdiqlar mavjud.

Qandaydir mayda chuyda (!) - bu soz orqali Leonardo da Vinchi shuni ta'kidlamoqdaki, abadiy dvigatelning har qanday sxemasida, uning harakatining abadiy ligiga veto qoyadigan ba'zi bir ichki effektlar doim topiladi. Zamonaviy fizikada Qandaydir mayda-chuyda sozi, energiyaning turli yollar bilan bir turdan boshqa turga aylanishi yoki, loyihachi nazaridan chetda qolgan biror bir jarayon, masalan, qizish, buglanish, erish, mexanik va elektromagnit tolqinlarni qozgatsihdan boshlab, yadroviy jarayonlardagi neytrinoning nurlanishigacha bolgan jarayonlar uchun sarflanishi bilan izohlanishi mumkin.

Birinchi izoh.

Leonardoning ozi abadiy dvigatelning imkonsizligi haqidagi xulosaning ahamiyatini qanday baholagan

Karlo Pedretti - Leonardo da Vinchi ilmiy me'rosi boyicha yirik mutaxassisning fikricha, Leonardoning abadiy dvigatelning imkonsizligi haqidagi qaydlari, tartiblangan Madrid kodeksi[1]da 1493-yilda yozilgan. Aynan shu davrga taalluqli, ammo, nisbatan umumlashmagan tasdiq boshqa bir qolyozmasida ham uchraydi:

Gildirakka qanday ogirlikdagi yuk qoyilishidan qat'iy nazar, shubhasiz, yuklarning ogirlik markazi doimo oqdan pastda joylashadi; odamzod oylab topgan biror bir uskunada bu effekt bartaraf etilishining iloji imkoni yoq.

Tabiatning muhim qonuni bolgan - abadiy dvigatelning imkonsizligi haqidagi ozining xulosasini Leonardo oz tadqiqotlarida qollaganmikin? Saqlanib qolgan kop sonli tarixiy faktlar bunga ijobiy tasdiq berishi mumkin:

Pastlayotgan yukning qanday bolmasin, biri vaqt davomida oziga teng yukni osha ozi tushayotgan balandlikka kotarishi mumkin emas.

Agar gildirak mashinani harakatlantirsa, uni ikki karra vaqt sarflamasdan ikki marta koproq harakatga keltirish mumkin emas. Ya'ni, ikkita mashina bir vaqtda qilganchalik harakatni qilishi mumkin emas. Shu tarzda bitta gildirak, sanoqsiz miqdordagi mashinalarni aylantirishi mumkin, lekin, ular cheksiz vaqt davomida ham ular, bittasi bir soatda bajargandan ortiq ish bajara olmaydi.

Leonardoning abadiy dvigatelni ishlayotgan modeli haqidagi qaydlarini ham alohida korib otsak arziydi. gildirakning pastki qismi suvga botirilgan tarzda ishlangan sxemadagi 2-rasmga qaytamiz. Uning ostiga yozilgan izoh qiziqarli: Modelni yasashni maxfiy tut va u haqida namoyish orqali keng ommaga e'lon qil. Modelning siri nimada bolgan ekan? Keyingi qaydlarda olik suv mashinani ishlashga majbur qila olmasligini izohlangan. Leonardo tirik suv ning sezilar-sezilmas oqimini hosil qilishga urinib koradi. Rasmda, urinib korilgan texnik yechim variantlaridan birini korishimiz mumkin: idish devoridagi teshikchaning mavjudligi (ongroqda). Leonardo da Vinchi bu goyani amalga oshirganmi? Bolishi mumkin, sababi, Leonardoning knayz saroyidagi xizmat vazifalari tarkibiga turli xil bayramlar va kongilochar tadbirlarni amali tashkillash va yuqori saviyada otkazilishini ta'minlash ham kirgan. Iste'dodli muhandis va olimning obro e'tibori shunga munosib edi. Lekin, namoyishning maqsadi qanday bolgan? ozining qolidan kop narsa kelishini isbotlashmi? Olim uchun,aqlga togri kelmaydigan tarzda gayritabiiy kuchlar bilan sehr - jodu kabi qiliqlarni korsatish haqida soz bolishi mumkin emas. Unda faqat bitta taxmin qolyapti: abadiy dvigatelning amalda ishlayotgan modelini barchaga namoyish qilish va orqali, keyinroq esa uning sirini oshkor qilib, ozining yirik ilmiy xulosasi - abadiy dvigatelning imkonsizligini keng ommaga targib qilish bolgan shekilli.

