Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Fizika Turbulentlk

Turbulentlk

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 4
Juda yomon!A'lo! 

Turbulentlk

Turbulentlk - suyuqlik va gazlarning kop oqimlarda kuzatiladigan hamda, bu oqimlarda turli olchamli koplab uyurmalar hosil bolishidan iborat hodisa. Bu hodisa tufayli gidrodinamik va termodinamik xarakteristikalar (tezlik, bosim, harorat, zichlik) tartibsiz fluktuatsiyalar ta'sirida boladi hamda, shuning uchun fazoda va vaqt davomida tartibsiz ozgaradi.

Turbulentlik kuzatiladigan suyuqlik oqimiga turbulent oqim deyiladi. Bunday oqimda suyuqlik va gazning zarralari tartiblanmagan, turgunlashmagan harakatlar qiladi. Hamda bu hol ularning intensiv jadal aralashuviga olib keladi.

Bu jihatdan turbulent oqimlar tartibli xarakterga ega bolgan va faqat ta'sir qiluvchi kuchlarning ozgarishidangina vaqt otishi bilan ozgaradigan laminar oqimlardan farq qiladi. Laminar oqimda suyuqlik yoki gaz zarralari bir-biri bilan aralashmaydigan qatlamlar tarzida qat'iy bitta yonalishda kochadi.

Jadal tartibsiz aralashuv tufayli turbulent oqimlar yuqori issiqlik uzatish, kimyoviy reaksiyalarni (masalan yonishni) tez tarqatish, tovush va elektromagnit tolqinlarni sochish, shuningdek impulsni uzatish va shu sababli qattiq jismlarni aylanib oqayotganda ularga yuqori kuch bilan ta'siri korsatish xususiyatlariga egadir. Bunda turbulent oqimlarda harakatlanuvchi jismlar anchagina katta qarshilikka uchrashi sababli, kattagina energiya yoqotadi.

Turbulentlik muayyan sharoitlarda laminar oqimlarning gidrodinamik beqarorligi qibatida yuzaga keladi. Inertsiya kuchlarining yopishqoqlik kuchlariga nisbati - ingliz fizigi O.Reynolds (1842-1912) sharafiga Reynolds soni (Re) deb ataladigan kattalik muayyan aniq sharoitlar uchun taaluqli bolgan biror chegaraviy qiymatdan ortiq bolsa, laminar oqim turgunligini yoqotadi va u turbulent oqim bolib qoladi.

Quvurlar, kanallar, chegara qatlamlardagi suyuqlik va gaz qamrab oqayotgan qattiq jismlar yaqinidagi turbulent oqimlar hamda erkin turbulent oqimlar - suyuqlik va gazga nisbatan harakat qilayotgan qattiq jism izlari va tezliklari har xil bolgan, biror qattiq devor bilan bolinmagan oqimlar oraidagi aralashuv hududlari va boshqalar, shuningdek, atmosferaning turbulentligi hodisasi batafsilroq organilgan.

Kopchilik atmosfera hodisalari va jarayonlari - atmosfera bilan sirt orasidagi energiya almashiuvida, issiqlik va namlikni.g kochishida, Yer yuzasi havzalaridagi buglanishlarda, atmosferadagi iflosiklar diffuziyasida, dengizda shamol tolqinlari va shamol oqimlarining vujudga kelishida, atmosferada qisqa radiotolqinlarning sochilishi va shunga oxshash hollarda atmosferaning turbulentligi katta ahamiyat kasb etadi.

Sun'iy kanallar (quvurlar, sharralar, chegara qatlamlar va boshqalar ) dagi turbulentlikdan farqli ravishda, atmosferadagi turbulentlik oziga xos xususiyatlarga ega: atmosferada turbulent harakatlar miqyosi spektri juda keng bolib, u bir necha millimetrdan minglab kilometrlargacha boradi, atmosferaning turbulentligi bitta devor - yer sirti bilan chegaralangan fazoda rivojlanadi.

