Orbita . U Z

Ilm-fan fazosi uzra

  • Shrift o'lchamini kattalashtirish
  • Odatiy shrift o'lchami
  • Shrift o'lchamini kichiklashtirish
Bosh sahifa Horijlik olimlar Jeyms Preskott Joul

Jeyms Preskott Joul

E-mail Chop etish PDF
Maqola Reytingi: / 0
Juda yomon!A'lo! 

Jeyms Preskott Joul

Jeyms Preskott Joul (inglizcha James Prescott Joule) ingliz fizigi. Termodinamika taraqqiyotiga yuksak hissa qoshgan olimlardan biri. 1818 yilning 24 dekabr kuni, Angliyaning Lankashir grafligi, Solford yerida tugilgan. Boshlangich va orta talimni, mashhur olim Jon Daltondan olgan. 15 yoshidan boshlab, bir vaqtning ozida, oilasiga tegishli, ichimlik ishlab chiqaruvchi zavodda ishlab, ham talim ola boshlagan. Zavoddagi ishlayotgan bug mashinalarining orniga, osha davr uchun yangilik bolgan elektrodvigatellardan foydalanish goyasi asnosida, ozining ilk ilmiy ishini elektromagnit dvigatelning tuzilishi va ishlash tamoyili tadqiq qilishdan boshlaydi. U 1841 yilda, elektr tokining issiqlik ajratish qonuniyatlarini tadqiq qilib, ozbek tilidagi adabiyotlarda, Joul-Lents (chunki, ushbu qonunni 1842 yilda rus olim Lents ham ochgan edi) qonuni nomi bilan ataladigan, otkazgichdagi tok kuchi va ushbu tok tufayli ajralib chiqqan issiqlik miqdorining kvadratik bogliqligi qonunini kashf qildi. Biroq, uning ishlarini London Qirollik Jamiyati azolari tomonidan munosib baholanmadi. Shu tufayli ham, Joulning mazkur ishi, Manchester shahrining davriy jurnallaridan birida elon qilishga muvaffaq boldi xolos. Shuningdek, u, bug mashinalari hamda, elektrodvigatellarning iqtisodiy samaradorliklarini taqqoslash yuzasidan ilmiy tahlillar olib boradi. Joul, tajribalarini davom ettirib, issiqlik miqdori va mexanik kuchning ozaro ekvivalentlik (issiqlikning mexanik ekvivalenti) qonuniyatlarini, amaliy tajribalarda aniqlaydi. Bu orqali, olim, fanda mavjud bolgan eski va notogri tushuncha issiqlikning modda (teplorod) ekanligi haqidagi fikrlarni inkor etib, issiqlik, va ish bu fizik kattaliklar ekanligini isbotlab beradi. Qolaversa Joul, mazkur tajribalari orqali, tabiatdagi eng fundamental qonunlardan biri energiyaning saqlanish qonunini amalda ochib qoygan edi. Aynan shu vaqtlarda, Joul magnitostriksiya, hodisasini ham kashf qiladi va bu haqida ilmiy jamoatchilikka malumot beradi. Biroq, Jeyms Joulning ishlarini kopchilik olimlar ishonqiramay, aksariyat hollarda esa, qarshilik bilan kutib olishardi.

Joullar oilasi 1844 yilda Manchesterdan ketib, Uolley-Renjga kochib otadi va u yerda Joul oz mablagi evaziga zamonaviy laboratoriya bunyod etadi. 1847 yilga kelib Jeyms Joul, Ameliya Greyms ismli ayolga uylandi. Toydan keyin, Joul yangi oilasi bilan asal oyini otkazish uchun Shveysariya jonab ketdi. U yerda aynan shu vaqtda tatilni otkazayotgan Uilyam Tomson (Lord Kelvin) bilan tanishish, Jeyms Joulning ham lord Kelvinning keyingi ilmiy ishlari uchun goyat ahamiyatli hodisa boldi. Kelvin, Joulning tajribalari, tajriba texnikasi va qayd qilgan natijalariga munosib baho bera oldi. Ularning dastlabki ozaro hamkorlikdagi ishlaridayoq, keyinchalik, butun llm-fan uchun muhim ahamiyatga ega bolgan natijalarga erishildi, xususan, termodinamik harorat shkalasi tuzilgan edi.

1848 yilda, u gaz bosimining ortishi natijasida paydo boladigan, issiqlik effektlari haqida tushuntirish berar ekan, u gaz molekulalarini, mikroskopik olchamlardagi son sanoqsiz elastik sharchalardan iborat ekanligi, ushbu sharchalarning idish devoriga kelib urilishi natijasida bosim hosil bolishi tarzida modellashtirib tushuntirdi. U vodorod uchun elastik sharchalarning tezligini 1850 m/s deb baholagan. Keyinchalik, Joulning ushbu ilmiy ishi XIX asrning 70-yillarida Van-der-Vaalsning real gazni modellashtirish borasidagi goyalariga poydevor bolgan.