Ikkinchi izoh. Davomchilar.

Leonardo da Vinchidan keyingi yashagan olimlar ichida abadiy dvigatelning mavjud bola olishini inkor qilganlardan eng yaqinlari - Italyan matematigi Jerolamo Kardano (1516-1576), golland matematigi va muhandisi Simon Stevin (1548-1620), hamda, Galileo Galileyni e'tirof etishadi. Kardano, mayatnikli soatlarning toshlarini ozini ozi kotarib tushuradigan qilib yasashning iloji yoqligini qayd qiladi. Stevin esa, abadiy dvigatelning imkonsizligini ifodalovchi isbotini, qiya tekisliklardagi jism harakatining muvozanatlanish hodisasi orqali izohlagan. Galiley esa Mashinalar kuch paydo qilmaydi; ular faqat kuchni bir turdan boshqa turga aylantiradi. Kim buni aksi bolishiga umid qilsa, demak u mexanika haqida umuman hech narsa tushunmaydi! deb aytgan.

Leonardo da Vinchi hamda uning yaqin davomchilarining abadiy dvigatelga bolgan munosabatlaridagi bir jiddiy farqni alohida korsatish lozim: Leonardo, har xil sxemadagi dvigatellarning nima sababdan ishlamayotganligini tushunishga harakat qiladi va qandaydir ichki effektlarning tosqinlik qiluvchi ta'siridan qutilishning iloji yoqligini ta'kidlaydi. Kardano, Stevin va Galileylar esa, abadiy dvigatelning imkonsizligini, amalda qat'iy isbotlangan tabiat qonuni sifatida qabul qilishgan.

Leonardo da Vinchining Kardanoga korsatgan ta'siri haqida tola asos bilan gapirish mumkin. Uning amakisi Fitsio Kardano - Milanlik huquqshunos va tabiiy fanlar bilimdoni - Leonardo da Vinchining yaqin dosti bolgan va albatta uning abadiy dvigatel borasidagi izlanishlaridan xabardor bolgan. Leonardoning vafotidan song, uning vasiyati boyicha, barcha qolyozmalari shogirdi Franchesko Meltsiga topshirilgan va u 1523-yilda Milanga qaytib, uzoq vaqt (Meltsi 1570-yilda vafot etgan) davomida oz ustozining ilmiy ishlarini bir tizimga keltirib, xususan uning risolalarini nashrga tayyorlagan. Jerolamo Kardano Meltsi tuzib chiqqan da Vinchi asarlari saylanmalari asosida ozining kasbiy qiziqishlariga oid (Kardano yaxshigina hakim bolgan) - fiziologiya va anatomiyaga taalluqli risolalarni mufassal oqib chiqqan.

1775-yilda Fransiya Fanlar Akademiyasi abadiy dvigatellar haqidagi takliflarni umuman korib chiqmaslik togrisida qaror qabul qildi.

(1*) abadiy dvigatelni yasash mutlaqo imkonsiz: (2*) agar muhitning ishqalanish qarshiligi, harakatlantiruvchi kuchning uzoq muddatli ta'sirini hecham kamaytirmasa ham, u teng miqdordagi effektni paydo qilishi mumkin emas. Sababi quyidagicha: Agar biz yakuniy kuch effektini cheksiz vaqt davomida olishni istasak, effektning ozi ham cheksiz miqdorda kichik bolishi kerak. Tasavvur qilamiz, jismga harakat berilganida, agar ishqalanish qarshiligi mavjud bolmasa, u harakatni doimiy saqlab turishi mumkin bolsin; lekin bunda boshqa jismlar haqida unutib qoyilmoqda. Bunday abadiy harakat... odatda ularning ijodkorlari taklif qiladigan boshqa obyektlarga nisbatan mutlaqo foydasiz bolgan bolar edi... (3*) Bunday ishlar nihoyatda serharajat: ular koplab oilalarni xonavayron qilib boldi. oz ornini topishi mumkin bolgan istedodli mexanikning, mazkur ish yuzasidan keladigan shon shuhratga qiziqib, oz iqtidorini va qimmatli vaqtini behuda sarflagan holatlari uchrab turibdi.