Qattiq jismlarning suyuqlik yoki gazlardagi harakatida energiyaning yoqotilishi masalasi katta amaliy qiziqish uygotadi. Gap shundaki, kichik tezliklarda harakatga qarshilik tezlikka mutanosib (proportsional) osib boradi. Aerodinamik quvurdagi tadqiqotlarning korsatishicha, harakatlanuvchi oqim bunda laminarlikni saqlaydi. Tezlikning bundan keyingi osa borishida qandaydir paytga kelib turbulent uyurmalanishlar hosil bolishni boshlab yuboradi. Shu paytdan boshlab, qarshilik tezlikka nisbatan uning kvadratiga priportsional osa boshlaydi. Ya'ni energiyaning kop qismi chegara qatlamda harakatlanayotgan jism orqasida uyurmalar hosil bolishiga sarflanadi. Shuning uchun tezlikning hatto bir oz osishi ham katta energiya sarfini taqozo etadi.

Hayvont dunyosining suvdagi vakillari - delfinlarning bu qonuniyatga boysunmasligi ma'lum boldi. Ma'lumki ular 50 km/soat gacha tezlik bilan bir necha soat mobaynida suza oladi. Agar delfinning suvdagi harakatini har qanday qattiq jismning harakatiga qiyoslasak, u holda, hisoblashlarga kora, buning uchun delfinga muskullarining kuchi kamlik qilgan bolardi (buni fanda Grey paradoksi deyiladi).

Delfinlar suzish harakatini gidrodinamik quvurdagi tadqiqotlari shuni korsatdiki, harakat vaqtida delfin tanasini qamrab otuvchi suyuqlik oqimi laminarligicha qolar ekan. Delfinlarning okeanariumdagi harakatlarini kuzatish quyidagi natijaga olib keldi: suvda harakat qilayotgan vaqtda delfinning qalin elastik terisidan burmalar yuguradi. Ular tezlik osib, oqim laminardardan turbulentga otishga yetish oldidan chegaraviy qamrab oqish rejimida yuzaga keladi. Xuddi shu paytda terida goyo yuguruvchi tolqin yuzaga keladi. U atrofda vujudga keluvchi uyurmalarni sondirib, doimiy laminar oqim qamrab oqishiga komak beradi.

Delfinlar tezligining siri ochilishi bilanoq, muhandislar undan foydalanish imkoniyatlarini izlay boshladilar. Xususan bu ajoyib xossalardan suv osti kemalarinig qoplamalarini tayyorlashda va dengiz torpedalarining qobiqlarini yasashda qollana boshladi. U bir necha rezina qatlamidan iborat bolib, ular orasidagi boshliq tor naychalar bilan bir qatlamdan boshqasiga oqib otuvchi silikon suyuqligi bilan toldiriladi. Albatta, bu ancha qopol yaqinlashish bolsa-da, lekin u harakatlanayotgan torpedaga nisbatan oqimning qarshiligini 60 % kamaytirish imkonini berdi. (Bu korsatkich, torpeda 70 km/soat tezlikda harakatlanganida qayd etilgan).

Delfin terisiga qiyosan tayyorlangan yumshoq qoplamalar kemasozlikdan boshqa sohalarda ham qollanila boshladi. Minglab kilometrlar neft quvurlarini tasavvur qiing. Qudratli nasos stantsiyalari ular boylab neft haydaydi. Bu stantsiyalarning energiyasi quvurlarda vujudga keluvchi uyurmalanishlarni hamda yuzaga keluvchi turbulent oqimlarni yengishga ham sarflanadi. Agar quvur ichiga elastik qoplama qoplansa, neft oqimining laminarlanishi hisobiga qarshilik kamayadi. Demak, natijada energiya sarfi ham tejaladi.


Bizni ijtimoiy tarmoqlarda ham kuzatib boring:

Feysbukda: https://www.facebook.com/Orbita.Uz/

Tvitterda: @OrbitaUz

Google+ : https://plus.google.com/104225891102513041205/posts/

Telegramdagi kanalimiz: https://telegram.me/OrbitaUz

Yangilаndi: 11.09.2018 09:14  
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

Kimyo o'qituvchisi Boltavoyga savol beryapti:

-Boltaviy, doskada qaysi moddaning formulasi yozilgan?

Boltavoy vaziyatdan chiqmoqchi bo'lib:

-Domla, shu tilimni uchida turibdiyu, aytolmayapman-da!

Shunda domla rangi oqarib, titroq ovoz bilan:

-Tez tupurib tashla! Axir bu zaharli kislota-ku!!!


Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 784
O'qilgan sahifalar soni : 3660199

Tafakkur durdonalari

Dunyo imoratlari ichida eng ulug'i - MAKTABDIR! (M Behbuduy)