40-yillarning oxiri va 50 yillarning boshiga kelib, Joulning ilmiy ishlari va salohiyati, nufuzli ilmiy hamjamiyatlarda etirof etila boshladi. Xususan 1850 yilda u, London Qirollik Jamiyatining haqiqiy azoligiga saylandi. 1851 yildagi ilmiy tajribalarida, Joul, koplab gazlar uchun issiqlik sigimi qiymatlarini aniqlaydi. 1852 yilda Joul, issiqlikning mexanik ekvivalentini aniqlaganligi uchun, birinchi darajali Qirollik medali bilan taqdirlangan. Aynan shu yildagi, lord Kelvin bilan hamkorlikda olib borgan, hozirda Joul-Tomson effekti deb ataladigan, adiabatik drossellash jarayonidagi gaz haroratining ozgarishi effektlari borasida olib tadqiqotlari orqali, ota past haroratlarga erishish uslubini ishlab chiqdi. Keyinchalik mazkur uslub asosida, ota past haroratlar fizikasi fani shakllanib chiqdi. 50-yillarning ortalariga kelib, Joul, galvanometr, voltmetr va ampermetr kabi, elektr olchov texnikalarini loyihalash, tayyorlash va amalda qollash borasida qator ilmiy-amaliy risolalarni nashr ettirdi. Umuman olganda, Joulning butun ilmiy faoliyati davomida, aniq natijalar olish imkonini beruvchi, olchov-tajriba texnikasiga jiddiy etibor qaratgan. 1859 yildagi izlanishlarida Joul, endi etiborini qattiq jismlarning termodinamika xossalariga qaratadi. U deformatsiya jarayonidagi issiqlik effektini, kauchuk xossalari bilan taqqoslaydi. 1960 yildagi ishlarida esa, asosan tabiat hodisalari chaqmoq, meteoritlar va sarob haqida oz ilmiy tahlillarini bayon etadi. 1860 yillardan boshlab Joulning sogligi jiddiy yomonlasha boshlaydi. Shu tufayli ham, 1870 yillarga kelib u amalda ilmiy faoliyatni toxtatdi aksariyat vaqtda tashkiliy ishlar bilan mashgul boldi. 1866 yilda Joulga Kopli medali topshirildi. 1872 va 1877 yillarda ikki bora u Britaniya Ilmiy hamjamiyatining prezidentligiga saylandi.

Bu vaqtga kelib u allaqachon oziga tegishli zavodni sotib yuborgan va ilmiy faoliyatni moliyalashtirish uchun, turli muassasalarning komagiga tayanib qolgan edi. 1878 yilda unga Qirollik hukumati umrbod nafaqa tayinladi.

Jeyms Preskott Joul, 1889 yilning Cheshir grafligidagi Seyl yerida vafot etdi.

Aynan shu yili otkazilgan, Elektriklarning ikkinchi Xalqaro Kongressida, olim sharafiga, energiya, ish va issiqlik miqdori fizik kattaliklari uchun, unifikatsiyalangan yagona olchov birligi sifatida uning nomi biriktirildi. Keyinchalik, Joul, Xalqaro Birliklar Tizimi SI da ham, oz nomiga ega bolgan hosilaviy birliklar ichida, energiya, ish, issiqlik miqdori kattaliklarining olchov birligi sifatida tasdiqlandi.

Jeyms Joul ozidan 97 nomdagi ilmiy meros qoldirgan bolib, ulardan 20 ga yaqini, lord Kelvin va Layon Pleferlar bilan hamkorlikda yozilgan. Ishlarining asosiy qismi, issiqlikning mexanik ekvivalenti va olchov texnikasining loyihalash va takomillashtirish masalalariga bagishlangan. Uning barcha ilmiy ishlarining ikki jildlik nashri, 1884-1887 yillarda Londonda chop etilgan.

 
Maqola yoqdimi? Do'stlaringizga ham tavsiya qiling:

Mulohaza bildiring:


Mahfiy kod
Yangilash

Banner

Buyuk olimlar fotogalereyasi

Orbita.Uz infotekasi

Milliy bayramlarimiz

Yaqin kunlardagi rasmiy bayramlar, kasb bayramlari, muhim tarixiy va xalqaro sanalar.

26 - Iyun - Iyd al-Fitr - Ramazon hayiti Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)


1 - Sentyabr - Mustaqillik kuni. (Dam olish kuni)


2 - Sentyabr - Iyd al-Adho - Qurbon Hayiti . (Dam olish kuni) (oy chiqishiga qarab bir kunga o'zgarishi mumkin)

O'zbekiston shaharlari ob-havo ma'lumotlari

Orbita.Uz do'stlari:

Ziyo istagan qalblar uchun:

O'zbek tilidagi eng katta elektron kutubxona!

​Ўзбекча va o'zbekcha o'zaro transkripsiya!
O'zbekcha va ўзбекча ўзаро транскрипция!

Bizning statistika


Orbital latifalar :) :)

????????????????????????

Haqiqy matematikning ovqatlanish qoidasi: ratsional nonushta; kompleks tushlik va yaxlitlangan kechki ovqat


Mavzuga oid boshqa materiallar

Birliklar Konvertori

Birlik / Kattalik turini tanlang:
Qiymatni kiriting:

Natijaviy qiymat:

© Orbita.uz

Kontent statistikasi

Foydalanuvchilar soni : 368
Kiritilgan mаqolalar soni : 788
O'qilgan sahifalar soni : 3190132

Tafakkur durdonalari

Dunyo imoratlari ichida eng ulug'i - MAKTABDIR! (M Behbuduy)