Akademiyaning qarori quyidagicha tamoyillarga asoslangan: Akademiya, ozining bu kabi savollar bilan boshqa shugillanmasligini qat'iy e'tirof etgan holda, uning mutlaqo foydasiz ekanligi haqida fikr bildiradi. (4*) Odamlarning hom hayol goyalar bilan shugullana turib, kopincha foydali haqiqatlarni anglab yetganilklari haqida tez-tez eshitib qolamiz. Bunday nuqtai nazar, fanning barcha sohalaridagi izlanishlar va tekshirish usullari mutlaqo noma'lum bolgan vaqtlardagina asosga ega bolishi mumkin edi. Hozirgi vaqtda, bunday usullar ma'lum va haqiqatga erishishning eng yaxshi yoli - uni qidirishdir

Ushbu matnni, yuqorida keltirilgan Leonardoning xulosalari bilan taqqoslasak, ulardagi ta'kidlarning ortasidagi hayratlanarli oxshashliklarni sezishimiz mumkin: dastavval abadiy dvigatelning imkonsizligi togrisida qat'iy e'tirof keltiriladi (1*); keyin (2*) - imkonsizlikni asoslashga urinish (har qanday sxemada qandaydir mayda chuydaning mavjudligi haqidagi Leonardoning fikri va Akademiyaning bayonotidagi nisbatan qisqacha - muhit ishqalanish qarshiligining ta'siri haqidagi izohi); va nihoyat (3*) - ixtirochilarning havas qilib bolmaydigan taqdiri haqidagi tezis (ilmiy hujjatlarda kam uchraydigan va majburiy bolmagan narsa) va (4*) - haqiqatga erishishning togri yoli noma'lumligi haqidagi tezis (unchalik ham ishonarli emasga oxshaydi).

Bunday oxshashlikni tasodifiy deb baholash mumkin emas. Farang akademiklari shubhasiz Leonardo da Vinchining ilmiy ishlari bilan tanishish imkoniga ega bolishgan. Leonardo da Vinchining ishlari osha davrlarda juda yuqori baholangan va XVII asr boshlarida barcha yirik kutubxonalarda kop adadlarda mavjud bolgan. Shuni ta'kidlash kerakki, Farang Fanlar Akademiyasining mazkur qaroridan 20 yil otib, 1795-yilda, Napaleon Italiya qiroli bolishidan sal avval, Leonardoning 12 ta kodeksini Milandan Parijga keltirib olgan edi. Faqat 1815-yildagina Atlantika kodeksi Milandagi Ambrozian kutubxonasiga qaytarilgan. Madrid kodeksiga kelsak, u XVIII-asr boshidan buyon Ispan qirollarining saroy kutubxonasida saqlangan. 1830-yilda, ya'ni, Farang Fanlar Akademiyasi qaroridan ancha keyin esa yoqolib qolgan va oradan faqat 135 yil otgach topilgan.

oylab qaralsa, abadiy dvigatel dvigatelning imkonsizligini aniq e'tiroflar orqali isbotlab bergan Madrid kodeksining olimlar nazarida chetda qolishi tufayli, Leonardo da Vinchining tabiatning fundametal qonunlaridan biri - Energiyaning saqlanish qonuni asoslashdagi roli yetarlicha baholanmay qolgan.

Uchinchi izoh.

Energiyaning saqlanish qonuni va uning abadiy dvigatelning imkonsizligi tamoyiliga ekvivalentligi.

Energiyaning saqlanish qonunini uzil-kesil isbotlanishi, XIX-asrning qirqinchi-yetmishinchi yillaridagi Sadi Karno, Robert Mayer, Jeyms Joulva German Gelmgoltslarning ilmiy faoliyati asosida yuz berdi. Ular energiyaning har xil turlari (mexanik energiya, issiqlik energiyasi, elektr energiyasi va ho kazo) orasidagi ozaro bogliqliklarni korsatib berishdi. Energiyaning saqlanish qonuni odatda quyidagi korinishda ta'kidlanadi: Energiya yoqdan bor bolmaydi, bordan yoq bolmaydi. Izolyatsiyalangan tizimda energiya bir turdan boshqa turga otishi mumkin, lekin, umumiy energiya miqdori doimiyligicha qoladi.

Abadiy dvigatelning imkonsizligi tamoyilining energiyani saqlanish qonuni bilan ekvivalentligi haqidagi tezis kichik bir izohi talab qiladi. Zamonaviy darsliklar abadiy dvigatelning imkonsizligi tamoyilini, energiyaning saqlanish qonunining natijasi sifatida izohlaydi. Albatta, energiyaning saqlanish qonuni, zamonaviy ilm-fandagi faxrlanish mumkin bolgan kam sonli qonuniyatlardan biri hisoblanadi. Energiyaning saqlanish qonuni va Leonardoning abadiy dvigatelning imkonsizligi haqidagi tasdigi, amaliy tajribalar orqali kashf etilgan, masalan, Kulon qonuni (aytgancha uni ham undan 30 yil oldin Leonardo ochib bergan edi), Om qonuni, yoki, Boyl-Mariott qonuni kabi oddiy qonunlar sirasiga kirmaydi. Ular, boshlangichlar yoki, tamoyillar sirasiga mansub. Bunday qonunlarda, istisnosiz ravishda amaldagi barcha tajriba usullari bilan tabiat qonunlari tekshiriladi, hamda cheklangan sonli tajribalar natijalari odatda, yangi ilmiy tadqiqotlarga zamin yaratadi. Abadiy dvigatelning imkonsizligi tamoyili Mayer va Gelmgoltslar tomonidan, energiyaning aylanish jarayonlarini tahlili orqali ilmiy asoslab berilgan.

Maks Plank ozining 1887-yilda yozilgan Energiyaning saqlanish tamoyili ilmiy ishida, (shuni ta'kidlash joizki, osha vaqtlarda bu hali qonun deb emas, aynan tamoyil deb atalgan va bu nazarimda, uning kelib chiqishiga koproq mos keladi) abadiy dvigatelning imkonsizligi va energiyaning saqlanish tamoyili orasidagi ekvivalentlik borasida maxsus ta'kid keltirgan.

***

Xotima ornida shuni ta'kidlaymizki, Leonardo da Vinchining abadiy dvigatel muammosi ustida ishlashi jarayonida uning oziga xos ijodiy uslublari namoyon boldi. Bu esa unga turli xil yonalishlardagi tadqiqotlarida yuksak natijalarga erishishiga imkon berdi. Ulardan eng ahamiyatga moliklarini keltiramiz:

Vazifaning qoyilishida - barcha kuzatuvlar va amaliy ehtiyojlar (masalalar toplami yoki, oqituvchining topshirigidan tufayli emas) tufayli; bunda hodisaga nisbatan yaxlit nuqtai nazar bilan yondoshilgan (Tabiatda tajribada iloji yoq bolgan, sanoqsiz miqdordagi imkoniyatlar mavjud boladi), hodisa ham keng, ham tor miqyoslarda mufassal organilgan;

Muammoni shakllantirishda - tizimli yondoshuv, hodisaning mohiyatini anglashga va uning aynan shu tarzda namoyon bolishi uchun omil bolayotgan sabablarga ta'sir korsatishga harakat qilish;

Muammoni yechimida - yangicha yondoshuv, yangicha uslublarni faol ravishda izlash, qaralayotgan tizimdagi tarkibiy qismlarni mantiqan ajratib organish;

Tekshirishda qiziqtirayotgan muammoga kop marta va odatda har safar yangicha yondoshuvlar bilan qaytish.


[1]Kodeks - (lot. codex) - Qadimgi Rimdagi kitob shakllaridan biri bolib,mum bilan ozaro yopishtirilgan taxtachalar yoki, papirus qogozlaridan iborat bolgan, kodeks - zamonaviy kitoblarning muqovalarda saqlab qolgan (muharrir izohi.)


Bizni ijtimoiy tarmoqlarda ham kuzatib boring:

Feysbukda: https://www.facebook.com/Orbita.Uz/

Tvitterda: @OrbitaUz

Google+ : https://plus.google.com/104225891102513041205/posts/

Telegramdagi kanalimiz: https://telegram.me/OrbitaUz

Yangilаndi: 11.09.2018 09:11  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

Tezkor tayyorlanadian lapsha taomlar ishlab chiqaruvchisi kimyo bo'yicha Nobel mukofotiga tavsiya etildi. Uning masalliqlarida, ilgari fanga noma'lum bo'lgan kimyoviy elementlar aniqlandi..



Tafakkur durdonalari

Farzandlarimiz bizdan ko'ra kuchli, aqlli va baxtli bo'lishlari shart...

I. Karimov